Reliance Jio IPO : ફ્રી કોલિંગથી લઈને દેશના સૌથી મોટા IPO સુધી, 10 વર્ષમાં Reliance Jioએ કેવી રીતે બદલી નાખ્યો ટેલિકોમ ઉદ્યોગ?
રિલાયન્સ જિયોએ 10 વર્ષમાં ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી, સસ્તા ડેટાથી કરોડો ગ્રાહકો જોડ્યા. 5G વિસ્તરણ સાથે કંપની હવે 52 કરોડથી વધુ ગ્રાહકો ધરાવે છે.
રિલાયન્સ જિયોની 10 વર્ષની સફર ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્ર માટે એક મોટા પરિવર્તન સમાન રહી છે. વર્ષ 2016માં મફત કોલિંગ અને સસ્તા ઇન્ટરનેટ સાથે બજારમાં પ્રવેશ કરનાર જિયોએ આજે કરોડો લોકોના જીવનમાં ડિજિટલ સેવાઓને સરળ બનાવી છે. મુકેશ અંબાણીના નેતૃત્વ હેઠળની આ કંપનીએ મોબાઇલ ડેટાને મોંઘી સુવિધામાંથી સામાન્ય લોકોની પહોંચમાં લાવી દીધો. હવે કંપનીનો IPO બજારના રોકાણકારો માટે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. લગભગ 52 કરોડથી વધુ ગ્રાહકો સાથે જિયો દેશની અગ્રણી ટેલિકોમ કંપનીઓમાં સામેલ છે.
રિલાયન્સ જિયોના પ્રસ્તાવિત IPOને લઈને શેરબજારમાં ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, કંપની 21 ઓક્ટોબરથી IPO ખોલવાની અને 23 ઓક્ટોબર સુધી રોકાણકારોને અરજી કરવાની તક આપવાની યોજના ધરાવે છે. આ જાહેર ઇશ્યૂમાં આશરે 270 મિલિયન નવા શેર રજૂ કરવાની વાત કરવામાં આવી છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના હાલના શેરધારકો માટે ₹2,500 કરોડ અને કર્મચારીઓ માટે ₹500 કરોડના શેર અનામત રાખવાની વિગતો પણ સામે આવી છે. કંપનીનું લક્ષ્ય આશરે ₹10.3 લાખ કરોડના મૂલ્યાંકન સાથે બજારમાંથી લગભગ ₹30,200 કરોડ એકત્ર કરવાનું હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, IPOની તારીખ, પ્રાઇસ બેન્ડ અને અન્ય શરતો અંગે રોકાણ કરતાં પહેલાં કંપનીના સત્તાવાર દસ્તાવેજો તપાસવા જરૂરી છે.
જિયોએ 5 સપ્ટેમ્બર, 2016ના રોજ વ્યાપારી સેવાઓ શરૂ કરી ત્યારે ભારતીય ટેલિકોમ બજારમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો. કંપનીએ શરૂઆતમાં મફત વોઇસ કોલિંગ, મફત રાષ્ટ્રીય રોમિંગ અને ઓછા ભાવે ડેટાની સુવિધા આપી હતી. આ ઉપરાંત, ગ્રાહકોને ડિજિટલ મનોરંજન માટે વિવિધ એપ્લિકેશનોનો લાભ પણ મળ્યો. જિયોની આ આક્રમક વ્યૂહરચનાને કારણે અન્ય ટેલિકોમ કંપનીઓ પર પણ ભાવ ઘટાડવાનું દબાણ વધ્યું. શરૂઆતના છ મહિના સુધી મફત સેવાઓ આપ્યા બાદ એપ્રિલ 2017માં કંપનીએ ડેટા માટે ચાર્જ લેવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ વોઇસ કોલિંગ મફત રાખ્યું. પ્રથમ વર્ષમાં જિયોએ કરોડો ગ્રાહકો જોડ્યા અને સસ્તા ઇન્ટરનેટની પહોંચ દેશના અનેક વિસ્તારો સુધી વિસ્તારી.
જિયોના આગમન પહેલાં ભારતમાં મોબાઇલ ડેટાનો ઉપયોગ મર્યાદિત હતો, કારણ કે ઇન્ટરનેટના ભાવ ઘણા ગ્રાહકો માટે મોંઘા સાબિત થતા હતા. જિયોની સસ્તી ડેટા યોજનાઓ પછી મોબાઇલ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો. અગાઉ પ્રતિ GB ડેટા માટે ચૂકવવી પડતી રકમમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો અને વીડિયો સ્ટ્રીમિંગ, સોશિયલ મીડિયા, ડિજિટલ પેમેન્ટ તથા ઑનલાઇન સેવાઓનો વપરાશ વધવા લાગ્યો. કંપનીએ વધુ લોકોને ઇન્ટરનેટ સાથે જોડવા માટે JioPhone પણ રજૂ કર્યો, જેનો હેતુ સસ્તા ફોન દ્વારા ડિજિટલ સેવાઓની પહોંચ વધારવાનો હતો. બીજી તરફ, સતત વધતી સ્પર્ધાને કારણે ટેલિકોમ ક્ષેત્રની અનેક કંપનીઓનું આર્થિક ગણિત બદલાયું અને બજારમાં મુખ્યત્વે Jio, Bharti Airtel તથા Vodafone Idea જેવી કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા કેન્દ્રિત થવા લાગી.
