તેજીના વંટોળમાં રોકાણકારો માટે ‘મોટો ખતરો’ ! સોનાના આસમાની ભાવ પાછળનું ખતરનાક ગણિત સમજો
સોનું અત્યારે નવી ઊંચાઈઓ પર છે પણ શું આ આસમાને પહોંચેલા ભાવ પાછળ કોઈ મોટો ખતરો છુપાયેલો છે? એક્સપર્ટ્સની એવી ચેતવણી કે, જે તમારી ઊંઘ ઉડાવી શકે છે.
તાજેતરના મહિનાઓમાં વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ, જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ અને રોકાણકારોની સુરક્ષિત રોકાણ માટેની વધતી માંગને કારણે સોનાના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
વિશ્વભરના ઘણા મોટા બ્રોકરેજ હાઉસ અને બજારના નિષ્ણાતો એવો દાવો કરી રહ્યા છે કે, આગામી વર્ષોમાં સોનું નવી ઊંચાઈઓને સ્પર્શી શકે છે. કેટલાક અંદાજોમાં તો એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે, લાંબાગાળે સોનાનો ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ 3 લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. નિષ્ણાતો વચ્ચે આ વાત પર એકમતી નથી કે, આ તેજી તરત જ ચાલુ રહેશે કે પહેલા કિંમતોમાં મોટું કરેક્શન જોવા મળશે? વૈશ્વિક સ્તરે અસ્થિર આર્થિક માહોલને કારણે રોકાણકારો સુરક્ષિત વિકલ્પો તરફ વળી રહ્યા છે. ગોલ્ડ ETF માં રેકોર્ડ રોકાણ તેનો સૌથી મોટો સંકેત માનવામાં આવે છે.
જાન્યુઆરી 2026 માં ભારતમાં ગોલ્ડ ETF માં આશરે 20,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુનું રોકાણ નોંધાયું હતું. આ દર્શાવે છે કે, રોકાણકારોનો સોના પરનો ભરોસો સતત મજબૂત બની રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, ઘણા દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકો પણ સતત સોનાની ખરીદી વધારી રહી છે. ચીન તરફથી સતત 15 મહિનાથી સોનાની ખરીદી ચાલુ છે અને જાન્યુઆરીમાં તેની ગોલ્ડ ઇમ્પોર્ટમાં લગભગ 68–69 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. આ તમામ પરિબળોએ સોનાના ભાવને મજબૂત આધાર આપ્યો છે.
કોમોડિટી એક્સપર્ટ અજય કેડિયાના જણાવ્યા અનુસાર, લાંબાગાળા માટે સોનું હજુ પણ મજબૂત રોકાણ વિકલ્પ બની રહ્યું છે. તેમનું માનવું છે કે, આગામી ત્રણથી પાંચ વર્ષના દ્રષ્ટિકોણથી સોનું સકારાત્મક વલણ દર્શાવી શકે છે પરંતુ વર્તમાન સ્તરે કિંમતો ઘણી ઊંચી છે, તેથી રોકાણકારોએ તાત્કાલિક મોટી ખરીદી કરવાનું ટાળવું જોઈએ. તેમનું કહેવું છે કે, છેલ્લા એક વર્ષમાં સોનામાં લગભગ 130 ટકા અને ચાંદીમાં અંદાજે 330 ટકા સુધીની તેજી જોવા મળી છે. આટલા તીવ્ર વધારા પછી બજારમાં સમય આધારિત કરેક્શન (Correction) આવવું સ્વાભાવિક છે. આવા સમયે રોકાણકારો માટે વધુ સારી વ્યૂહરચના એ હોઈ શકે છે કે, કિંમતોમાં ઘટાડાની રાહ જોવામાં આવે અને ત્યારબાદ ધીમે-ધીમે રોકાણ કરવામાં આવે.
બીજી તરફ અન્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, સોનામાં આગામી એક થી બે વર્ષમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. ગ્લોબલ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ અમિત ગોયલનું કહેવું છે કે, ઓક્ટોબર 2023 પછી સોનું પહેલેથી જ ઘણી તેજી બતાવી ચૂક્યું છે અને કિંમતોમાં ઘણા સકારાત્મક પરિબળોનો સમાવેશ થઈ ગયો છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ, જો વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ડિફ્લેશનરી (Deflationary) દબાણ વધે છે, તો તેની અસર લગભગ તમામ એસેટ ક્લાસ પર પડશે, જેમાં સોનાનો પણ સમાવેશ થશે. તેમનો અંદાજ છે કે, આગામી બે વર્ષમાં સોનાના ભાવ તેની સર્વોચ્ચ સપાટીથી 30 થી 35 ટકા સુધી ઘટી શકે છે. જો કે, આ ઘટાડો લાંબાગાળાના રોકાણકારો માટે ખરીદીની વધુ સારી તક બની શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, રોકાણકારોએ સોનાને મુખ્ય રોકાણ તરીકે નહીં પરંતુ પોર્ટફોલિયો સુરક્ષા તરીકે જોવું જોઈએ. સામાન્ય રીતે કોઈપણ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયોનો 10 થી 20 ટકા હિસ્સો સોનામાં રાખવો એ એક સંતુલિત વ્યૂહરચના માનવામાં આવે છે. બીજું કે, જ્યારે પણ વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા વધે છે, ત્યારે સૌથી પહેલા સુરક્ષિત રોકાણની માંગ સોનામાં જ જોવા મળે છે. આ જ કારણ છે કે, ઇક્વિટી માર્કેટમાં ઉતાર-ચઢાવ દરમિયાન રોકાણકારો પોતાના પોર્ટફોલિયોને સંતુલિત રાખવા માટે સોનાનો સહારો લે છે.
