વાળ ખરવા ક્યારે બની જાય છે ગંભીર બીમારી? આ સંકેતો દેખાય તો તરત જ ડૉક્ટરની લો સલાહ
સામાન્ય રીતે વાળ ખરવા એ કુદરતી બાબત છે, પરંતુ જો વાળ સતત અને વધુ માત્રામાં ખરતા રહે, તો તે એલોપેસિયા કે થાઇરોઇડ જેવી ગંભીર બીમારીઓનો સંકેત હોઈ શકે છે.
આજકાલ ઘણા લોકો વાળ ખરવાની સમસ્યાથી પરેશાન રહે છે. કાસકો ફેરવતી વખતે, વાળ ધોતી વખતે કે ઓશીકા પર તૂટેલા વાળ દેખાવા એ સામાન્ય બાબત છે. અમુક હદ સુધી વાળ ખરવા સામાન્ય માનવામાં આવે છે, કારણ કે વાળનું પોતાનું એક કુદરતી ચક્ર (સાયકલ) હોય છે, પરંતુ જો વાળ સતત વધુ માત્રામાં ખરવા લાગે અથવા પહેલાંની સરખામણીમાં વાળ પાતળા દેખાવા લાગે, તો તેને અવગણવા જોઈએ નહીં.
વાળ ખરવાના ઘણા સામાન્ય કારણો હોઈ શકે છે. વધતી ઉંમર, તણાવ (સ્ટ્રેસ), શરીરમાં પોષણની ઉણપ, હોર્મોન્સમાં ફેરફાર, અમુક દવાઓની અસર અથવા ખોટી હેર કેર રૂટિન પણ આનું કારણ બની શકે છે. જોકે, ઘણીવાર સતત વાળ ખરવા એ કોઈ સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે. આવા સમયે યોગ્ય સમયે કારણની ખબર પડવી જરૂરી છે, જેથી યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાય. ચાલો જાણીએ કે વાળ ખરવા પાછળ કઈ બીમારીઓ હોઈ શકે છે અને કયા સંકેતો દેખાય ત્યારે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ.
એલોપેસિયા એરિયાટા (Alopecia Areata): માયો ક્લિનિકના જણાવ્યા અનુસાર, આ એક ઓટોઇમ્યુન બીમારી છે, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી વાળના મૂળ પર હુમલો કરવા લાગે છે. આના કારણે માથા કે દાઢીના કેટલાક ભાગોમાંથી અચાનક વાળ ખરી શકે છે, જેનાથી ત્યાં ગોળ ખાલી જગ્યા દેખાવા લાગે છે. કેટલાક લોકોમાં સમય જતાં વાળ પાછા આવી જાય છે, જ્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં સારવારની જરૂર પડે છે.
થાઇરોઇડની સમસ્યા: થાઇરોઇડ હોર્મોન શરીરના ઘણા કાર્યોને કંટ્રોલ કરે છે. જ્યારે આ હોર્મોન બહુ વધારે કે બહુ ઓછું બનવા લાગે છે, ત્યારે તેની અસર વાળ પર પણ પડી શકે છે. આવા સમયે વાળ પાતળા થવા લાગે છે અને સામાન્ય કરતાં વધુ ખરી શકે છે. યોગ્ય સારવારથી આ સમસ્યાને કાબૂમાં રાખી શકાય છે.
સ્કેલ્પનું ફંગલ ઇન્ફેક્શન: માથાની ત્વચામાં ફંગલ ઇન્ફેક્શન થવા પર ખંજવાળ, લાલાશ, પોપડી જામવી અને વાળ ખરવાની સમસ્યા થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં માથાના અમુક ભાગમાંથી વાળ સંપૂર્ણપણે ખરી જાય છે. સમયસર સારવાર ન કરાવવા પર ઇન્ફેક્શન વધી શકે છે, તેથી ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
લુપસ (Lupus): લુપસ એ એક ઓટોઇમ્યુન બીમારી છે, જેમાં શરીરનું ઇમ્યુન સિસ્ટમ પોતાના જ સ્વસ્થ ટિશ્યૂ પર હુમલો કરવા લાગે છે. તેની અસર ત્વચા, સાંધા અને અન્ય અંગોની સાથે સાથે વાળ પર પણ પડી શકે છે. આ બીમારીમાં વાળ ઝડપથી ખરવાની કે પાતળા થવાની ફરીયાદ થઈ શકે છે.
ટ્રાઇકોટિલોમેનિયા (Trichotillomania): આ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી એક સમસ્યા છે, જેમાં વ્યક્તિ વારંવાર પોતાના વાળ ખેંચવા લાગે છે. આવું કરવાથી માથાના કેટલાક ભાગોમાં વાળ ઓછા થઈ શકે છે અથવા ખાલી જગ્યા દેખાવા લાગે છે. આ સ્થિતિમાં ડૉક્ટર કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી હોય છે.
કયા સંકેતો દેખાય ત્યારે ડૉક્ટરને મળવું?: જો તમારા વાળ અચાનક ખૂબ જ ખરવા લાગે, માથાના કેટલાક ભાગો પર વાળ ઓછા થવા લાગે અથવા વાળ સતત પાતળા થતા જાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. માથાની ત્વચામાં ખંજવાળ, દુખાવો, બળતરા, લાલાશ કે પોપડી સાથે વાળ ખરી રહ્યા હોય, ત્યારે પણ તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. જો આખા શરીરના વાળ ખરવા લાગે અથવા બાળકોમાં વાળ ખરવાની સમસ્યા દેખાય, તો તેને અવગણશો નહીં. આ સિવાય, જો વાળ ખરવાના કારણે આત્મવિશ્વાસ ઓછો થવા લાગે કે માનસિક તણાવ અનુભવાય, તો પણ ડૉક્ટરને મળીને યોગ્ય કારણ અને સારવાર વિશે માહિતી મેળવો.
વાળ ખરતા અટકાવવા શું કરવું? વાળને સ્વસ્થ રાખવા માટે સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લો, જેમાં પ્રોટીન, આયર્ન અને અન્ય જરૂરી પોષક તત્વો સામેલ હોય. વધુ પડતો તણાવ લેવાનું ટાળો અને સારી ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરો. વાળ પર વારંવાર હીટ આપતા પ્રોડક્ટ્સ અને આકરા કેમિકલ વાળા પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ ઓછો કરો.
વાળને ખૂબ કસીને બાંધવાનું પણ ટાળો, કારણ કે તેનાથી વાળના મૂળ પર દબાણ આવે છે. જો લાંબા સમય સુધી સતત વાળ ખરી રહ્યા હોય, તો ઘરગથ્થુ ઉપચારો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લઈને સાચું કારણ જાણો અને તે મુજબ સારવાર કરાવો.
