Heart Health: તમારું હ્રદય કેટલું સ્વસ્થ છે ? આ 7 સંકેતો વડે જાણો, એક્સપર્ટે જણાવ્યું
તમારું હૃદય કેટલું સ્વસ્થ છે તે સંપૂર્ણ રીતે જાણવા માટે તબીબી તપાસ અને ડૉક્ટરની સલાહ જરૂરી છે. જોકે, શું તમે જાણો છો કે આપણું શરીર પણ કેટલાક એવા સંકેતો આપે છે, જે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય વિશે પ્રાથમિક માહિતી આપી શકે છે?
આપણું શરીર હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય કેટલું સારું કે ખરાબ છે તે અંગે અનેક સંકેતો આપે છે. સામાન્ય રીતે લોકો નકારાત્મક લક્ષણો પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. પરંતુ આ લેખમાં અમે કેટલાક એવા સંકેતો વિશે વાત કરીશું, જે સારા હૃદય સ્વાસ્થ્યની નિશાની હોઈ શકે છે.
ભારતીયોમાં કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર રોગો (CVD)ને કારણે થતા મૃત્યુની સંખ્યા દર વર્ષે વધી રહી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO)ના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં કુલ મૃત્યુના 63 ટકા માટે નોન-કમ્યુનિકેબલ ડિસીઝિસ (NCDs) જવાબદાર છે અને આમાંથી 27 ટકા મૃત્યુ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર રોગોને કારણે થાય છે. 40થી 69 વર્ષની વયના લોકોમાં થતા મૃત્યુમાં પણ CVDનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
વધુમાં, ICMR-INDIAB દ્વારા આશરે 1,13,000 પુખ્ત વયના લોકો પર કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય અભ્યાસમાં પણ ચિંતાજનક આંકડા સામે આવ્યા છે. 35 ટકાથી વધુ ભારતીય પુખ્ત વયના લોકો હાઈ બ્લડ પ્રેશરથી પીડાય છે, જ્યારે 11.4 ટકા લોકોને ડાયાબિટીસ, 15.3 ટકા લોકોને પ્રીડાયાબિટીસ અને 28.6 ટકા લોકોને સામાન્ય સ્થૂળતાની સમસ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. ચાલો હવે જાણીએ કે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય અંગે ડૉક્ટરો શું કહે છે.
દિલ્હીની મેદાંતા મૂળચંદ હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજી વિભાગના પ્રોફેસર ડૉ. તરુણ કુમાર જણાવે છે કે સામાન્ય રીતે આરામની સ્થિતિમાં પ્રતિ મિનિટ 60થી 100 ધબકારા સામાન્ય માનવામાં આવે છે. જોકે, શારીરિક રીતે વધુ ફિટ વ્યક્તિઓમાં આરામની સ્થિતિમાં હૃદયના ધબકારા આનાથી ઓછા પણ હોઈ શકે છે.
ડૉ. તરુણ કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, 120/80 mmHgની આસપાસનું બ્લડ પ્રેશર સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ હૃદયનું મહત્વપૂર્ણ સૂચક માનવામાં આવે છે. જો તમારી ઉંમર 40 વર્ષથી વધુ હોય, તો નિયમિત સમયાંતરે બ્લડ પ્રેશરની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.ડૉ. તરુણ સમજાવે છે કે જો સીડી ચઢ્યા પછી અથવા ઝડપથી ચાલ્યા પછી તમને અસામાન્ય રીતે શ્વાસ ચઢતો ન હોય, તો તે સારી શારીરિક ક્ષમતાનો સંકેત હોઈ શકે છે. આજકાલ બાળકો અને યુવાનોમાં પણ થોડું ચાલ્યા પછી શ્વાસ ચઢવાની સમસ્યા જોવા મળે છે. કોલેસ્ટ્રોલનું ઊંચું સ્તર પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી પરિબળ બની શકે છે, તેથી તેને નિયંત્રણમાં રાખવું જરૂરી છે.
જો કસરત અથવા દોડ્યા પછી થોડા સમયમાં તમારા હૃદયના ધબકારા ફરી સામાન્ય થવા લાગે, તો તે સારી ફિટનેસનો સંકેત હોઈ શકે છે. કસરત દરમિયાન હૃદયના ધબકારા વધે છે, પરંતુ કસરત પૂર્ણ થયા બાદ ઝડપથી સામાન્ય સ્થિતિમાં પાછા આવવું સારી કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ફિટનેસ સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે.
ચાલતી વખતે અથવા કોઈ શારીરિક કાર્ય કરતી વખતે છાતીમાં દબાણ, જકડાઈ જવાની લાગણી અથવા દુખાવો ન થવો પણ સારા સ્વાસ્થ્યનો સંકેત હોઈ શકે છે. જોકે, છાતીમાં કોઈપણ પ્રકારનો દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા અનુભવાય તો તેને અવગણવું જોઈએ નહીં અને તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
ડૉક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, પગ, ઘૂંટી અથવા તળિયામાં કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર સોજો ન આવવો એ પણ શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ યોગ્ય રીતે થઈ રહ્યું હોવાનો સંકેત હોઈ શકે છે. હૃદય આખા શરીરમાં યોગ્ય રીતે લોહી પંપ કરે તે માટે નિયમિત કસરત, સક્રિય જીવનશૈલી અને સારો આહાર અપનાવવો ખૂબ જ જરૂરી છે.
સ્વસ્થ હૃદય માટે નિયમિત કસરત, સંતુલિત આહાર, યોગ્ય વજન જાળવવું, બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવું તેમજ નિયમિત આરોગ્ય તપાસ કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે. યાદ રાખો કે માત્ર આ સંકેતોના આધારે હૃદય સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ છે કે નહીં તે નક્કી કરી શકાય નહીં. કોઈપણ શંકા કે લક્ષણ જણાય તો નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
