સોનાના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર… આ આંતરરાષ્ટ્રીય બદલાવથી ભારત પર શું અસર પડશે? શું હવે ભાવ આસમાને પહોંચશે?
સોનાના વૈશ્વિક બજારમાંથી અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા બદલાવના સમાચાર સામે આવ્યા છે, જેણે આખા માર્કેટમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. તાજેતરના એક આંતરરાષ્ટ્રીય રિપોર્ટ અનુસાર, વૈશ્વિક સ્તરે મોટા ફેરફારો થઈ રહ્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે, સોનાના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર આ ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે. હવે આને કારણે આગામી સમયમાં સોનાના માર્કેટમાં એક બહુ મોટો વળાંક આવી શકે છે અને ભાવ નવી ઊંચાઈ સ્પર્શી શકે છે.
સોના પરનો નવો રિપોર્ટ ખૂબ જ ખાસ છે. રિપોર્ટને આ રીતે સમજી શકાય કે, તમારા ઘરની જમીનમાંથી સોનું નીકળે છે. તમે તેને બહાર વેચી દો છો. બીજા દેશમાં તેને સાફ કરવામાં આવે છે, શુદ્ધ સોનું તૈયાર થાય છે અને પછી દુનિયાના બજારોમાં તેનો વેપાર થાય છે. તમારી જમીનની સંપત્તિમાંથી પૈસા કમાવવાના ઘણા રસ્તાઓ છે. આવા સંજોગોમાં દરેક વ્યક્તિ વિચારે છે કે, આ કમાણીનો મોટો હિસ્સો પોતાના દેશમાં કેમ ન રાખવો? આ આખા મામલા પર એક નવો રિપોર્ટ જાપાનની એજન્સી નિક્કેઈ તરફથી આવ્યો છે, જે અનેક મામલાઓ પર મોટો ખુલાસો કરે છે. રિપોર્ટ જણાવી રહ્યો છે કે, સોનાના ઇતિહાસમાં આવું પહેલીવાર જોવા મળી રહ્યું છે.
એશિયાના સોનું પેદા કરનારા કેટલાક દેશોમાં પહેલીવાર આવું થઈ રહ્યું છે. જાપાનના મીડિયા સંસ્થાન નિક્કેઈ એશિયાના રિપોર્ટ મુજબ, આ દેશો પોતાની ખાણોમાંથી નીકળેલા સોનાથી વધુ ફાયદો ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. કોઈ સોનું ખુદ રિફાઈન કરીને પૂરી રીતે તૈયાર કરી રહ્યું છે અને તેના માટે ઘરેલું વ્યવસ્થા વધારી રહ્યું છે, તો કોઈ દેશ તેને રોકવા માટે એક્સપોર્ટ પર ભારે-ભરખમ ટેક્સ લગાવી રહ્યો છે, જેથી ઘરેલું સ્તરે જ સોનાને રોકી શકાય. આ ઉપરાંત અનેક દેશોની સેન્ટ્રલ બેંક ઘરેલું સ્તરે જ સોનું ખરીદી રહી છે.
આવા સમયમાં સવાલ ઊઠે છે કે, ભારત જેવા દેશોનું શું થશે? વાત એમ છે કે, ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 80 ટકા સોનું વિદેશોથી ખરીદે છે. જો સોનું પેદા કરનારા દેશો વધારે સોનું પોતાની પાસે રાખવા લાગે, તો શું બજારમાં સોનું ઓછું મળશે? શું ડિમાન્ડ બની રહેશે અને સોનું માર્કેટમાંથી ગાયબ થવા લાગશે? શું ઘરેણાં વધુ મોંઘા થઈ જશે? શું સોનામાં રોકાણ કરનારાઓને ફાયદો થશે?
જણાવી દઈએ કે, ખાણમાંથી નીકળેલું સોનું સીધું તમારા ઘરેણાં સુધી પહોંચતું નથી. જમીનમાંથી નીકળેલા માલને સાફ કરવો પડે છે. તેમાં મળેલી બીજી વસ્તુઓ હટાવવામાં આવે છે અને તેની શુદ્ધતા નક્કી થાય છે. આ કામને રિફાઇનિંગ કહે છે. ત્યારબાદ તૈયાર સોનું આગળ વેપાર અને ઉપયોગમાં જાય છે. એવામાં જે દેશમાં આ કામ થાય છે, ત્યાં નોકરી અને કમાણી પણ થાય છે. સોનાના ઉત્પાદન વાળા દેશોને લાગી રહ્યું છે કે માત્ર કાચો માલ બહાર મોકલવાના બદલે આ કામ પોતાના ત્યાં વધારવું જોઈએ. જો કે, નિક્કેઈના રિપોર્ટમાં આ બદલાવની ચર્ચા છે. આમાં કઇંક એવું છે કે, કોઈ ખેડૂત પોતાની પેદાશ ઉગાડવાને બદલે તેને વેચી રહ્યો છે. તેને તેના પાક માટે વધુ કિંમત મળી શકે છે. જો કે, સોનાની વાર્તા ફક્ત વધુ કમાણી કરવાની નથી. દેશો તેને તેમની બચત અને સુરક્ષાનો એક ભાગ બનાવવાનો પણ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
કોઈ વસ્તુની કિંમત જ્યારે વધે છે, ત્યારે તેનો માલિક તેને લઈને વધુ સતર્ક થઈ જાય છે. માલિક વિચારે છે કે, અત્યારે સોનું વેચી દે, પોતાની પાસે રાખે કે તેનાથી નવો કારોબાર ઊભો કરે? સોનું પેદા કરનારા દેશો પણ પોતાના સંસાધનનો ફાયદો વધારવા માંગે છે. ખાણનું કામ હોય, સોનું સાફ કરવાની વ્યવસ્થા હોય કે તેની ખરીદ-વેચાણ... તેઓ આ કામનો વધારે હિસ્સો દેશમાં રાખવા માંગે છે. આને રિસોર્સ નેશનાલિઝમ (Resource Nationalism) કહેવામાં આવે છે. સરળ ભાષામાં તેનો મતલબ એ છે કે, પોતાના પ્રાકૃતિક સંસાધનો પર વધારે કંટ્રોલ રહે અને તેનાથી થતી કમાણીનો મોટો હિસ્સો દેશને મળે.
