Fatty liver : ફેટી લીવર મટાડવા માટે શું કરવું? દરેક લોકો જાણી લો
ફેટી લીવરની સમસ્યા આજે ઝડપથી વધી રહી છે, જેના મુખ્ય કારણો ખોટી ખાવાની આદતો, વજન અને નિષ્ક્રિયતા છે. લીવરમાં વધારાની ચરબી જમા થવાથી થતી આ સ્થિતિ NAFLD તરીકે ઓળખાય છે.
ફેટી લીવરની સમસ્યા આજે વિશ્વભરમાં ઝડપથી વધી રહી છે. ખોટી ખાવાની આદતો, વધતું વજન, દારૂનું સેવન અને શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ તેના મુખ્ય કારણો છે. વધારે વજન વધવાથી બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ અને ડાયાબિટીસ જેવી સમસ્યાઓનું જોખમ પણ વધી જાય છે. સામાન્ય રીતે લીવરમાં થોડું પ્રમાણમાં ચરબી હોવી સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જ્યારે લીવરના કોષોમાં વધુ ચરબી સંગ્રહ થાય છે, ત્યારે ફેટી લીવર જેવી સમસ્યાઓ શરૂ થાય છે.
સારા સમાચાર એ છે કે ફેટી લીવરની સ્થિતિને અટકાવી શકાય છે અને યોગ્ય કાળજી રાખવાથી તેને ઉલટાવી પણ શકાય છે. સ્વસ્થ આહાર, વજન નિયંત્રણ, જંક ફૂડ અને આલ્કોહોલથી દૂર રહેવું તથા વધારાની ખાંડ ટાળવી ફેટી લીવર સુધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. હાર્વર્ડ હેલ્થ અનુસાર, મોડી રાત્રે જંક ફૂડ ખાવાથી વજન અને બ્લડ પ્રેશર વધે છે, જે ફેટી લીવરની સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે. આ સ્થિતિને નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ડિસીઝ (NAFLD) કહેવામાં આવે છે. નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ડિસીઝ આજકાલ ચારમાંથી એક પુખ્ત વ્યક્તિને અસર કરે છે. જો સમયસર ધ્યાન ન અપાય, તો આ સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે અને લીવર સિરોસિસ, લીવર ફેલ્યોર તથા લીવર કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે.
ફેટી લીવર એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં લીવરના કોષોમાં વધારાની ચરબી જમા થાય છે. આ કારણે લીવરમાં બળતરા અને સોજો થાય છે અને લીવરનું કાર્ય ધીમે ધીમે બગડવા લાગે છે. વધુ પડતું દારૂ પીવાથી ફેટી લીવર થવાનું જોખમ વધી જાય છે, પરંતુ દારૂ ન પીતા લોકોમાં પણ આ સમસ્યા જોવા મળે છે.
ઘણા દર્દીઓ એવા હોય છે જે દારૂ પીતા નથી છતાં ફેટી લીવરથી પીડાય છે. ખાસ કરીને વધારે વજન ધરાવતા લોકોમાં નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ડિસીઝ થવાનું જોખમ વધુ હોય છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, પ્રી-ડાયાબિટીસ અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ પણ તેના મુખ્ય કારણો છે.
જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને ફેટી લીવર મોટાભાગે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. દારૂ ટાળવો, સ્વસ્થ આહાર અપનાવવો અને વજન ઘટાડવું લીવરમાં જમા થયેલી વધારાની ચરબી ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. આ સાથે લીવરની બળતરા પણ ઓછી થાય છે. યોગ્ય સારવાર અને નિયમિત કાળજી સાથે ઘણા દર્દીઓ સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ પણ થઈ શકે છે.
વજન ઘટાડવું ફેટી લીવર સુધારવાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ધીમે ધીમે વજન ઘટાડવાથી લીવર કોષોમાં જમા થયેલી ચરબી ઓછી થાય છે. નિયમિત એરોબિક કસરત, ચાલવું, યોગ અથવા જીમમાં વર્કઆઉટ કરવાથી વજન નિયંત્રણમાં રહે છે.
સ્વસ્થ આહાર અપનાવવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. ફળો, શાકભાજી, આખા અનાજ, દાળ અને સૂકા મેવા લીવરને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે. માંસાહારી લોકો માટે લાલ માંસની જગ્યાએ માછલી અથવા ચિકન વધુ યોગ્ય છે. રસોઈ માટે ઓલિવ તેલ અથવા કેનોલા તેલનો ઉપયોગ કરવો લાભદાયી છે.
પ્રોસેસ્ડ અને જંક ફૂડથી દૂર રહેવું અત્યંત જરૂરી છે. તળેલા ખોરાક, પિઝા, બર્ગર, પાસ્તા અને વધુ મીઠા કે ખાંડવાળા ખોરાકથી કેલરી વધે છે અને સ્થૂળતા થાય છે. આ સ્થિતિ ફેટી લીવરને વધુ ખરાબ બનાવે છે. ઠંડા પીણાં અને ખાંડવાળા પીણાં લીવર માટે નુકસાનકારક છે. તેમાં રહેલી ફ્રુક્ટોઝ અને વધારાની ખાંડ લીવરમાં ચરબી સંગ્રહ વધારે છે. તેથી આવા પીણાં ટાળીને સાદું પાણી પીવું વધુ સારું છે. મધ્યમ માત્રામાં કાળી ચા અથવા કાળી કોફી પણ લઈ શકાય છે.
વધુ પડતું દારૂ પીવાથી લીવરમાં બળતરા થાય છે અને આ સ્થિતિને આલ્કોહોલિક સ્ટીટોહેપેટાઇટિસ કહેવામાં આવે છે. લાંબા સમય સુધી બળતરા રહે તો લીવર સખત થઈ શકે છે, જે લીવર સિરોસિસ તરફ લઈ જાય છે. ગંભીર સ્થિતિમાં લીવર કાર્ય કરવાનું બંધ પણ કરી શકે છે. નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ધરાવતા લોકોએ દારૂ સંપૂર્ણપણે ટાળવો જોઈએ.
લીવર આપણા શરીરનું સૌથી મોટું અને મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. જ્યારે લીવરનું કાર્ય બગડે છે, ત્યારે તેની અસર આખા શરીર પર પડે છે. ફેટી લીવરની સમસ્યા વધતી જઈ રહી છે, પરંતુ નિયમિત કસરત, સ્વસ્થ આહાર, યોગ્ય ઊંઘ અને દારૂથી દૂર રહીને લીવરને સ્વસ્થ રાખી શકાય છે.
