સોનામાં ચીનનો મોટો ખેલ… ભલભલાની ઊંઘ ઊડી, હવે આગળ માર્કેટમાં શું થશે? આખી રમત સમજો
દુનિયાની નજરથી છુપાઈને એક એવો ખેલ ચાલી રહ્યો છે, જે ગમે ત્યારે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને હચમચાવી શકે છે. આખરે રેકોર્ડબ્રેક 15 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચીને આટલું બધું સોનું એકઠું કરવાની પાછળ ચીનની કઈ ખતરનાક રણનીતિ છુપાયેલી છે? શું આ અમેરિકી ડૉલરનું સિંહાસન ડોલાવવાની કોઈ મોટી ચાલ છે કે પછી પોતાની આર્થિક હાલત સુધારવાનો માસ્ટરપ્લાન?
ચીન ઝડપથી 'સોનું' ખરીદી રહ્યું છે. ચીને વર્ષ 2026ના પહેલા આ મહિનાઓમાં 1,000 ટનથી વધુ સોનાની આયાત કરી છે. આના પર રેકોર્ડ 158.8 અબજ ડૉલર (15 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ખર્ચ થયા છે. બીજી તરફ, ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક સતત 23 મહિનાથી સોનાનો ભંડાર વધારી રહી છે. ચીનની આ ખરીદી પાછળ માત્ર સોનામાં રોકાણ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય નથી પરંતુ તે ડૉલર પર પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે. આ સાથે જ ચીનના સામાન્ય લોકો પણ નબળી અર્થવ્યવસ્થા અને રોકાણના અન્ય વિકલ્પોની અછતના કારણે સોના તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
હવે મોટો સવાલ એ છે કે, ચીનની આ ખરીદી સોનાના ભાવને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરી રહી છે અને આગામી સમયમાં સોનાનો ભાવ ક્યાં સુધી જઈ શકે છે? ચીન દ્વારા સોનું ખરીદવા પાછળ ઘણા કારણો છે. તેમાં સૌથી મોટું કારણ ડૉલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનું છે. જુલિયસ બેયર ગ્રૂપના વિશ્લેષક કાર્સ્ટન મેંકેના જણાવ્યા અનુસાર, ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકની ખરીદી પાછળ રાજકીય કારણો પણ છે. ચીન અમેરિકી ડૉલર અને અમેરિકી સરકારી બોન્ડ પર પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે. વર્ષ 2022માં રશિયા દ્વારા યુક્રેન પર હુમલા પછી પશ્ચિમી દેશોએ રશિયાની સેન્ટ્રલ બેંકની સંપત્તિઓને ફ્રીઝ કરી દીધી હતી. આ ઘટનાથી તે વાત સામે આવી કે, અન્ય દેશોમાં રાખવામાં આવેલા પૈસા અને વિદેશી સંપત્તિઓ જીઓ-પોલિટિકલ તણાવના સમયે પ્રતિબંધોના વ્યાપમાં આવી શકે છે. આના મુકાબલે, કોઈપણ દેશના પોતાના ભંડારમાં રાખેલું સોનું આવી સ્થિતિમાં વધુ સુરક્ષિત રહી શકે છે. આ જ કારણ છે કે, ચીન તેના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાની હિસ્સેદારી વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે.
ચીનના સોનાની ખરીદીના આંકડા આ વધતી માંગને દર્શાવે છે. વર્ષ 2026ના પહેલા 8 મહિનામાં ચીને 1000 ટનથી વધુ સોનાની આયાત કરી અને તેના પર રેકોર્ડ 158.8 અબજ ડૉલર ખર્ચ કર્યા. સમગ્ર વર્ષ 2025 દરમિયાન ચીને 886 ટન સોનાની આયાત કરી હતી, જેના પર 96.5 અબજ ડૉલર ખર્ચ થયા હતા. સપ્ટેમ્બર 2026માં ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકે લગભગ 23 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું. ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક સતત 23 મહિનાથી સોનું ખરીદી રહી છે. ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકની સપ્ટેમ્બરની ખરીદી લગભગ ત્રણ વર્ષમાં કોઈપણ એક મહિનાની સૌથી મોટી ખરીદી હતી. આ ખરીદીનો સિલસિલો ઓછામાં ઓછો વર્ષ 2015 પછીનો સૌથી લાંબો છે. સ્ટેટ સ્ટ્રીટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટમાં સોનાની રણનીતિના પ્રમુખ આકાશ દોશીના જણાવ્યા અનુસાર, ચીનમાં સામાન્ય લોકો દ્વારા સોનું ખરીદવાનું સ્તર પણ આ વર્ષના પહેલા આ મહિનાઓમાં રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. ચીનના સ્થાનિક બજારમાં સોનાના ભાવ પર મળી રહેલું વધારાનું પ્રીમિયમ પણ શિયાળાની મોસમમાં મજબૂત માંગનો સંકેત આપે છે.
