Health Tips : કેવી રીતે લાગે છે લૂ, શરીરમાં આ લક્ષણ દેખાય તો તાત્કાલિક દવાખાને પહોંચી જજો, ડોક્ટરે જણાવ્યું કારણ
તીવ્ર ગરમીમાં લૂ (હીટસ્ટ્રોક) લાગવાનું જોખમ વધે છે. જ્યારે શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત ન થાય ત્યારે થતી આ ગંભીર સમસ્યામાં તાવ, ચક્કર, ઉલટી અને શરીરમાં નબળાઈ જેવા લક્ષણો દેખાય છે.
છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી તાપમાનમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે હીટસ્ટ્રોકનું જોખમ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયું છે. તીવ્ર ગરમી અને સીધા સૂર્યપ્રકાશનો લાંબા સમય સુધી સંપર્ક શરીર પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં હીટસ્ટ્રોક, જેને સામાન્ય ભાષામાં ‘લૂ’ કહેવામાં આવે છે, થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
હીટસ્ટ્રોક ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીર પોતાની અંદરની ગરમી નિયંત્રિત કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે અને શરીરનું તાપમાન અસામાન્ય રીતે વધી જાય છે. શરૂઆતમાં આ સમસ્યા ધીમે ધીમે વિકસે છે, જેમાં વ્યક્તિને બેચેની, થાક અને વધુ ગરમીનો અનુભવ થવા લાગે છે. શરીરમાં પાણી અને જરૂરી ખનિજોની ઉણપ આ સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
લાંબા સમય સુધી તડકામાં રહેવું, પૂરતું પાણી ન પીવું અને ગરમ પવનનો સંપર્ક – આ હીટસ્ટ્રોકના મુખ્ય કારણો છે. ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો માટે આ જોખમ વધારે હોય છે. ઘણી વખત લોકો આ લક્ષણોને સામાન્ય ગરમી તરીકે અવગણે છે, જે ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
AIIMSના મેડિસિન વિભાગના પ્રોફેસર ડૉ. નવલ વિક્રમ મુજબ, હીટસ્ટ્રોકના કેટલાક લક્ષણો એવા હોય છે જેને ક્યારેય અવગણવા જોઈએ નહીં. ઉંચો તાવ, શરીરના તાપમાનમાં અચાનક વધારો, ચક્કર આવવું, ઉલટી કે ઉબકા – આ બધું હીટસ્ટ્રોકના સામાન્ય સંકેતો છે. આ ઉપરાંત માથાનો દુખાવો, ઝડપી ધબકારા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને શરીરમાં નબળાઈ પણ મહત્વપૂર્ણ લક્ષણો છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં વ્યક્તિ બેભાન થઈ શકે છે, મૂંઝવણ અનુભવશે અથવા બોલવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. જો ત્વચા ખૂબ ગરમ અને શુષ્ક થઈ જાય અથવા પરસેવો આવવો બંધ થઈ જાય, તો આ સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે અને તરત જ સારવાર જરૂરી બને છે. કેટલાક લોકોને સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અથવા શરીરમાં બળતરા પણ અનુભવાય છે. આવા કોઈપણ લક્ષણો દેખાય તો સમય બગાડ્યા વગર તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં જવું જોઈએ.
હીટસ્ટ્રોકથી બચવા માટે સરળ પગલાં અપનાવવાથી મોટી મુશ્કેલી ટાળી શકાય છે. નિષ્ણાતોના કહેવા મુજબ બપોરે 12 થી 4 વાગ્યા દરમિયાન બહાર જવાનું ટાળવું જોઈએ. જો બહાર જવું જરૂરી હોય, તો માથું ઢાંકવું અને હળવા, ઢીલા તથા સુતરાઉ કપડાં પહેરવા જોઈએ.
શરીરમાં પાણીની કમી ન થાય તે માટે દિવસભર પૂરતું પાણી પીવું જરૂરી છે. સાથે જ છાશ, લીંબુ પાણી અને નાળિયેર પાણી જેવા પીણાં શરીરને ઠંડક આપે છે અને ખનિજોની ઉણપ પૂરી કરે છે. લાંબા સમય સુધી ખાલી પેટ રહેવું ટાળવું અને હળવું, પચવામાં સરળ ભોજન લેવું વધુ યોગ્ય છે.
ઉનાળામાં પોતાના શરીરના સંકેતોને અવગણવું નહીં. જો થાક, ચક્કર અથવા નબળાઈ લાગે, તો તરત આરામ કરવો અને પાણી પીવું જરૂરી છે. બાળકો અને વૃદ્ધો પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ, કારણ કે તેઓ ગરમીથી વધુ ઝડપથી પ્રભાવિત થાય છે.
વધુમાં, કેફીન અને આલ્કોહોલનું વધારે સેવન ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તે શરીરમાં પાણીની કમી વધારી શકે છે. જો પહેલાથી કોઈ બીમારી હોય, તો ઉનાળામાં વધુ સાવધાની રાખવી જરૂરી છે. અને જો લક્ષણો ગંભીર લાગે, તો વિલંબ કર્યા વગર ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો એ સૌથી સુરક્ષિત રસ્તો છે.(નોંધ : અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ફક્ત આપની જાણકારી માટે છે)
