History of city name : ગુજરાતના નામ પાછળનો શું છે ઈતિહાસ ? જાણો આખી વાર્તા
ગુજરાત ભારતનું એક મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક રાજ્ય ગણાય છે. રાજ્યની રાજધાની ગાંધીનગર છે, જ્યારે વસતિ અને વિકાસની દૃષ્ટિએ અમદાવાદ સૌથી મોટું શહેર છે અને તે રાજ્યનું એકમાત્ર મહાનગર તરીકે ઓળખાય છે. “ગુજરાત” નામનો ઉદ્ભવ ગુર્જર જાતિ પરથી થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેમણે ઇ.સ. સન 7મી થી 8મી સદી દરમ્યાન આ પ્રદેશ પર શાસન કર્યું હતું.
ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના મે 1, 1960ના રોજ બૃહદ મુંબઇ રાજ્યમાંથી જ્યાં ગુજરાતી બોલાતી હોય તેવા વિસ્તારો અલગ પાડીને કરવામાં આવી હતી. આ રાજ્યમાં સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના મહત્વના પુરાતન સ્થળો આવેલા છે, જેમાં લોથલ અને ધોળાવીરા ખાસ ઉલ્લેખનીય છે.લોથલ વિશ્વનું સૌ પ્રથમ બંદર હતું એવું માનવામાં આવે છે.
ભારતની સ્વાતંત્ર્ય લડતમાં ગુજરાતની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વની રહી છે. આ ધરતી પરથી મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ જેવા મહાન નેતાઓ જન્મ્યા, જેમણે દેશના ઈતિહાસને નવી દિશા આપી. સાથે સાથે, ગુજરાતે મોરારજી દેસાઈ જેવા સિદ્ધાંતનિષ્ઠ અને દેશપ્રેમી વડાપ્રધાન પણ દેશને આપ્યા છે. સરદાર પટેલ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ ગૃહમંત્રી અને ઉપમુખ્યમંત્રી રહ્યા, જેમણે 600થી વધુ દેશી રજવાડાંઓને એકઠા કરીને અખંડ ભારતના નિર્માણમાં અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું. ( Credits:Paras Shah Photography/Moment Open/Getty Images )
ભારતના ઈતિહાસ દરમિયાન દેશના આર્થિક પ્રગતિમાં ગુજરાતનું યોગદાન વિશેષ મહત્વનું રહ્યું છે. આજે પણ ગુજરાત ભારતના વિકસિત રાજ્યોમાંનું એક છે. રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે ઝડપી ગતિએ વિકાસ થયો છે અને તેનો વૃદ્ધિ દર સમગ્ર ભારતના સરેરાશ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ ગણાય છે, જે તેને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવે છે. ( Credits: Getty Images )
વૈદિક યુગમાં ગુજરાતને “આનર્ત પ્રદેશ” તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. સોમનાથ મંદિર અને ગિરનાર પર્વતનો ઉલ્લેખ અનેક પૌરાણિક કથાઓમાં મળે છે. તે સમયગાળામાં સરસ્વતી નદીનો પ્રવાહ કદાચ ગુજરાત સુધી પહોંચતો હશે એવી માન્યતા છે. મહાભારત કાળ દરમિયાન શ્રી કૃષ્ણે પશ્ચિમ તટ પર દ્વારિકા નગરીની સ્થાપના કરી હતી. પાંડવો પોતાના અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન જે વિરાટ નગરમાં રહ્યા હતા, તે સ્થળ આજના કચ્છ વિસ્તારમાં આવેલું હશે એવું વિદ્વાનો માને છે. ઉપરાંત, મહાન ઋષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય નર્મદા નદીના કિનારાના પ્રદેશમાં નિવાસ કરતા હતા એવી પણ પરંપરાગત માન્યતા છે.
લોથલ અને ધોળાવીરા ઉપરાંત ગુજરાતના આશરે 50થી વધુ સ્થળોએ સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના મહત્વના પુરાતાત્વિક અવશેષો પ્રાપ્ત થયા છે. પ્રાચીન સમયથી જ ગુજરાત તેની વિશાળ દરિયાકિનારી ભૂમિકા માટે પ્રસિદ્ધ રહ્યું છે. મૌર્ય તથા ગુપ્ત યુગ દરમિયાન અહીંના અનેક શહેરો બંદરો અને વેપારિક કેન્દ્રો તરીકે વિકસ્યા હતા. ત્યારબાદના સમયમાં કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર, પાટણ અને લાટ (આજનું દક્ષિણ ગુજરાત) જેવા ચાર પ્રદેશો સ્વતંત્ર રાજ્યો રૂપે એકસાથે અસ્તિત્વમાં રહ્યા હતા. (Credits: - Wikipedia)
1947માં સ્વાતંત્ર્ય બાદ ભારત સરકારએ ગુજરાતના રજવાડાંઓને કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને બૃહદ મુંબઈ રાજ્યમાં ગોઠવ્યા. 1948માં મહાગુજરાત સંમેલન થયું જેમાં ગુજરાતી બોલનાર વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારે પોતાના અલગ રાજ્યની માંગ કરી. અંતે 1 મે 1960ના રોજ ભાષાના આધારે મુંબઈ રાજ્યને વિભાજિત કરીને ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર એમ બે નવા રાજ્યો રચાયા અને ગુજરાતી વિસ્તારોને જોડીને ગુજરાતને સ્વતંત્ર રાજ્યનો દરજ્જો મળ્યો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) ( Credits: AI Generated )
