IMDએ કરી ચોમાસાની ચિંતાજનક આગાહી: વરસાદના આંકડામાં મોટો ઘટાડો, જાણો કયા રાજ્યમાં વરસાદની કેવી રહેશે સ્થિતિ ?
ખેડૂતો અને સામાન્ય જનતા માટે મોટા અને ચિંતાજનક સમાચાર! હવામાન વિભાગ (IMD) એ ચોમાસાની આગાહીમાં અચાનક મોટો કાપ મૂકી દીધો છે. 'એલ નીનો' નો મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં કેમ સુકો દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે?
ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) એ વર્ષ 2026 ના ચોમાસાને લઈને પોતાનો સુધારેલો અને ચિંતાજનક અહેવાલ જાહેર કર્યો છે. નવા અહેવાલ મુજબ, આ વર્ષે દેશમાં લોન્ગ પીરિયડ એવરેજ (LPA) ના માત્ર 90% જ વરસાદ પડવાનું અનુમાન છે. આ આંકડો સીધો 'બિલો નોર્મલ' એટલે કે સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદની કેટેગરીમાં આવે છે, જે દેશની આર્થિક સ્થિતિ પર મોટી અસર કરી શકે છે.
ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે હવામાન વિભાગે અગાઉ જાહેર કરેલા પોતાના જ અંદાજમાં મોટો કાપ મૂક્યો છે. આ પહેલા IMD એ 92% વરસાદની આશા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ બદલાતા વાતાવરણને જોઈને તેને ઘટાડીને 90% કરી દીધો છે. આ ઘટાડો સંકેત આપે છે કે બેકગ્રાઉન્ડમાં કંઈક એવું ચાલી રહ્યું છે જે વરસાદને ખેંચી રહ્યું છે.
સામાન્ય લોકોને સમજાતું નથી કે આ 90% વરસાદનો અસલી ખેલ શું છે. વાસ્તવમાં, લોન્ગ પીરિયડ એવરેજ (LPA) એટલે કે જે-તે વિસ્તારના છેલ્લા 30 થી 50 વર્ષના વરસાદનો સરેરાશ આંકડો. હવામાન વિભાગના નિયમ મુજબ જો વરસાદ 96% થી 104% ની વચ્ચે પડે તો જ તેને સામાન્ય ગણાય, પરંતુ 90% નો મતલબ એ છે કે આ વખતે સીધો 10% વરસાદ ઓછો પડશે.
હવામાન વૈજ્ઞાનિકોના મતે ચોમાસાના મુખ્ય મહિનાઓ ગણાતા જુલાઈ, ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદ ભારે ખેંચાઈ શકે છે. જો આ મુખ્ય મહિનાઓમાં જ વાદળો ન વરસ્યા, તો ખરીફ પાક સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ જશે અને દેશના મોટા જળાશયો અને ડેમો ખાલીખમ રહી જશે, જેનાથી પીવાના પાણીની પણ કટોકટી સર્જાઈ શકે છે.
આ આખી રમત પાછળ પેસિફિક મહાસાગરમાં પેદા થઈ રહેલો ખતરનાક વિલન 'એલ નીનો' (El Nino) જવાબદાર છે. IMD ના રિપોર્ટ મુજબ ચોમાસા દરમિયાન એલ નીનો સક્રિય થવાની સંભાવના અધધ 92% છે. જ્યારે પણ એલ નીનો આવે છે, ત્યારે તે ભારતના ચોમાસાની હવાને નબળી પાડી દે છે અને વરસાદ ગાયબ થઈ જાય છે.
જો ભૌગોલિક સ્થિતિ જોઈએ તો આ વખતે આખું ભારત સરખું નહીં ભીંજાય. પૂર્વોત્તર ભારત અને દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં સ્થિતિ સારી રહેશે, પરંતુ દેશના જે મુખ્ય ખેતી આધારીત વિસ્તારો છે, જેને 'મોન્સૂન કોર ઝોન' અને મધ્ય ભારત કહેવાય છે, ત્યાં સામાન્ય કરતાં ઘણો ઓછો વરસાદ નોંધાશે, જે ગ્રામીણ અર્થતંત્રને તોડી પાડશે.
વર્ષ 2026 ના એપ્રિલ મહિનાના આંકડા પણ આ ચિંતાજનક ચોમાસાની સાક્ષી પૂરે છે. એપ્રિલમાં દેશમાં સામાન્ય રીતે 39.3 મિલીમીટર વરસાદ થવો જોઈતો હતો, પરંતુ માત્ર 35 મિલીમીટર જ થયો. એટલે કે એપ્રિલમાં જ 11% નો મોટો ઘટાડો નોંધાઈ ચૂક્યો હતો, જેમાં દક્ષિણ ભારતમાં તો સીધો 51.1% વરસાદ ઓછો પડ્યો હતો.
બીજી તરફ મે મહિનાના આંકડાએ વૈજ્ઞાનિકોને પણ મુંઝવણમાં મૂકી દીધા છે. 1 મે થી 27 મે સુધીમાં દેશમાં સામાન્ય કરતાં 4.1% વધુ વરસાદ નોંધાયો છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતમાં 22.3% વધુ વરસાદ પડ્યો છે. પરંતુ આ પ્રી-મોન્સૂન વરસાદ છે, જેને અસલી ચોમાસા સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
ભલે મે મહિનામાં વરસાદ સારો દેખાઈ રહ્યો હોય, પરંતુ જુલાઈથી શરૂ થનારો એલ નીનોનો પ્રકોપ આખી બાજી પલટી નાખશે. સરકાર અત્યારથી જ પાણીના બગાડને રોકવા અને વૈકલ્પિક પાક લેવા માટે પ્લાનિંગ કરી રહી છે જેથી કરીને દેશમાં અનાજની અછત કે મોંઘવારીનો મોટો ભડકો ન થાય.
આ કુદરતી આફતની વચ્ચે સરકાર 'રાષ્ટ્રીય પીએનજી ડ્રાઇવ 2.0' ને પણ 30 જૂન સુધી લંબાવી ચૂકી છે, જેથી એલપીજી સિલિન્ડર પરથી નિર્ભરતા ઘટે. પરંતુ જો વરસાદ ઓછો પડ્યો, તો હાઇડ્રો પાવર (જળ વિદ્યુત) પ્રોજેક્ટ્સને પણ અસર થશે, એટલે કે માત્ર ગેસ જ નહીં, વીજળીના વપરાશ પર પણ આગામી સમયમાં મોટી આફત આવી શકે છે.