સોનાના રેકોર્ડ ભાવની અસર જ્વેલરી બજાર પર પણ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક સમયમાં સોનાના આભૂષણોની માંગમાં લગભગ 40 થી 50 ટકા સુધીનો ઘટાડો થયો છે. ઊંચા ભાવ અને સતત થતા ઉતાર-ચઢાવને કારણે લોકો ભારે જ્વેલરી ખરીદવાનું ટાળી રહ્યા છે.
જો કે, લગ્ન-પ્રસંગ જેવા પરંપરાગત અવસરો પર સોનાની ખરીદી સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી. લોકોએ માત્ર તેમની ખરીદીનું બજેટ ઘટાડી દીધું છે. એવામાં જ્યાં પહેલા 100 ગ્રામ સુધી સોનું ખરીદવામાં આવતું હતું, ત્યાં હવે ઘણા પરિવારો 50 થી 60 ગ્રામ સુધી જ મર્યાદિત રહી રહ્યા છે. સોનાના વધતા ભાવને કારણે ગ્રાહકોનો ઝુકાવ હળવી જ્વેલરી (Lightweight Jewelry) અને ડાયમંડ જ્વેલરી તરફ પણ વધ્યો છે. ઘણા લોકો હવે 22 કેરેટની ભારે સોનાની જ્વેલરીને બદલે 14 કે 18 કેરેટની ડાયમંડ સ્ટડેડ જ્વેલરીને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે. આનાથી જ્વેલરી માર્કેટમાં એક નવો ટ્રેન્ડ ઉભરતો જોવા મળી રહ્યો છે.
હાલ ભલે શોર્ટ ટર્મમાં કરેક્શનની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી રહી હોય પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે જોવામાં આવે તો સોનું લાંબાગાળે મજબૂત પ્રદર્શન કરનાર એસેટ ક્લાસ રહ્યું છે. આર્થિક સંકટ, યુદ્ધ, ફુગાવો અથવા બજારની અસ્થિરતા જેવા સમયગાળામાં સોનું રોકાણકારો માટે ભરોસાપાત્ર વિકલ્પ સાબિત થયું છે. આ જ કારણે નિષ્ણાતો રોકાણકારોને સલાહ આપે છે કે, સોનામાં એકસાથે મોટી રકમ રોકવાને બદલે તબક્કાવાર રોકાણ કરવું જોઈએ. SIP અથવા નિયમિત રોકાણની વ્યૂહરચના લાંબાગાળે વધુ સારા પરિણામો આપી શકે છે.
આવનારા સમયમાં સોનાની દિશા ઘણા વૈશ્વિક પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે. આમાં અમેરિકન વ્યાજ દરો, ડોલર ઇન્ડેક્સ, વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ, સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી અને જીઓપોલિટિકલ તણાવ જેવા પરિબળો મુખ્ય રહેશે. જો વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વધશે તો સોનું ફરી નવી ઊંચાઈઓ તરફ આગળ વધી શકે છે, જ્યારે આર્થિક સ્થિરતા વધવા પર કિંમતોમાં થોડા સમય માટે ઘટાડો પણ શક્ય છે. હાલમાં બજારના સંકેતો એ જ જણાવે છે કે, સોનામાં આગળ જતાં ઉતાર-ચઢાવ ચોક્કસપણે જોવા મળી શકે છે.
બીજીબાજુ ચાંદીની કિંમતોમાં પણ છેલ્લા કેટલાક સમયમાં મોટી તેજી જોવા મળી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, આટલી તેજી પછી આવનારા મહિનાઓમાં ચાંદી પણ દબાણમાં રહી શકે છે. ઘણા વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, ચાંદીનું પ્રદર્શન આગામી કેટલાક મહિનાઓમાં સોના કરતા પણ નબળું રહી શકે છે.
Published On - 4:53 pm, Sun, 8 March 26
