રેલવે સ્ટેશન પર પ્લેટફોર્મ કેટલા પ્રકારના હોય છે ? સાઇડથી લઈને આઇલેન્ડ પ્લેટફોર્મ સુધીની રસપ્રદ વિગતો
ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતી વખતે તમે અનેક પ્લેટફોર્મ પર ઊભા રહ્યા હશો, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતીય રેલવેમાં પ્લેટફોર્મ પણ અલગ-અલગ પ્રકારના હોય છે? કયું પ્લેટફોર્મ કઈ રીતે બને છે અને તેની પાછળનું એન્જિનિયરિંગ શું છે? વાંચો રેલવેના આ અજાણ્યા પાસા વિશે.
ભારતીય રેલવે એ દેશની જીવનરેખા ગણાય છે. દરરોજ કરોડો મુસાફરો ટ્રેનમાં સફર કરે છે અને સ્ટેશનો પર આવે છે. મુસાફરોની સુવિધા, સલામતી અને ટ્રેનોના સુચારુ સંચાલન માટે રેલવે નેટવર્કમાં પ્લેટફોર્મ્સનું આયોજન ખૂબ જ વૈજ્ઞાનિક રીતે કરવામાં આવે છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દરેક રેલવે પ્લેટફોર્મની રચના એકસરખી કેમ નથી હોતી? ટ્રેકનું નેટવર્ક અને સ્ટેશનની ભૌગોલિક રચના અનુસાર રેલવે પ્લેટફોર્મને મુખ્યત્વે 5 અલગ-અલગ પ્રકારોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
સાઇડ પ્લેટફોર્મ (Side Platform): આ સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું પ્લેટફોર્મ છે. આમાં એક તરફ રેલવે ટ્રેક (પાટા) હોય છે અને બીજી તરફ પ્લેટફોર્મનો વૉકિંગ એરિયા કે સ્ટેશન બિલ્ડિંગ હોય છે. મુસાફરો માત્ર એક જ બાજુથી ટ્રેનમાં ચડી કે ઊતરી શકે છે.
આઇલેન્ડ પ્લેટફોર્મ (Island Platform): ટાપુ (આઇલેન્ડ)ની જેમ જ આ પ્લેટફોર્મની બંને બાજુ રેલવે ટ્રેક હોય છે અને વચ્ચે પ્લેટફોર્મ આવેલું હોય છે. આ પ્લેટફોર્મનો મોટો ફાયદો એ છે કે તેના પરથી બંને દિશામાં આવતી-જતી અલગ-અલગ ટ્રેનોના મુસાફરો એકસાથે અવરજવર કરી શકે છે, જેનાથી જગ્યાનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ થાય છે.
ફ્લેગ પ્લેટફોર્મ (Flag Platform): આ પ્લેટફોર્મ સામાન્ય રીતે નાના સ્ટેશનો કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે, જ્યાં ટ્રાફિક ખૂબ ઓછો હોય છે. આ એક સાદું પ્લેટફોર્મ હોય છે જ્યાં પેસેન્જર કે લોકલ ટ્રેનો માત્ર ટૂંકા રોકાણ માટે ઊભી રહે છે.
બે પ્લેટફોર્મ (Bay Platform): બે પ્લેટફોર્મ મુખ્ય લાઇનમાંથી અલગ પડીને ટર્મિનેટ થતી (જ્યાં પાટા પૂરા થતા હોય તેવા) ડેડ-એન્ડ ટ્રેક સાથે બનેલું હોય છે. જે ટ્રેનો તે સ્ટેશનથી જ શરૂ થતી હોય કે ત્યાં જ આવીને સમાપ્ત થતી હોય, તેના સંચાલન માટે બે પ્લેટફોર્મ અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
મિશ્રિત / કોમ્બિનેશન પ્લેટફોર્મ (Combination Platform): મોટા જંકશન અને મહાનગરોના સ્ટેશનો પર ટ્રાફિકનું દબાણ ઘણું વધારે હોય છે. આવા સ્ટેશનો પર સાઇડ પ્લેટફોર્મ અને આઇલેન્ડ પ્લેટફોર્મનું મિશ્રણ કરીને વિશાળ કોમ્બિનેશન પ્લેટફોર્મ બનાવવામાં આવે છે, જેથી એકસાથે હજારો મુસાફરો સરળતાથી અવરજવર કરી શકે.
આ વિવિધ પ્રકારના પ્લેટફોર્મ્સ રેલવે વ્યવસ્થાને વધુ સુગમ અને મુસાફરોની મુસાફરીને સલામત તેમજ આરામદાયક બનાવે છે.
