UPI પર ચાર્જ લાગવાની ચર્ચા વચ્ચે જ આવ્યા મોટા સમાચાર, શું હવે નિયમ બદલાશે ? જાણો
UPI પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાદવા અંગે નોંધપાત્ર ચર્ચા થઈ રહી છે. આ વચ્ચે, UPI ને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. ખાસ કરીને, 2026-27 નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ચાર મહિના (એપ્રિલ-જુલાઈ) દરમિયાન UPI માં આ ફેરફાર થયો છે.
UPI પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાદવા અંગે નોંધપાત્ર ચર્ચા થઈ રહી છે. આ વચ્ચે, UPI ને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. ખાસ કરીને, 2026-27 નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ચાર મહિના (એપ્રિલ-જુલાઈ) દરમિયાન UPI ના વોલ્યુમ ગ્રોથ રેટમાં 10 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. જો કે, તે જ સમયગાળા દરમિયાન ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્યનો ગ્રોથ રેટ લગભગ 20 ટકા પર સ્થિર રહ્યો. MDR પર ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે આ પરિવર્તને ડિજિટલ પેમેન્ટ સેક્ટરનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
દેશની સૌથી મોટી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ, UPI ના વિકાસ ગતિમાં મંદી જોવા મળી છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) ના ડેટા અનુસાર, FY27 ના પ્રથમ ચાર મહિના (એપ્રિલથી જુલાઈ) દરમિયાન UPI નો વોલ્યુમ ગ્રોથ રેટ ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની તુલનામાં 10 ટકા ઓછો હતો. આ વિકાસ એવા સમયે થયો છે જ્યારે UPI માટે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) પર ચર્ચા તીવ્ર બની રહી છે.
એપ્રિલ અને જુલાઈ 2026 ની વચ્ચે, UPI પર 92 અબજ વ્યવહારો નોંધાયા હતા, જ્યારે પાછલા નાણાકીય વર્ષના સમાન સમયગાળા (એપ્રિલ-જુલાઈ 2025) દરમિયાન આ આંકડો 74.5 અબજ હતો. આ વાર્ષિક ધોરણે ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમમાં 23.5 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે; જોકે, ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા દરમિયાન વૃદ્ધિ દર 33.5 ટકા હતો. UPIનો વોલ્યુમ વૃદ્ધિ FY26 (2025-26) માં આશરે 30 ટકા હતો, જે FY25 (2024-25) માં 41 ટકા હતો. આ છેલ્લા બે વર્ષમાં વૃદ્ધિ દરમાં સતત મધ્યસ્થતા દર્શાવે છે.
MDR પર ચર્ચા શા માટે થઈ રહી છે? : 2020 થી UPI માટે શૂન્ય-MDR નીતિ અમલમાં છે. આનો અર્થ એ છે કે વેપારીઓએ ડિજિટલ ચુકવણી સ્વીકારવા માટે બેંકોને કોઈ વધારાની ફી ચૂકવવાની જરૂર નથી. ફિનટેક અને ચુકવણી કંપનીઓ દલીલ કરે છે કે આવક મોડેલનો અભાવ બેંકો અને ચુકવણી કંપનીઓ માટે વિસ્તરણમાં રોકાણ કરવાનું પડકારજનક બનાવે છે. તેમનો દલીલ છે કે MDR આવક મેળવવાથી કેશબેક ઑફર્સ, ગ્રાહક સંપાદન અને વેપારી નેટવર્કના વિસ્તરણમાં વધુ રોકાણ શક્ય બનશે. તેનાથી વિપરીત, ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે UPI એ ડિજિટલ જાહેર માળખાનું એક સ્વરૂપ છે અને શૂન્ય-MDR મોડેલે તેની પહોંચ ઝડપથી વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.
શું નિયમો બદલાઈ શકે છે? : લોકસભાએ 6 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ કરવેરા અને અન્ય કાયદા (સુધારા) બિલ, 2026 પસાર કર્યું. આનાથી મોટા વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતા ઉચ્ચ-મૂલ્યના વ્યવહારો પર MDR લાદવાની શક્યતા અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે સરકાર 0.25 ટકાથી 0.30 ટકા સુધીના MDR દર પર વિચાર કરી શકે છે.
કેટલાક બેંકિંગ ક્ષેત્રના અધિકારીઓનો અંદાજ છે કે UPI હાલમાં દેશની વસ્તીના લગભગ 40 ટકા સુધી પહોંચે છે, જેના કારણે નવા વપરાશકર્તાઓ અને વેપારીઓને જોડવાની નોંધપાત્ર સંભાવના બાકી છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, જ્યારે વ્યવહાર વોલ્યુમનો વિકાસ દર ધીમો પડ્યો છે, ત્યારે વ્યવહાર મૂલ્યમાં વૃદ્ધિ મજબૂત રહે છે; તે નાણાકીય વર્ષ 26 માં 18.5 ટકા પર રહ્યો અને નાણાકીય વર્ષ 27 ના પ્રથમ ચાર મહિના દરમિયાન લગભગ 20 ટકા સુધી પહોંચ્યો.
