કાનુની સવાલ : મતદારોને મતદાન કરવાનો અને ઉમેદવારો સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર છે, જાણો કાનુન
સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે, સામાન્ય નાગરિકો હવે તેમના ચૂંટણી સોગંદનામામાં ખોટી માહિતી આપનારા ઉમેદવારો સામે સીધી ફોજદારી ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. ચૂંટણી પંચ કે સરકારી અધિકારીઓની પરવાનગીની જરૂર રહેશે નહીં.
ચૂંટણીમાં ખોટા સોગંદનામા રજૂ કરનારા ઉમેદવારો હવે મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. મતદારોને હવે મતદાન કરવાનો અને ઉમેદવારો સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે કોઈપણ મતદાર અથવા ખાનગી નાગરિક ચૂંટણી ઉમેદવારો સામે સીધી ફોજદારી ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.
જે ઉમેદવારો તેમના ચૂંટણી સોગંદનામામાં ખોટી માહિતી આપે છે અથવા મહત્વપૂર્ણ માહિતી છુપાવે છે તેમની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
આ કાર્યવાહી જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951 ની કલમ 125-એ હેઠળ કરી શકાય છે. આ ફરિયાદ માટે ચૂંટણી પંચ કે કોઈ સરકારી અધિકારીની પરવાનગીની જરૂર નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ 195 જે ખાનગી વ્યક્તિઓને સીધી ફરિયાદ નોંધાવવાની મંજૂરી આપે છે, તે લાગુ પડતી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે, લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951ની કલમ125A (જેમાં ઉમેદવાર દ્વારા ખોટું સોગંદનામું દાખલ કરવાનો સમાવેશ થાય છે) હેઠળ ગુના માટે દાખલ કરાયેલી ખાનગી ફરિયાદ કાયદેસર રીતે માન્ય છે. ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) (ભારતીય નાગરિક સંરક્ષણ સંહિતાની કલમ 215) ની કલમ 195હેઠળ જાહેર સેવક દ્વારા ફરિયાદ દાખલ કરવાની જરૂર નથી.
લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 125A એવા ઉમેદવારો માટે સજાની જોગવાઈ કરે છે જેઓ ખોટી માહિતી આપે છે, હકીકતો છુપાવે છે અથવા તેમના નામાંકન પત્રો અથવા ચૂંટણી સોગંદનામામાં ફરજિયાત વિગતો આપવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
CrPCની કલમ 195 અદાલતોને અમુક ગુનાઓની નોંધ લેવાથી પ્રતિબંધિત કરે છે. આ મુજબ, સક્ષમ અધિકારી દ્વારા લેખિત ફરિયાદ દાખલ ન થાય ત્યાં સુધી કોર્ટ આ ગુનાઓની નોંધ લઈ શકતી નથી, એટલે કે તે એક સરળ પોલીસ રિપોર્ટ અથવા ખાનગી ફરિયાદના આધારે કરી શકાતી નથી.
ન્યાયાધીશ દીપાંકર દત્તા અને શીલ નાગુની બેન્ચે ઠરાવ્યું કે CrPC ની કલમ 195 કોર્ટે ને ફક્ત તે જોગવાઈમાં ઉલ્લેખિત ગુનાઓની નોંધ લેવાથી પ્રતિબંધિત કરે છે. કાયદાની કલમ 125A આ જોગવાઈમાં સામેલ ન હોવાથી, અદાલતો આપમેળે તે ગુના પર આ પ્રતિબંધ લાગુ કરી શકતી નથી.
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