ઘરમાં જેમ લોકો બચતની અલગ-અલગ રીત રાખે છે, તેવી જ રીતે દેશ પણ પોતાની બચત વહેંચીને રાખે છે. તેમની પાસે વિદેશી કરન્સી અને તેનાથી જોડાયેલા રોકાણ હોય છે. ડૉલર આ સિસ્ટમમાં સૌથી ખાસ છે. નિક્કેઈના રિપોર્ટ મુજબ, ડૉલરની દુનિયાની પ્રમુખ બચતવાળી કરન્સીના રૂપમાં ભૂમિકા પરના ભરોસાને લઈને ચિંતા કેટલાક દેશોને પોતાના સોના તરફ વધારે ધ્યાન આપવા માટે પ્રેરિત કરી રહી છે.
વિચાર એ છે કે, આખી બચત એક જ કરન્સી અને વ્યવસ્થા પર નિર્ભર કેમ રહે? સોનું પણ પાસે રાખવામાં આવે, જેથી રિસ્ક વહેંચાઈ જાય. તેનો મતલબ એ નથી કે, ડૉલર ખતમ થવાનો છે કે દેશ તેનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરી રહ્યા છે. જો દેશો વચ્ચે વિવાદ વધે તો વિદેશમાં રાખેલી ફાઇનાન્સિયલ એસેટ્સ સુધી પહોંચ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આવી આશંકા સરકારોને વિચારવા માટે મજબૂર કરે છે કે, પોતાની સેવિંગ્સનો કેટલો હિસ્સો પોતાના કંટ્રોલમાં રાખવો જોઈએ?
પોતાના કબજામાં મોજૂદ સોનું આ વિચારનો હિસ્સો હોઈ શકે છે. જો કે, 'સોનું' રાખવાથી દરેક રિસ્ક ખતમ થઈ જતું નથી. તેને સુરક્ષિત રાખવા અને જરૂર પડવા પર વેચવાની વ્યવસ્થા પણ જોઈએ. નિક્કેઈના રિપોર્ટ મુજબ, લાઓસ ઘરેલું સોનાના બજાર અને સોનું તૈયાર કરવાની ક્ષમતા વિકસિત કરી રહ્યું છે. લાઓ બુલિયન બેંક આ વ્યવસ્થામાં અહમ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. ઇન્ડોનેશિયામાં સોનાના એક્સપોર્ટ પર ટેક્સ પણ આ મોટા બદલાવનો હિસ્સો છે. બહાર સેલ્સનો ખર્ચ વધે તો ઘરેલું બજારમાં વેચવાનું આકર્ષણ વધી શકે છે. સેન્ટ્રલ બેંક ઘરેલું સોનું ખરીદે તો તે દેશના ભંડારમાં જઈ શકે છે. અહીં ખરીદનાર કોઈ બીજા દેશનો કારોબારી નહીં પરંતુ તે જ દેશની સંસ્થા હોય છે.
આ ઉપરાંત ગોલ્ડમેન સૈક્સની રિપોર્ટમાં ફરીથી ગોલ્ડમાં તેજીની વાત કહેવામાં આવી રહી છે. રિપોર્ટ મુજબ, સોનાનો ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 5000 ડૉલર પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચી શકે છે. જો વેચાણ માટે ઉપલબ્ધ સોનું ઘટે અને ખરીદનારાઓની માંગ બની રહે, તો ભાવને ઉપર તરફ સહારો મળી શકે છે. નિક્કેઈનો રિપોર્ટ આ બદલાવથી મધ્યમ અને લાંબી અવધિમાં આવી સંભાવના જણાવે છે. આ સમાચાર વાંચીને બીજા જ દિવસે તેજી નક્કી માની લેવી સાચી નહીં હોય. કેટલું સોનું રોકવામાં આવશે, બીજા દેશોનું ઉત્પાદન કેટલું હશે અને ખરીદનાર કેટલી માંગ કરશે? આ બધું જ અસર કરશે. જૂના ઘરેણાં અને સોનું વેચવાથી પણ બજારને સપ્લાય મળે છે. તેને ફરીથી સાફ કરીને ઉપયોગ કરવાને રીસાયકલિંગ કહે છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના આંકડાઓમાં આ પણ કુલ સપ્લાયનો હિસ્સો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાનો ભાવ એક તરફ છે અને ભારતમાં તમારો ખરીદ ભાવ બીજી તરફ છે. ડૉલર સામે રૂપિયો નબળો હોય તો વિદેશથી સોનું ખરીદવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. આયાત શુલ્ક અને સ્થાનિક માંગ પણ કિંમત પર અસર કરે છે. ઘરેણાં ખરીદતી વખતે મેકિંગ ચાર્જ અને ટેક્સ બિલમાં અલગથી જોડાય છે. રોકાણ કરનારે પણ સમજવું પડશે કે, 'સોનું' નિયમિત વ્યાજ આપતું નથી. અમેરિકી બોન્ડ પર વધારે રિટર્ન અને મજબૂત ડૉલર ટૂંકી અવધિમાં સોના પર દબાણ લાવી શકે છે.
