એક જ એન્જિન હજારો ટન વજનની ટ્રેનને કેવી રીતે ખેંચે છે? જાણો તેની પાછળનું અસલી કારણ
શું તમે ક્યારેય ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતી વખતે વિચાર્યું છે કે એક જ એન્જિન ડઝનબંધ ડબ્બાઓને કેવી રીતે ખેંચે છે? આટલા બધા ડબ્બાઓનું વજન હજારો ટન હોઈ શકે છે. છતાં ટ્રેન સરળતાથી પાટા પર દોડે છે. તો આખરે એન્જિનમાં એવી કઈ ટેક્નોલોજી હોય છે, જે તેને આટલી શક્તિ આપે છે? ચાલો જાણીએ કે ટ્રેનનું એન્જિન કેવી રીતે કામ કરે છે અને આટલા ભારે ડબ્બાઓને કેવી રીતે ખેંચે છે.
ઘણા લોકોને લાગે છે કે ટ્રેનનું એન્જિન જ તમામ ડબ્બાઓનું વજન ઉઠાવે છે. પરંતુ હકીકતમાં ટ્રેનના ડબ્બાઓનું વજન પાટા અને પૈડાંની મદદથી વહન થાય છે. એન્જિનનું મુખ્ય કામ ટ્રેનને આગળ ખેંચવાનું અને હવાના અવરોધ તથા પૈડાંના ગતિરોધ સામે જરૂરી બળ પૂરું પાડવાનું છે. (Image Source | iStock)
ટ્રેનનાં પૈડાં અને રેલવેના પાટા બંને સ્ટીલનાં બનેલાં હોય છે. આ કારણે તેમની વચ્ચે ગતિ દરમિયાન ઊર્જાનો બગાડ પ્રમાણમાં ઓછો થાય છે. એન્જિનનું વજન પૈડાંને પાટા પર દબાવી રાખે છે. જેથી ટ્રેનને આગળ ધકેલવા માટે જરૂરી પકડ મળે છે. (Image Source | iStock)
ટ્રેનોમાં મુખ્યત્વે ડીઝલ અને ઇલેક્ટ્રિક એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે. ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક એન્જિનમાં ડીઝલ એન્જિન જનરેટર અથવા અલ્ટરનેટરને ચલાવે છે, જે વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. આ વીજળી ટ્રેક્શન મોટર્સ સુધી પહોંચે છે અને મોટર્સ પૈડાંને ફેરવે છે. (Image Source | iStock)
બીજી તરફ, ઇલેક્ટ્રિક એન્જિનમાં છત પર લાગેલા પેન્ટોગ્રાફ દ્વારા ઉપરની વીજળીની લાઇનમાંથી કરંટ મેળવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સની મદદથી આ વીજળી ટ્રેક્શન મોટર્સ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. (Image Source | iStock)
એન્જિનમાં એક જ મોટર હોતી નથી. તેમાં સામાન્ય રીતે અનેક ટ્રેક્શન મોટર્સ હોય છે. જે પૈડાંને ફેરવવામાં મદદ કરે છે. મોટર્સ સાથે જોડાયેલી ગિયરની વ્યવસ્થા મોટરની ગતિ અને ટોર્કને પૈડાં સુધી પહોંચાડે છે. આ રીતે પૈડાં ફરે છે અને ટ્રેન આગળ વધે છે. (Image Source | iStock)
કારની જેમ ટ્રેનમાં સ્ટિયરિંગ હોતું નથી. ટ્રેનનાં પૈડાંની ખાસ બનાવટ અને બોગીની રચના તેને વળાંક પર ચાલવામાં મદદ કરે છે. પૈડાંની ટેપરવાળી રચનાને કારણે વળાંક પર અંદરનાં અને બહારનાં પૈડાં અલગ-અલગ અંતર કાપી શકે છે. (Image Source | iStock)
જો પાટા પર ધૂળ, તેલ કે ભેજને કારણે પકડ ઓછી થઈ જાય, તો કેટલીક ટ્રેનોમાં પૈડાં પાસે રેતી છાંટવાની વ્યવસ્થા હોય છે. તેનાથી પૈડાં અને પાટા વચ્ચે પકડ વધારવામાં મદદ મળે છે. (Image Source | iStock)
ટ્રેનમાં એર બ્રેક સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે. આ સિસ્ટમમાં બ્રેક પાઇપ દ્વારા હવાના દબાણને નિયંત્રિત કરીને ડબ્બાઓની બ્રેક લાગુ કરવામાં આવે છે. કેટલીક ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોમાં રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ પણ હોય છે. તેમાં મોટર જનરેટરની જેમ કામ કરીને બ્રેકિંગ દરમિયાન ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે, જેનો ઉપયોગ ફરી કરી શકાય છે અથવા વીજળીની લાઇનમાં પાછો મોકલી શકાય છે. (Image Source | iStock)
આધુનિક રેલવેમાં ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન જેવી સુરક્ષા પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ થાય છે. આ સિસ્ટમ ટ્રેનની ગતિ અને સિગ્નલ સંબંધિત માહિતી પર નજર રાખે છે. જોખમ જણાય અને લોકોપાઇલટ જરૂરી પગલાં ન લે, તો સિસ્ટમ ચેતવણી આપી શકે છે અથવા પરિસ્થિતિ અનુસાર આપમેળે બ્રેક લગાવી શકે છે. (Image Source | iStock)
આમ, શક્તિશાળી ટ્રેક્શન મોટર્સ, ગિયર્સ, પૈડાં અને પાટા વચ્ચેની પકડ તથા આધુનિક બ્રેકિંગ અને સુરક્ષા ટેક્નોલોજીના સંયોજનથી એક જ એન્જિન ભારે ટ્રેનને ખેંચી શકે છે. આ જ રેલવે એન્જિનિયરિંગ પાછળનું વિજ્ઞાન છે. (Image Source | iStock)
નોંધ : આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી પર આધારિત છે. TV9 ગુજરાતી તેની પુષ્ટિ કરતું નથી. (Image Source | iStock)
