ATM માંથી ખરાબ કે ફાટેલી નોટ નીકળે તો શું કરવું? જાણો RBI નો આ ખાસ નિયમ
આજના ડિજિટલ યુગમાં પણ રોકડ ઉપાડતી વખતે ATM માંથી ફાટેલી નોટો નીકળવાની ફરિયાદો અવારનવાર સામે આવતી રહે છે. અજાણતામાં આ નોટ સ્વીકારી લીધા પછી સૌથી મોટો સવાલ એ થાય છે કે, આ રૂપિયા હવે વટાવવા ક્યાં? આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ગ્રાહકોના હિતમાં કડક સૂચનાઓ આપેલી છે. જો કે, અમુક ખાસ સંજોગોમાં બેંક પણ નોટ બદલવાનો ઇનકાર કરી શકે છે.
અવારનવાર એવું જોવા મળે છે કે, ATM માંથી રોકડ ઉપાડતી વખતે ક્યારેક ફાટેલી-તૂટેલી નોટો નીકળી જાય છે. આ પછી લોકો સામે સૌથી મોટી સમસ્યા નોટો બદલાવવાની હોય છે. ઘણા લોકોને ફાટેલી-તૂટેલી નોટો બદલાવવાની સાચી પ્રક્રિયા જ ખબર હોતી નથી. એવામાં લોકોને વગર કારણે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
જો ક્યારેય તમારી સાથે પણ આવું થયું છે અથવા તમારી પાસે પણ ફાટેલા-તૂટેલા રૂપિયા છે, તો તમારે ગભરાવાની જરૂર નથી, કારણ કે RBI એ આને લઈને નિયમો બનાવ્યા છે. આ સાથે જ તમામ બેંકોને આને બદલવા સંબંધિત સૂચનાઓ પણ બહાર પાડી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, જો ATM માંથી ફાટેલી-તૂટેલી કે ખરાબ નોટો નીકળે છે, તો સૌથી પહેલાં તે બેંકની શાખાનો સંપર્ક કરો જે બેંકનું ATM છે. આ પછી તમારે બેંકમાં અરજી આપીને એ માહિતી આપવી પડશે કે, કઈ તારીખ અને સમયે, કયા ATM માંથી અને કેટલી રકમ ઉપાડવામાં આવી હતી.
અરજી સાથે ATM માંથી પૈસા ઉપાડ્યાની રસીદ અથવા ટ્રાન્ઝેક્શન સ્લિપ પણ જમા કરાવવી જોઈએ. જો તમારી પાસે સ્લિપ નથી, તો ATM માંથી કેશ ઉપાડ્યા પછી બેંક તરફથી મોબાઇલ પર આવેલો એસએમએસ (SMS) અથવા ટ્રાન્ઝેક્શન મેસેજ પણ લેવડ-દેવડના પુરાવા તરીકે ઉપયોગી થઈ શકે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ફરિયાદ મળ્યા પછી બેંક મામલાની તપાસ કરે છે અને લાગુ નિયમો અનુસાર નોટ બદલવાની પ્રક્રિયા પૂરી કરવામાં આવે છે. ATM માંથી ખરાબ નોટ મળે ત્યારે તેને સાચવીને રાખો અને મોડું કર્યા વગર સંબંધિત બેંકનો સંપર્ક કરો. નોટ બદલવાની પ્રક્રિયા અને સમય બેંક તથા લાગુ આરબીઆઈ નિયમો અનુસાર હોઈ શકે છે.
RBI ના નિયમો અનુસાર, એક વ્યક્તિ એક વારમાં મહત્તમ 20 નોટ બદલવા માટે આપી શકે છે, જેની કુલ કિંમત 5,000 રૂપિયાથી વધુ હોવી જોઈએ નહીં. તેથી, બેંકમાં નોટ બદલાવતા પહેલાં નોટોની સંખ્યા અને કુલ રકમનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. મોટી કિંમત અથવા વધુ સંખ્યામાં ફાટેલી-તૂટેલી નોટો હોવા પર બેંક દ્વારા અલગ પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી શકે છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના નિયમો અનુસાર, દરેક પ્રકારની ક્ષતિગ્રસ્ત નોટ બદલવી શક્ય હોતી નથી. જો કોઈ નોટ સંપૂર્ણપણે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ ગઈ હોય, ખરાબ રીતે સળગી ગઈ હોય અથવા તેની સ્થિતિ એટલી ખરાબ હોય કે તેની ઓળખ અને તપાસ કરવી શક્ય ન હોય, તો આવી નોટોના બદલામાં ચુકવણી કરવામાં આવતી નથી. તેથી, નોટ ખૂબ વધારે ખરાબ હોવાની સ્થિતિમાં બેંક તેને બદલવાનો ઇનકાર કરી શકે છે.
