કાનુની સવાલ : ફૂટપાથ પર ચાલવું એ વાહનોના વિશેષાધિકારથી ઉપર, મૂળભૂત અધિકાર છે : સુપ્રીમ કોર્ટ
સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણના અનુચ્છેદ 19(1)(d) હેઠળ ફૂટપાથ પર ચાલવાના અધિકારને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કર્યો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, આ અધિકાર મોટર વાહનોના વિશેષાધિકારથી આગળ વધે છે. ન્યાયાધીશ પી.એસ. નરસિંહાએ જણાવ્યું હતું કે નગરપાલિકાઓની ફરજ છે કે તેઓ સુરક્ષિત ફૂટપાથ જાળવી રાખે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, ફુટપાથ પર ચાલવાના અધિકારને સંવિધાનના અનુચ્છેદ 19(1)(d) હેઠળ એક મૌલિક અધિકાર માનવામાં આવ્યો છે. જેમાં સુરક્ષિત અને સીરી રીતે ચિહ્ન ફુટપાથ સુધી પહોંચવાનો અધિકાર સામેલ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક નિર્ણયમાં કહ્યું કે,નક્કી કરેલા ફુટપાથ પર ચાલવાના અધિકારના કોઈ ઉલ્લંધન થવા પર જવાબદાર લોકો સામે વળતર અને વળતર માટે બંધારણીય કાનૂની ઉપાયોનો આશરો લઈ શકાય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કેજસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા જેમણે આ નિર્ણયમાં લખ્યું હતુ કહ્યું કે, જો કોઈ રસ્તા પર છે. તેથી, રાહદારીઓ પાસે ફૂટપાથ નિયુક્ત અને જાળવવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવું આવશ્યક છે. આ એક અમલમાં મૂકી શકાય તેવી ફરજ છે. નિયુક્ત ફૂટપાથ પર ચાલવાનો મૂળભૂત અધિકાર મોટર વાહનોના વિશેષાધિકારને રદ કરે છે.
આ નિર્ણય એક પાંચ વર્ષના બાળકના મોતનો મામલો સામે આવ્યો છે. જેમાં પોતાના પિતા સાથે સ્કુલે જતી વખતે એક ટ્રકે કચડી નાંખ્યો હતો.જસ્ટિસ નરસિમ્હાએ કહ્યું કે, પહોળા ફૂટપાથ પર ચિંતા કર્યા વગર અને દરેક વળાંક પર જોખમ વિના સલામત રીતે ચાલવાની ક્ષમતા એ સૌથી મૂળભૂત અધિકાર છે. ન્યાયાધીશ નરસિંહે કહ્યું, "તે સૌથી સરળ માનવ કાર્ય છે, જે જીવન સાથે ઊંડે સુધી જોડાયેલું છે."
સુપ્રીમ કોર્ટે સીમાંકિત અને સારી રીતે જાળવણી કરાયેલ ફૂટપાથ પર ચાલવાની સ્વતંત્રતાને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કર્યો, જેને મોટર વાહનો દ્વારા ચાલવા કરતાં પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું જો કોઈ રસ્તા પર છે."તેથી રાહદારીઓ માટે ફૂટપાથનું સીમાંકન અને જાળવણી કરવાની ફરજ હોવી જોઈએ. આ એક અમલમાં મૂકી શકાય તેવી ફરજ છે. મોટરચાલિત વાહનોના વિશેષાધિકાર પર સીમાંકન ફૂટપાથ પર ચાલવાનો મૂળભૂત અધિકાર પ્રબળ રહેશે."
સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને કહ્યું, "ગતિશીલતાના મૂળભૂત અધિકાર માટે ફક્ત એક આરામદાયક સ્થળની જરૂર છે. જ્યાં વ્યક્તિ મુક્તપણે અને ચિંતા વગર ચાલી શકે. શું આ મ્યુનિસિપલ સત્તાવાળાઓની તેના નાગરિકો પ્રત્યેની લઘુત્તમ જવાબદારી ન હોવી જોઈએ?" કોર્ટે કહ્યું કે મોટર વાહન અધિનિયમ, 1988 એ ક્યારેય ગતિશીલતાના મૂળભૂત અધિકારને માન્યતા આપવાની તસ્દી લીધી નથી.
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
