કાનુની સવાલ : ચેક બાઉન્સ અંગે કયા કાયદા છે? નોટિસ, સજા, વળતર, અને સુપ્રીમ કોર્ટના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ જાણો
ચેક બાઉન્સના કેસને હળવાશથી ન લો. તે નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટ, 1881 ની કલમ 138 હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે. તો ચાલો આજે આપણે કાનુની સીરિઝમાં વિસ્તારથી જાણીએ.
આજે પણ, ચેકનો ઉપયોગ વ્યવસાય, ધિરાણ, મિલકત અને અન્ય મોટા નાણાકીય વ્યવહારોમાં થાય છે. જો કોઈ ચેક કાયદેસર રીતે વસૂલ કરી શકાય તેવા દેવા અથવા જવાબદારીને સંતોષવા માટે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો ત્યારે બેંક દ્વારા ચૂકવણી ન કરાયેલ પરત કરવામાં આવે છે, તો કલમ 138 લાગુ થઈ શકે છે. કાયદો ચેક રજૂ કરવા, કાનૂની નોટિસ મોકલવા અને ચુકવણી કરવા માટે અલગ અલગ સમયમર્યાદા નક્કી કરે છે.
ચેક બાઉન્સ શું છે. તેમજ કયો કાનુન છે. ચાલો જાણીએ.જ્યારે બેંક ચેક આપવાનો ઇનકાર કરે છે અને તેને પૈસા આપ્યા વગર પરત આપે છે. ત્યારે તેને બાઉન્સ થયેલો માનવામાં આવે છે.
આના સૌથી સામાન્ય કારણો ખાતામાં અપૂરતા ભંડોળ, સહીનો મેળ ખાતો નથી, અથવા ચેક પર અથવા ખાતામાં ભૂલ છે. ભારતમાં, ચેક બાઉન્સ એ ફક્ત નાણાકીય અથવા સામાન્ય સમસ્યા નથી, પરંતુ નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ ગંભીર ફોજદારી ગુનો છે.
આવા કેસમાં બેંકથી રિટર્ન થયેલો ચેકથી કલમ 138નો ગુનો બનતો નથી. કલમ 138 મુખ્યા રુપથી તે સ્થિતિ સાથે જોડાયલ છે. જ્યારે કોઈ ચેક કાયદેસર રીતે લાગુ કરી શકાય તેવા દેવા અથવા અન્ય જવાબદારીના સંપૂર્ણ અથવા આંશિક ચુકવણીમાં રજૂ કરવામાં આવે છે અને ચોક્કસ સંજોગોમાં તેનો અનાદર થાય છે.
આવા કિસ્સાઓમાં, જો નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ દોષિત ઠેરવવામાં આવે, તો આરોપીને બે વર્ષ સુધીની કેદ, ચેકની રકમના બમણા સુધીનો દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં, જો આરોપી સમયસર ચુકવણી કરે છે, તો કોર્ટ સમાધાનના આધારે કેસ રદ કરી શકે છે. જો કે, જો આરોપી વારંવાર નોટિસ આપવા છતાં ચૂકવણી કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો કડક કાર્યવાહી શક્ય છે.
રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક કાયદાની કલમ 143 A હેઠળ, ટ્રાયલ કોર્ટ, ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, ફરિયાદીને ચેકની રકમના 20 % સુધી વચગાળાના વળતરનો આદેશ આપી શકે છે. એ પણ નોંધનીય છે કે કલમ 148 અપીલ કોર્ટને દોષિત ઠેરવવા સામે અપીલમાં, ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા દંડ અથવા વળતરના ઓછામાં ઓછા 20% જમા કરાવવાનો આદેશ આપવાનો અધિકાર આપે છે
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
