પ્લાસ્ટિકથી બચવા પેપર સ્ટ્રો વાપરો છો? અભ્યાસમાં સામે આવ્યું ચોંકાવનારું સત્ય!
પ્લાસ્ટિકની જગ્યાએ પેપર સ્ટ્રો અપનાવવું ખરેખર પર્યાવરણ માટે વધુ સારું છે? દક્ષિણ કોરિયાના સરકારી અભ્યાસે આ માન્યતા પર સવાલો ઊભા કર્યા છે. આ અભ્યાસમાં ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે.
પ્લાસ્ટિકનો વધતો ઉપયોગ ઘટાડવા માટે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પેપર સ્ટ્રો એટલે કે કાગળના સ્ટ્રોને ખૂબ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. લોકોને લાગ્યું કે પ્લાસ્ટિકની જગ્યાએ કાગળનો ઉપયોગ કરવો એ પર્યાવરણને બચાવવાની દિશામાં એક સારું પગલું છે. પરંતુ દક્ષિણ કોરિયામાં થયેલા એક સરકારી અભ્યાસે આ વિચારધારા પર સવાલો ઊભા કર્યા છે. સૂત્રો અનુસાર, પેપર સ્ટ્રો દરેક બાબતમાં પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રો કરતાં વધુ સારા નથી. પર્યાવરણ પર થતી કેટલીક અસરોના મામલે પેપર સ્ટ્રોનું નુકસાન પ્લાસ્ટિક કરતાં પણ વધુ હોઈ શકે છે. (Image Source | iStock)
દક્ષિણ કોરિયાના આબોહવા, ઊર્જા અને પર્યાવરણ મંત્રાલય માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં ચાર પ્રકારના સ્ટ્રોની સરખામણી કરવામાં આવી હતી. તેમાં સામાન્ય પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રો, પેપર સ્ટ્રો, બાયોડિગ્રેડેબલ પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રો અને બાયો-બેઝ્ડ પોલિઇથિલિન (બાયો-PE)માંથી બનાવવામાં આવેલા સ્ટ્રોનો સમાવેશ થાય છે. બાયો-PEનું ઉત્પાદન શેરડી જેવા નવીનીકરણીય સંસાધનોમાંથી પણ કરી શકાય છે. (Image Source | iStock)
સંશોધન દરમિયાન આ તમામ વિકલ્પોની પર્યાવરણ પર થતી અસરનું 16 અલગ-અલગ માપદંડો પર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. આમાં કાચો માલ તૈયાર કરવાથી લઈને સ્ટ્રોનું ઉત્પાદન, તેનો ઉપયોગ અને ઉપયોગ કર્યા પછી કચરા તરીકે નિકાલ કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. અભ્યાસના પરિણામોમાં સામાન્ય પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રોની પર્યાવરણીય અસર 16માંથી 10 શ્રેણીઓમાં સૌથી ઓછી જોવા મળી હતી. આ શ્રેણીઓમાં આબોહવા પરિવર્તન, માનવ સ્વાસ્થ્ય પર ઝેરી પદાર્થોની અસર અને હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણોની અસરનો સમાવેશ થાય છે. (Image Source | iStock)
અભ્યાસના કેટલાક આંકડા ખાસ ધ્યાન ખેંચે તેવા છે. 21 ઓક્ટોબરના રોજ પીપલ પાવર પાર્ટીના સાંસદ કિમ વી-સાંગે આ અભ્યાસ જાહેર કર્યો હતો. અભ્યાસ અનુસાર, સામાન્ય પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રોની સરખામણીએ પેપર સ્ટ્રોની સંભવિત પર્યાવરણીય કાર્સિનોજેનિક અસર 6.33 ગણી વધારે હતી. જ્યારે પર્યાવરણમાં એસિડિક અસર પેદા કરવાની તેની ક્ષમતા 2.04 ગણી વધુ હોવાનું અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું હતું. (Image Source | iStock)
બાયો-PE સ્ટ્રોના આંકડા તો તેનાથી પણ વધુ હતા. સામાન્ય પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રોની સરખામણીએ તેની સંભવિત પર્યાવરણીય કાર્સિનોજેનિક અસર 16.18 ગણી અને એસિડિક અસર 5.9 ગણી વધુ હોવાનું જણાવાયું હતું. જોકે, અહીં એક મહત્ત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે. આ આંકડાઓનો અર્થ એવો નથી કે પેપર સ્ટ્રોનો ઉપયોગ કરવાથી કોઈ વ્યક્તિને કેન્સર થવાનું જોખમ સીધું છ ગણું વધી જાય છે. આ આંકડા સ્ટ્રોના સમગ્ર જીવનચક્ર દરમિયાન પ્રદૂષણથી થતી સંભવિત પર્યાવરણીય અસરોના મોડેલ પર આધારિત છે. (Image Source | iStock)
આ અભ્યાસમાં સ્ટ્રોના કચરાના નિકાલની પ્રક્રિયાને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રીય આંકડાઓના આધારે એવું માનવામાં આવ્યું હતું કે ઉપયોગમાં લેવાયેલા 73.6 ટકા સ્ટ્રોને બાળી નાખવામાં આવે છે, જ્યારે બાકીના 26.4 ટકા સ્ટ્રો લેન્ડફિલ એટલે કે કચરો એકત્રિત કરવાની જગ્યાએ પહોંચે છે. પેપર સ્ટ્રોનું રિસાઇકલિંગ કરવું પણ હંમેશાં સરળ હોતું નથી. તેનો આકાર નાનો હોવાથી રિસાઇકલિંગ પ્લાન્ટમાં તેને અન્ય કચરાથી અલગ કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે. (Image Source | iStock)
આ ઉપરાંત, પાણીના સંપર્કમાં આવવાથી સ્ટ્રો નરમ ન પડી જાય તે માટે તેમાં જે ખાસ કોટિંગ અને ચોંટાડવાના પદાર્થોનો ઉપયોગ થાય છે. તે પણ રિસાઇકલિંગની પ્રક્રિયાને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે. દક્ષિણ કોરિયાએ વર્ષ 2022માં કેફેમાં પ્લાસ્ટિક સ્ટ્રોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ સંબંધિત નિયમો લાગુ કર્યા હતા. જોકે, લોકોની ફરિયાદો બાદ એક વર્ષમાં જ આ નિયમોનું કડક પાલન અટકાવી દેવામાં આવ્યું હતું. (Image Source | iStock)
સાંસદ કિમે સરકારની નીતિની ટીકા કરતાં તેને બિનઅસરકારક વિકલ્પો પર આધારિત ગ્રીનવોશિંગ ગણાવ્યું હતું. બીજી તરફ, 1,001 લોકો પર કરવામાં આવેલા સરકારી સર્વેમાં 87.5 ટકા લોકોએ પેપર સ્ટ્રો પ્રત્યે નાપસંદગી વ્યક્ત કરી હતી. આ અભ્યાસથી સ્પષ્ટ થાય છે કે માત્ર પ્લાસ્ટિકના વિકલ્પ તરીકે કાગળનો ઉપયોગ કરવાથી પર્યાવરણને ચોક્કસ ફાયદો થાય જ એવું નથી. કોઈપણ વિકલ્પ પસંદ કરતાં પહેલાં તેના ઉત્પાદનથી લઈને કચરાના નિકાલ સુધીની સમગ્ર પ્રક્રિયાની પર્યાવરણીય અસર સમજવી જરૂરી છે. (Image Source | iStock)
નોંધ : આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી પર આધારિત છે. TV9 ગુજરાતી તેની પુષ્ટિ કરતું નથી. (Image Source | iStock)
