કાર અને પ્લેનમાં સીટ બેલ્ટ લગાવવો ફરજિયાત, તો ટ્રેનમાં કેમ નથી હોતી આ સુવિધા? જાણો ટેકનિકલ કારણો
કાર અને ફ્લાઇટમાં મુસાફરી કરતી વખતે સુરક્ષા માટે સીટ બેલ્ટ અનિવાર્ય હોય છે, પરંતુ ટ્રેનોમાં આ સુવિધા કેમ નથી હોતી? ટ્રેનનું ભારે વજન, નિયંત્રિત ટ્રેક અને અકસ્માતનું નહિવત્ જોખમ આ નિર્ણય પાછળના મુખ્ય કારણો છે.
રોડ પર મુસાફરી કરતી વખતે કારમાં બેસતાં જ સૌથી પહેલાં સીટ બેલ્ટ બાંધવો પડે છે અને આમ ન કરવા પર મોટો દંડ પણ ભરવો પડે છે. બરાબર આ જ રીતે વિમાનમાં પણ મુસાફરોની સુરક્ષા માટે સીટ બેલ્ટ અનિવાર્ય હોય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે પાટા પર દોડતી વિશાળ અને તેજ ગતિવાળી ટ્રેનોમાં સીટ બેલ્ટ કેમ નથી લગાવવામાં આવતો? એટલું જ નહીં, દેશ-વિદેશની આધુનિક બુલેટ ટ્રેનોમાં પણ આ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોતી નથી. આની પાછળ ઘણા ખાસ ટેકનિકલ અને વ્યવહારુ કારણો છુપાયેલા છે.
કાર અને ટ્રેનની ગતિ તેમજ વજનમાં ઘણો મોટો તફાવત હોય છે. જ્યારે કોઈ કાર દિવાલ કે અન્ય વાહન સાથે અથડાય છે, ત્યારે તે ખૂબ જ ઓછા સમયમાં અચાનક અટકી જાય છે, જેના કારણે મુસાફરો પર અત્યંત તીવ્ર ક્રેશ ફોર્સ એટલે કે આંચકાની અસર થાય છે.
આનાથી વિપરીત, ટ્રેનો કદમાં ખૂબ જ વિશાળ અને લાંબી હોય છે. નાના-મોટા અવરોધો સાથે ટકરાવા છતાં પણ ટ્રેનની ગતિ પર તાત્કાલિક કોઈ મોટી અસર થતી નથી, આથી તેમાં કારની જેમ મુસાફરોને આગળની તરફ જોરદાર આંચકો લાગતો નથી.
રસ્તા પર દોડતા વાહનોની સરખામણીએ ટ્રેનો સંપૂર્ણપણે એક નિયંત્રિત અને નિર્ધારિત ટ્રેક પર ચાલે છે. તેનું સંચાલન સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ અને રેલવે નિયમો હેઠળ થાય છે, જેથી સામસામેની ટક્કર કે અકસ્માતોની શક્યતા ઘણી ઓછી થઈ જાય છે.
આંકડાઓ અનુસાર, સડક માર્ગે મુસાફરી કરવા કરતાં ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવી લગભગ 17 ગણી વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. અકસ્માતોની નહિવત્ શક્યતા હોવાના કારણે જ ટ્રેનોમાં સુરક્ષાના આ વધારાના ઉપાયની જરૂરિયાત જણાતી નથી.
જો પરિવહનના વિવિધ માધ્યમોની સુરક્ષાની સરખામણી કરવામાં આવે, તો ટ્રેન અને હવાઈ જહાજ બંને કાર અને બસની તુલનામાં ખૂબ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. પ્રતિ યાત્રાના હિસાબે ટ્રેનની સફર સૌથી વધુ સુરક્ષિત હોય છે, જ્યારે કાપવામાં આવતા કુલ અંતરના આધારે વિમાનને સૌથી આગળ રાખવામાં આવે છે.
આ તમામ સુરક્ષિત ધોરણો અને ટેકનિકલ વ્યવસ્થાઓના કારણે જ ટ્રેનના ડબ્બાઓમાં મુસાફરોને સીટ બેલ્ટ બાંધીને બેસવાની કોઈ જરૂર પડતી નથી. વર્તમાન સમયમાં રેલવે દ્વારા જે પ્રકારની સીટોનું નિર્માણ અને ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે, તે સીટ બેલ્ટ લગાવવા માટે બિલકુલ અનુકૂળ નથી હોતી.
જો ક્યારેય ટ્રેનોમાં સીટ બેલ્ટની વ્યવસ્થા કરવી પડે, તો તેના માટે સંપૂર્ણ સીટિંગ વ્યવસ્થા અને ડબ્બાઓના આંતરિક માળખાને પૂરેપૂરો બદલવો પડશે. આવું કરવામાં રેલવેને ખૂબ મોટો આર્થિક ખર્ચ અને સમય આપવો પડશે, જે અકસ્માતોની અતિશય ઓછી સંખ્યાને જોતાં વ્યવહારુ દ્રષ્ટિએ યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી.
સુરક્ષા બાબતોના નિષ્ણાતો અને રેલવે રેગ્યુલેટર્સ એ બાબતનું આકલન કરે છે કે કોઈ વ્યવસ્થા પાછળ થતો ખર્ચ અને તેનાથી મળતો વાસ્તવિક ફાયદો પરસ્પર કેટલો મેળ ખાય છે. ટ્રેનોમાં અકસ્માતોનું જોખમ સડક ટ્રાફિકની સરખામણીમાં નહિવત્ હોવાના કારણે રેગ્યુલેટર્સે તેને ક્યારેય ફરજિયાત સુરક્ષા નિયમ તરીકે લાગુ કરવાનું જરૂરી માન્યું નથી.
