શું બેંક લોકરમાં રાખેલું ‘સોનું’ વેચવા પર પણ ટેક્સ લાગે છે? જાણો ઇન્કમ ટેક્સના એ નિયમો, જે કદાચ તમને ખબર નથી
આપણે બધા સુરક્ષા માટે 'સોનું' બેંક લોકરમાં તો મૂકી દઈએ છીએ પણ શું તમે જાણો છો કે, ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની નજર તમારા લોકર પર પણ હોઈ શકે છે? એવામાં એક મોટો સવાલ એ છે કે, શું લોકરમાં રાખેલા સોના પર પણ ટેક્સ ભરવો પડે?
ભારતમાં સોનું માત્ર એક આભૂષણ નથી પરંતુ સુરક્ષા અને પરંપરાનું પ્રતીક છે. અવારનવાર લોકો પોતાની મહેનતની કમાણીથી સોનું ખરીદે છે અને સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી તેને બેંક લોકરમાં રાખી દે છે. એવામાં એક મોટો સવાલ એ છે કે, શું લોકરમાં રાખેલા આ સોના પર પણ ઇન્કમ ટેક્સ (Income Tax) ચૂકવવો પડે છે?
આનો સીધો જવાબ એ છે કે, માત્ર સોનું 'રાખવા' પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી પરંતુ તે સોનું ક્યાંથી આવ્યું અને તેની કિંમત તમારી જાહેર કરેલી આવક (Income) સાથે અનુરૂપ છે કે નહીં, તે સૌથી મહત્વનું છે. જો તમે તમારા બેંક લોકરમાં સોનું રાખો છો, તો આવકવેરા વિભાગ એમ માની લે છે કે, તે તમારી સંપત્તિનો એક ભાગ છે. જો ક્યારેય આવકવેરા વિભાગની તપાસ અથવા દરોડા પડે, તો તમારે તે સોનાનો 'સોર્સ' એટલે કે સ્ત્રોત જણાવવો પડશે. જો તમારી પાસે તે સોનું ખરીદ્યાની રસીદ હોય અથવા તે તમને વારસામાં મળ્યું હોય અને તમારી પાસે તેના પાકા પુરાવા હોય, તો તમારે ડરવાની જરૂર નથી.
આવકવેરા વિભાગે કોઈ પણ રસીદ વગર સોનું રાખવાની એક નિશ્ચિત મર્યાદા (Limit) નક્કી કરી છે, જેને 'સ્ત્રીધન' અને પારિવારિક સંપત્તિ તરીકે જોવામાં આવે છે. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસ (CBDT) ના નિયમો અનુસાર, એક પરિણીત મહિલા પોતાની પાસે 500 ગ્રામ, એક અપરિણીત મહિલા 250 ગ્રામ અને એક પુરુષ 100 ગ્રામ સુધીના સોનાના દાગીના આવકના કોઈ પુરાવા (Invoices) વગર રાખી શકે છે. આ નિર્ધારિત મર્યાદામાં રાખવામાં આવેલા સોનાને આવકવેરા વિભાગ સામાન્ય રીતે જપ્ત કરતું નથી.
એવામાં, જો તમારા લોકરમાં આ મર્યાદા કરતા વધુ સોનું મળે અને તમારી પાસે તેનું કોઈ માન્ય બિલ અથવા સ્ત્રોત ન હોય, તો તેને 'અઘોષિત સંપત્તિ' (Undeclared assets) ગણી શકાય છે. આવી સ્થિતિમાં, તે સોનાની કુલ કિંમત પર મોટો ટેક્સ અને દંડ (Penalty) લાદવામાં આવી શકે છે, જે તમારી મહેનતની કમાણી પર ભારે પડી શકે છે. આથી, તમે જે પણ સોનું ખરીદો, તેનું પાકું બિલ સાચવીને રાખો.
જો તમે તમારું સોનું વેચો છો, તો તેના પર 'કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ' (Capital Gains Tax) લાગુ થાય છે. જો તમે સોનું ખરીદીને ત્રણ વર્ષથી વધુ સમય સુધી લોકરમાં રાખ્યું અને પછી તેને વેચ્યું, તો તેના પર લોંગ ટર્મ કેપિટલ ગેઇન્સ (LTCG) ટેક્સ લાગે છે. બીજી તરફ, જો ત્રણ વર્ષ પહેલા વેચો છો, તો તે શોર્ટ ટર્મ કેપિટલ ગેઇન્સ (STCG) ના દાયરામાં આવે છે અને તમારા ઇન્કમ સ્લેબ મુજબ ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, બેંક લોકરમાં સોનું રાખવું સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. શરત એટલી કે, તમારી પાસે તેની સાચી જાણકારી હોવી જોઈએ. જો તમે તમારા ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) માં તમારી સંપત્તિની સાચી વિગત આપો છો અને નિર્ધારિત મર્યાદાનું પાલન કરો છો, તો લોકરમાં રાખેલા સોના પર તમને કોઈ વધારાની મુશ્કેલી થશે નહીં. તમારી સુરક્ષા માટે જૂના દાગીનાનું પણ મૂલ્યાંકન (Valuation Report) કરાવીને રાખવું એ એક સમજદારીભર્યું પગલું હોઈ શકે છે.
