મોબાઇલ અને લેપટોપ પર વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઇમ મગજ પર શું અસર કરે ? તમે નહીં જાણતા હોવ
આજના ડિજિટલ યુગમાં વધતો સ્ક્રીન ટાઈમ મગજ અને આંખો માટે ચિંતાનો વિષય છે. લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન સામે રહેવાથી અનેક સમસ્યાઓ ઉદ્ભવ થાય છે.
આજના સમયમાં મોબાઇલ અને લેપટોપ આપણા દૈનિક જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયા છે. અભ્યાસ, ઓફિસનું કામ, મનોરંજન, ખરીદી બધું જ હવે સ્ક્રીન પર આધારિત છે. ઘરેથી કામ અને ઑનલાઇન શિક્ષણ વધતા સ્ક્રીનનો ઉપયોગ નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો છે. પરંતુ સતત અને લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન સામે રહેવું આંખો સાથે સાથે મગજ પર પણ અસર કરે છે. મગજને પૂરતો આરામ ન મળવાથી માનસિક થાક અને એકાગ્રતામાં ઘટાડો જોવા મળે છે.
લેડી હાર્ડિંગ હોસ્પિટલના મેડિસિન વિભાગના ડિરેક્ટર ડૉ. એલ.એચ. ઘોટકર મુજબ, સતત સ્ક્રીન ટાઇમ મગજ પર માહિતીનો વધારાનો ભાર મૂકે છે. મોબાઇલ અને લેપટોપમાંથી નીકળતો પ્રકાશ મગજને સતત સક્રિય રાખે છે, જેના કારણે તેને આરામ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. લાંબા સમય સુધી ધ્યાન કેન્દ્રિત રાખવાથી ચીડિયાપણું, માનસિક થાક અને એકાગ્રતાનો અભાવ થઈ શકે છે. ઝડપથી બદલાતી ડિજિટલ માહિતી મગજની વિચારશક્તિ અને સમજવાની ક્ષમતાને પણ અસર કરે છે.
વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઇમ ઊંઘની પદ્ધતિમાં વિક્ષેપ પેદા કરી શકે છે. રાત્રે મોડે સુધી સ્ક્રીન જોવાની આદત મગજના સ્વાભાવિક આરામ ચક્રને બગાડે છે, જેના કારણે અનિદ્રા અને થાક વધે છે. સમય જતાં યાદશક્તિ નબળી પડી શકે છે, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ઘટી શકે છે અને ભાવનાત્મક સંતુલન પર પણ પ્રભાવ પડે છે.
લક્ષણોની વાત કરીએ તો વારંવાર માથાનો દુખાવો, આંખોમાં થાક, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી અને નાની બાબતો પર ચીડિયાપણું સામાન્ય છે. કેટલીક વ્યક્તિઓમાં બેચેની, ચિંતા અને ઊંઘ ન આવવાની સમસ્યા પણ જોવા મળે છે. લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન ઉપયોગ પછી ભારે માથું અથવા વિચારવામાં ધીમી લાગણી અનુભવાય તો તે મગજને આરામની જરૂરિયાતનો સંકેત હોઈ શકે છે.
આ સમસ્યાથી બચવા માટે સ્ક્રીન સમયનું સંયમિત આયોજન કરવું જરૂરી છે. દર 30 થી 40 મિનિટે થોડો વિરામ લેવો, આંખોને આરામ આપવો અને થોડું ચાલવું કે સ્ટ્રેચિંગ કરવું ફાયદાકારક છે. સૂતા પહેલા ઓછામાં ઓછા એક કલાક સુધી મોબાઇલ અને લેપટોપનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ. દૈનિક જીવનમાં શારીરિક કસરત, બહારની હવા અને પૂરતો ઊંઘનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે. બાળકો અને કિશોરોના સ્ક્રીન ટાઇમ પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ, કારણ કે તેમના વિકાસશીલ મગજ પર તેની અસર વધુ થઈ શકે છે. સંતુલિત જીવનશૈલી અને યોગ્ય આરામ મગજને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે. (નોંધ : અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ફક્ત આપની જાણકારી માટે છે.)
