કાનુની સવાલ : ધરપકડ પહેલાં નોટિસ આપવી ફરજિયાત, દરેક ભારતીયે સુપ્રીમ કોર્ટનો આ આદેશ વાંચવો જોઈએ
સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વનો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે કે,પોલીસ મહત્તમ 7 વર્ષની સજાવાળા ગુનાઓમાં સીધી ધરપકડ કરી શકતી નથી. ધરપકડ પહેલા પોલીસે નોટિસ આપવી જરુરી છે. આ નિર્ણય સતેન્દ્ર કુમાર એન્ટિલ વિરુદ્ધ સીબીઆઈ કેસમાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય સતેન્દ્ર કુમાર એન્ટિલ વિરુદ્ધ સીબીઆઈ કેસમાં આવ્યો. જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને એન. કોટિશ્વર સિંહની બનેલી બેન્ચે આ ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, ધરપકડ પોલીસનો અધિકાર છે, પરંતુ તે કોઈ ફરજ કે નિયમિત પ્રક્રિયા નથી.
નિર્ણય સંભળાવતા કોર્ટે શું-શું કહ્યું?સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણય સંભળાવતા કહ્યું કે, ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023ની કલમ 35(3) હેઠળ 7 વર્ષ સુધીની સજા પામેલા કોઈપણ વ્યક્તિને અગાઉથી નોટિસ આપવી જરૂરી છે. આ નોટિસનો ઉપયોગ આરોપીને કોર્ટમાં હાજર રહેવા અને તપાસમાં સહકાર આપવા માટે ફરજ પાડવા માટે થાય છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જો સંજોગો ધરપકડનું વોરંટ આપે તો પણ, આરોપીની ધરપકડ કરી શકાતી નથી સિવાય કે તે ખૂબ જ જરૂરી ન હોય.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે, પોલિસ માત્ર કોઈને પુછપરછ માટે ધરપકડ કરી શકતી નથી. ધરપકડ ત્યારે જ કરવામાં આવે જ્યારે પોલિસ અધિકારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કારણ હોય.
જો આરોપીએ ગુનો કર્યો છે અને કસ્ટોડિયલ ધરપકડ વિના તપાસ આગળ વધારવી અશક્ય હોય, તો પોલીસ પાસે આ માટે એક મજબૂત કારણ હોવું જોઈએ, અને તે પછી જ તેમને અટકાયતમાં લેવા જોઈએ.
પોલીસ પોતાની મનમરજીથી આ કામ કરી શકતી નથી. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, ધરપકડ કરવાની સત્તાને પોલીસની સુવિધા તરીકે નહીં, પરંતુ કડક કાનૂની જરૂરિયાત તરીકે જોવી જોઈએ. પહેલા નોટિસ જાહેર કરવી જોઈએ, અને પછી છેલ્લા ઉપાય તરીકે ધરપકડ કરવી જોઈએ.
હવે આપણે જાણીએ કે, ક્યારે ધરપકડ થઈ શકે, તો સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, જો આરોપીની ધરપકડ ત્યારે જ થઈ શકે, જ્યારે તે તપાસમાં યોગ્ય સહયોગ ન કરે. ત્યારે જ તેની ધરપકડ કરી શકાય છે. કોર્ટેએ પણ કહ્યું કે, નોટિસ પછી ધરપકડની કોઈ પ્રકિયા નથી. પરંતુ એક અપવાદ છે. જેનો ઉપયોગ ખુબ જ સમજી વિચારીને કરવો જોઈએ.
પોલીસ અધિકારીઓ પાસે એ આશા રાખવામાં આવે કે, પોલીસ અધિકારીઓ અંગે, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસેથી ધરપકડની શક્તિનો ઉપયોગ સંયમ અને જવાબદારી સાથે કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયનો સીધો ફાયદો સામાન્ય નાગરિકોને થશે. હવે, સાત વર્ષ સુધીની સજાવાળા કેસોમાં, કોઈ ગેરવાજબી ધરપકડ થશે નહીં. પહેલા નોટિસ જાહેર કરવામાં આવશે. જો પોલીસ ધરપકડનો આગ્રહ રાખે છે, તો તેમને મજબુત કારણો આપવા પડશે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયનો સીધો ફાયદો સામાન્ય નાગરિકોને થશે. હવે, સાત વર્ષ સુધીની સજાવાળા કેસોમાં, કોઈ ગેરવાજબી ધરપકડ થશે નહીં. પહેલા નોટિસ જાહેર કરવામાં આવશે. જો પોલીસ ધરપકડનો આગ્રહ રાખે છે, તો તેમને મજબુત કારણો આપવા પડશે.
