History of city name : અમદાવાદના ત્રણ દરવાજાના નામ પાછળનો શું છે ઈતિહાસ ? જાણો આખી વાર્તા
ત્રણ દરવાજા અમદાવાદના ભદ્ર કિલ્લાના પૂર્વ તરફ આવેલો એક પ્રાચીન અને મહત્વપૂર્ણ પ્રવેશદ્વાર છે. ઈ.સ. 1415 આસપાસ તેનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું હતું અને તે અનેક ઐતિહાસિક તથા લોકકથાઓ સાથે જોડાયેલો છે. આ ઐતિહાસિક દરવાજાનું ચિહ્ન અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના સત્તાવાર પ્રતીકમાં પણ સમાવાયેલું જોવા મળે છે.
અમદાવાદના ભદ્ર કિલ્લાની પૂર્વ દિશામાં સ્થિત ત્રણ દરવાજા એક મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક પ્રવેશદ્વાર તરીકે ઓળખાય છે, જે અહેમદ શાહના મહેલના વિશાળ મેદાન તરફ લઈ જાય છે. એક સમય હતો જ્યારે અહીંથી શાહી સરઘસો પસાર થતા અને આ માર્ગ ભવ્યતા તથા ગૌરવનું પ્રતીક ગણાતો. આશરે 17 ફૂટ લંબાઈ અને 13 ફૂટ પહોળાઈ ધરાવતો આ માર્ગ સુંદર અને કળાત્મક સ્થાપત્યથી સુશોભિત છે. ભૂતકાળમાં જે માર્ગ મુખ્ય રાજમાર્ગ સમાન માનવામાં આવતો.
આ દરવાજાને “ત્રણ દરવાજા” કહેવાય છે કારણ કે તેમાં એક જ લાઇનમાં જોડાયેલા ત્રણ વિશાળ પ્રવેશદ્વાર બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ત્રણેય દરવાજા એકબીજાની બાજુમાં સમાન ઊંચાઈ અને ડિઝાઇનમાં છે, જેથી દૂરથી જોતા તે ત્રણ અલગ-અલગ કમાનવાળા દ્વાર તરીકે દેખાય છે. તેથી લોકો તેને “ત્રણ દરવાજા” તરીકે ઓળખવા લાગ્યા. (Credits: - Wikipedia)
અમદાવાદની સ્થાપના થયા બાદ તરત જ સુલતાન અહમદ શાહે ત્રણ દરવાજાવાળું આ ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર ઉભું કરાવ્યું હતું, જેનું બાંધકામ ઈ.સ. 1414 થી 1415 દરમિયાન પૂરું થયું માનવામાં આવે છે. ઈ.સ. 1459માં સુલતાન મુહમ્મદ બેગડા લગભગ 300 ઘોડેસવારો અને 30,000 સૈનિકોની વિશાળ સેના સાથે આ જ માર્ગથી યુદ્ધ અભિયાન પર નીકળ્યા હતા. માર્ગના બંને કાંઠે હાથીઓની કતારો અને શાહી સંગીત સાથે તેમનું ભવ્ય સ્વાગત થયું હતું. આ યુદ્ધ મરાઠા સરદારો સાથે લડવામાં આવ્યું હતું. (Credits: - Wikipedia)
ઈ.સ. 1812માં મરાઠા રાજ્યપાલ ચીમનજી રઘુનાથે એક ઐતિહાસિક ફરમાન જાહેર કર્યું હતું, જેમાં સ્પષ્ટ રીતે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે હવે દીકરીઓને પણ તેમના પિતાની મિલકતમાં પુત્રો જેટલો જ અધિકાર મળશે. આ આદેશ હિન્દુ અને મુસ્લિમ બંને સમુદાય માટે સમાન રીતે લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફરમાન જે શિલાલેખ પર અંકિત કરવામાં આવ્યું છે, તે આજે પણ ઉપલબ્ધ છે અને તેની ઉપર 10 ઓક્ટોબર, 1812ની તારીખ અંકિત છે. દેવનાગરી લિપિમાં લખાયેલા આ લેખમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવ વગર પુત્રીઓને તેમના પિતાની સંપત્તિમાં સમાન હક આપવામાં આવવો જોઈએ. આ આદેશને ભગવાન વિશ્વનાથની ઈચ્છા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં એ પણ ઉલ્લેખ છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ આ નિયમનું પાલન ન કરે, તો હિન્દુઓએ ભગવાન મહાદેવ સામે અને મુસ્લિમોએ અલ્લાહ અથવા પયગંબર ને જવાબ આપવો પડશે. (Credits: - Wikipedia)
ત્રણ દરવાજાને લઈને એક લોકપ્રચલિત દંતકથા પ્રચલિત છે. કહેવાય છે કે એક વખત સમૃદ્ધિની દેવી લક્ષ્મી શહેર છોડવાના ઈરાદે ભદ્ર કિલ્લામાં આવી અને ત્રણ દરવાજામાંથી બહાર જવા લાગી. ત્યારે ત્યાં તૈનાત દ્વારરક્ષક ખ્વાજા સિદ્દીક કોટવાલે તેમને અટકાવ્યા અને જણાવ્યું કે બાદશાહ અહેમદ શાહની મંજૂરી વગર શહેર છોડવું યોગ્ય નથી. કહેવાય છે કે કોટવાલે બાદશાહ પાસે જઈને વિનંતી કરી કે જો લક્ષ્મી શહેરમાં રહે તો તે પોતાને સમર્પણ કરવા તૈયાર છે. આ ત્યાગ અને ભક્તિના કારણે દેવી પ્રસન્ન થઈ અને શહેર છોડવાનો વિચાર ત્યજી દીધો. આ રીતે માન્યતા મુજબ, અમદાવાદની સમૃદ્ધિ અને વૈભવ સુરક્ષિત રહ્યા. (Credits: - Wikipedia)
ભદ્ર કિલ્લાના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પાસે ખ્વાજા સિદ્દીક કોટવાલને અર્પિત એક મકબરો આવેલો છે, તેમજ ધનની દેવી લક્ષ્મીના પ્રતિકરૂપે પૂજાતી ભદ્રકાળીનું મંદિર પણ ત્યાં સ્થિત છે. ત્રણ દરવાજાના એક ઉપરના માળે એક દીવો પ્રજ્વલિત રાખવામાં આવે છે, જે દંતકથા મુજબ છસો વર્ષથી પણ વધુ સમયથી એક મુસ્લિમ પરિવાર દ્વારા નિયમિત રીતે પ્રગટાવવામાં આવે છે. આ પરંપરા આજે પણ શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસ સાથે સતત ચાલુ છે. (Credits: - Wikipedia)
આજે ત્રણ દરવાજા માત્ર ઐતિહાસિક સ્મારક નથી, પરંતુ જૂના અમદાવાદની ઓળખ છે. આસપાસના બજારો, ભદ્ર કિલ્લો, અને રાણીનો હજીરો સાથે મળીને તે એક જીવંત હેરિટેજ ઝોન બનાવે છે, જ્યાં ભૂતકાળ અને વર્તમાન એકસાથે જોવા મળે છે. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Wikipedia)
