કાનુની સવાલ : માતા-પિતા તમારા પર લગ્ન માટે દબાણ કરી રહ્યા છે, જાણો તમારા કાનૂની અધિકારો શું છે?

જો માતા-પિતા કે પરિવારના અન્ય કોઈ સભ્યો તમારી મરજી વિરુદ્ધ કે, જબરદસ્તીથી લગ્ન કરવાનો દબાવ કરી રહ્યા છે. તો ચિંતા કરવાની જરુર નથી. ચાલો ભારતીય સંવિધાન અને લગ્નના કાનુન હેઠળ તમારા કાનુની અધિકારો શું છે. જાણીએ.

| Updated on: Nov 20, 2026 | 7:15 AM
1 / 9
લગ્ન જિંદગીનો એક મોટો નિર્ણય છે. જેને લઈ દરેક લોકો પોતાની પસંદગી અને સપનું હોય છે. પરંતુ કેટલીક વખત પરિવારના લોકો પોતાની પસંદથી લગ્ન નકકી કી દેતા હોય છે. અથવા તો લગ્ન માટે દબાણ કરતા હોય છે.

લગ્ન જિંદગીનો એક મોટો નિર્ણય છે. જેને લઈ દરેક લોકો પોતાની પસંદગી અને સપનું હોય છે. પરંતુ કેટલીક વખત પરિવારના લોકો પોતાની પસંદથી લગ્ન નકકી કી દેતા હોય છે. અથવા તો લગ્ન માટે દબાણ કરતા હોય છે.

2 / 9
 કેટલાક કેસમાં સમાજની બદનામીનો ડર તો કેટલાક પરિવારમાં આબરુની વાત કહી લગ્ન માટે મજબુર કરવામાં આવે છે,કેટલાક કેસમાં તો માતા-પિતાના નિર્ણય સામે તેમનું કાંઈ ચાલતું નથી.

કેટલાક કેસમાં સમાજની બદનામીનો ડર તો કેટલાક પરિવારમાં આબરુની વાત કહી લગ્ન માટે મજબુર કરવામાં આવે છે,કેટલાક કેસમાં તો માતા-પિતાના નિર્ણય સામે તેમનું કાંઈ ચાલતું નથી.

3 / 9
પરંતુ તમને જણાવી દઈએ કે, ભારતીય કાનુન તમને આના વિરુદ્ધ લડવાનો અધિકાર આપે છે.પુખ્ત થયા પછી, વ્યક્તિને કોની સાથે અને ક્યારે લગ્ન કરવા તે નક્કી કરવાનો અધિકાર છે.  કાનૂની અધિકારો વિશે જાણો.

પરંતુ તમને જણાવી દઈએ કે, ભારતીય કાનુન તમને આના વિરુદ્ધ લડવાનો અધિકાર આપે છે.પુખ્ત થયા પછી, વ્યક્તિને કોની સાથે અને ક્યારે લગ્ન કરવા તે નક્કી કરવાનો અધિકાર છે. કાનૂની અધિકારો વિશે જાણો.

4 / 9
ભારતીય બંધારણની કલમ 21 દરેક વ્યક્તિને જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારની ખાતરી આપે છે. જેમાં પોતાના જીવન વિશે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવાની સ્વતંત્રતાનો સમાવેશ થાય છે. શફીન જહાં વિરુદ્ધ અશોકન કે.એમ. ના 2018 ના કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પુખ્ત વયના લોકોના જીવનસાથી અને જીવનસાથીની પસંદગીના અધિકારનું સન્માન કરવું જોઈએ.

ભારતીય બંધારણની કલમ 21 દરેક વ્યક્તિને જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારની ખાતરી આપે છે. જેમાં પોતાના જીવન વિશે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવાની સ્વતંત્રતાનો સમાવેશ થાય છે. શફીન જહાં વિરુદ્ધ અશોકન કે.એમ. ના 2018 ના કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પુખ્ત વયના લોકોના જીવનસાથી અને જીવનસાથીની પસંદગીના અધિકારનું સન્માન કરવું જોઈએ.

5 / 9
આનો અર્થ એ છે કે ,માતાપિતા તેમની પસંદગીઓ વ્યક્ત કરી શકે છે, સંબંધો સૂચવી શકે છે અને સલાહ આપી શકે છે, પરંતુ પુખ્ત વયના વ્યક્તિને તેમની ઇચ્છા વિરુદ્ધ લગ્ન કરવા દબાણ કરી શકતા નથી.

આનો અર્થ એ છે કે ,માતાપિતા તેમની પસંદગીઓ વ્યક્ત કરી શકે છે, સંબંધો સૂચવી શકે છે અને સલાહ આપી શકે છે, પરંતુ પુખ્ત વયના વ્યક્તિને તેમની ઇચ્છા વિરુદ્ધ લગ્ન કરવા દબાણ કરી શકતા નથી.

6 / 9
બળજબરીથી લગ્ન વિશે કાયદો શું કહે છે? ભારતમાં, લગ્ન માટે બંને પક્ષોની સંમતિ જરૂરી છે. જો કોઈ સ્ત્રીની સંમતિ વિરુદ્ધ બળજબરીથી લગ્ન કરાવવામાં આવે છે અથવા બળજબરીથી કરવામાં આવે છે, તો તેને ચોક્કસ શરતો હેઠળ કોર્ટમાં પડકારી શકાય છે.

બળજબરીથી લગ્ન વિશે કાયદો શું કહે છે? ભારતમાં, લગ્ન માટે બંને પક્ષોની સંમતિ જરૂરી છે. જો કોઈ સ્ત્રીની સંમતિ વિરુદ્ધ બળજબરીથી લગ્ન કરાવવામાં આવે છે અથવા બળજબરીથી કરવામાં આવે છે, તો તેને ચોક્કસ શરતો હેઠળ કોર્ટમાં પડકારી શકાય છે.

7 / 9
 ઉદાહરણ તરીકે, હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 ની કલમ 12(1)(c) હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ બળજબરીથી સંમતિ મેળવવામાં આવે તો તે રદ કરવા માટે કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 ની કલમ 12(1)(c) હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ બળજબરીથી સંમતિ મેળવવામાં આવે તો તે રદ કરવા માટે કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકે છે.

8 / 9
તેવી જ રીતે, ખાસ લગ્ન અધિનિયમ, 1954 ની કલમ 25, બળજબરીથી અથવા છેતરપિંડી દ્વારા મેળવેલી સંમતિના આધારે લગ્ન રદ કરવાની જોગવાઈ કરે છે. એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ કલમો હેઠળ કૌટુંબિક દબાણના તમામ સ્વરૂપો આપમેળે રદબાતલ બનતા નથી. કેસની પરિસ્થિતિઓ અને સંબંધિત કાયદાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

તેવી જ રીતે, ખાસ લગ્ન અધિનિયમ, 1954 ની કલમ 25, બળજબરીથી અથવા છેતરપિંડી દ્વારા મેળવેલી સંમતિના આધારે લગ્ન રદ કરવાની જોગવાઈ કરે છે. એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ કલમો હેઠળ કૌટુંબિક દબાણના તમામ સ્વરૂપો આપમેળે રદબાતલ બનતા નથી. કેસની પરિસ્થિતિઓ અને સંબંધિત કાયદાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

9 / 9
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )

Published On - 7:11 am, Fri, 20 November 26

Follow Us
Loading...
Unable to load recommendations.