વર્ષ 2019માં જિયોએ અન્ય નેટવર્ક પર કરવામાં આવતા કોલ માટે ઇન્ટરકનેક્ટ યુસેજ ચાર્જ (IUC) વસૂલવાની શરૂઆત કરી હતી. ત્યારબાદ 2020માં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે પોતાના ડિજિટલ બિઝનેસમાં વૈશ્વિક રોકાણકારોને જોડવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું. Facebook, જે હવે Meta તરીકે ઓળખાય છે, તેણે Jio Platformsમાં 9.99 ટકા હિસ્સો ખરીદવા માટે આશરે ₹43,574 કરોડનું રોકાણ કર્યું. Googleએ પણ આશરે ₹33,737 કરોડનું રોકાણ જાહેર કર્યું હતું. આ રોકાણોથી કંપનીની ડિજિટલ સેવાઓના વિસ્તરણને વેગ મળ્યો. જુલાઈ 2020 સુધીમાં જિયો 40 કરોડ ગ્રાહકોનો આંકડો પાર કરનાર ભારતની પ્રથમ ટેલિકોમ કંપની બની હતી. ત્યારબાદ JioMart, WhatsApp સાથેનું જોડાણ અને સસ્તા સ્માર્ટફોન વિકસાવવા માટે Google સાથેનો સહયોગ તેની વ્યૂહરચનાના મહત્ત્વના ભાગ બન્યા.
વર્ષ 2022માં જિયોએ 5G સેવાઓ શરૂ કરવાની દિશામાં પગલાં લીધાં અને ત્યારબાદ વિવિધ શહેરોમાં તેનો વિસ્તાર કર્યો. જાન્યુઆરી 2023 સુધીમાં કંપનીની 5G સેવા અનેક શહેરો સુધી પહોંચી હતી. આ ટેકનોલોજીથી ઝડપી ઇન્ટરનેટ, ઓછો લેટન્સી સમય અને ડિજિટલ સેવાઓ માટે નવી તકો ઊભી થઈ. જોકે, લાંબા સમય સુધી સસ્તા પ્લાન આપ્યા બાદ કંપનીએ જૂન 2024માં પોતાના ટેરિફમાં આશરે 12થી 25 ટકાનો વધારો કર્યો. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ પ્રતિ ગ્રાહક સરેરાશ આવક વધારવાનો હતો. જિયોના ભાવવધારા બાદ એરટેલ અને વોડાફોન આઇડિયાએ પણ પોતાના ટેરિફમાં વધારો કર્યો. આ ફેરફાર દર્શાવે છે કે ટેલિકોમ કંપનીઓ હવે માત્ર નવા ગ્રાહકો ઉમેરવા ઉપરાંત નફાકારકતા અને નેટવર્કમાં રોકાણ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.
વર્ષ 2025 સુધીમાં જિયોના ગ્રાહકોની સંખ્યા 48 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ હતી અને મોટી સંખ્યામાં વપરાશકર્તાઓ 5G નેટવર્ક સાથે જોડાયા હતા. માર્ચ 2026 સુધીના ઉપલબ્ધ આંકડા અનુસાર, કંપનીનો કુલ ગ્રાહક આધાર આશરે 52.4 કરોડ સુધી પહોંચ્યો હતો, જેમાં 26.8 કરોડ જેટલા 5G વપરાશકર્તાઓનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું છે. કંપનીના વાયરલેસ ડેટા ટ્રાફિકમાં 5Gનો હિસ્સો પણ નોંધપાત્ર બન્યો છે. બીજી તરફ, Jio AirFiber જેવી સેવાઓ દ્વારા કંપની ફિક્સ્ડ બ્રોડબેન્ડ ક્ષેત્રમાં પણ પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી રહી છે. ઘર અને ઓફિસમાં ઝડપી ઇન્ટરનેટની વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને જિયો પરંપરાગત મોબાઇલ સેવાઓની બહાર પોતાની પહોંચ વિસ્તારી રહ્યું છે.
જિયોની સફર હવે માત્ર મોબાઇલ કોલિંગ અને ડેટા સુધી મર્યાદિત રહી નથી. કંપની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ફિક્સ્ડ બ્રોડબેન્ડ અને સેટેલાઇટ આધારિત ઇન્ટરનેટ જેવી ટેકનોલોજીમાં પણ તકો શોધી રહી છે. લો-અર્થ ઓર્બિટ (LEO) સેટેલાઇટ નેટવર્ક દ્વારા દૂરના વિસ્તારોમાં ઇન્ટરનેટ પહોંચાડવાની યોજના આ દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જોકે, સેટેલાઇટની સંખ્યા, જરૂરી મંજૂરીઓ અને સેવા શરૂ થવાના સમય અંગેની વિગતો સત્તાવાર જાહેરાતના આધારે જ નક્કી કરવી જોઈએ. એક દાયકામાં જિયોએ સસ્તા ડેટાથી લઈને 5G અને ડિજિટલ સેવાઓ સુધીની સફર ખેડી છે. હવે કંપનીનો પ્રસ્તાવિત IPO તેની આગામી વૃદ્ધિ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જિયોની આ સફર દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજી, કિંમત અને વ્યાપક પહોંચનું સંયોજન આખા ઉદ્યોગને કેવી રીતે બદલી શકે છે.