સોનાના ભાવ ઘટવા છતાં ચીન કેમ ખરીદી કરી રહ્યું છે? આ આખા મામલાનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું છે. સપ્ટેમ્બરમાં સોનાની કિંમત 8% થી વધુ ઘટીને લગભગ 4,176 ડૉલર પ્રતિ ટ્રૉય ઔંસ રહી ગઈ હતી. આ પહેલા જાન્યુઆરીમાં સોનું 5,500 ડૉલર પ્રતિ ઔંસથી ઉપરનો રેકોર્ડ સ્તર સ્પર્શી ચૂક્યું હતું. જો કે, તેમ છતાંય ચીનની ખરીદી ચાલુ છે. આની પાછળનું એક મોટું કારણ ત્યાંની અર્થવ્યવસ્થાની સ્થિતિ છે. ચીનના સામાન્ય લોકો પોતાના નાણાંને સુરક્ષિત રાખવા માટે સોનાના દાગીના, ગોલ્ડ બાર અને સિક્કા ખરીદી રહ્યા છે.
ચીનમાં મકાનોની કિંમતોમાં લાંબા સમયથી ઘટાડાનો દોર ચાલી રહ્યો છે. અગાઉ રિયલ એસ્ટેટ સામાન્ય લોકોની સંપત્તિનો મોટો હિસ્સો રાખવાનું મુખ્ય સાધન હતું પરંતુ હવે આ બજારમાં નબળાઈ બની રહી છે. શેરબજારમાં પણ રોકાણકારોએ દબાણનો સામનો કરવો પડ્યો છે. ચીનનું મુખ્ય CSI 300 શેર સૂચકાંક આ વર્ષે લગભગ 8% નીચે છે, જ્યારે અમેરિકાનું S&P 500 સૂચકાંક 13% વધ્યો છે. આ સિવાય, બેંક ડિપોઝિટ અને બોન્ડથી મળતું વળતર પણ ઘટ્યું છે. ચીનમાં એક વર્ષના સરકારી બોન્ડની યીલ્ડ આશરે 1.2% છે, જ્યારે અમેરિકામાં તે લગભગ 4.46% છે. ટૂંકમાં, ચીનમાં લોકો પાસે રોકાણના અન્ય વિકલ્પોમાંથી ઓછું વળતર મળવાને કારણે સોના તરફ જવાનું એક કારણ પણ મોજૂદ છે.
ચીન પોતાના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં ફેરફાર કરી રહ્યું છે. તે અમેરિકી સરકારી બોન્ડમાં પોતાની હિસ્સેદારી ઘટાડી રહ્યું છે અને સોનાનો ભંડાર વધારી રહ્યો છે. અમેરિકી ટ્રેઝરીના આંકડા મુજબ, ચીન પાસે અમેરિકી સરકારી બોન્ડની રકમ ઘટીને જુલાઈમાં 618 અબજ ડૉલર રહી ગઈ હતી. આ 18 વર્ષનું સૌથી નીચલું સ્તર હતું. સોનાની ખરીદીને ડૉલર અને અમેરિકી સરકારી બોન્ડ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની ચીનની કોશિશ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. આની સાથે જ, ચીન પોતાના સ્થાનિક સોનાના બજારને વધુ મોટું બનાવવાની યોજના પર પણ કામ કરી રહ્યો છે. જુલિયસ બેયર ગ્રૂપના વિશ્લેષક કાર્સ્ટન મેંકેના જણાવ્યા અનુસાર, આ જ યોજના અંતર્ગત ચીન સોનાનો પોતાનો ભંડાર પણ વધારી રહ્યો છે. તેમના અનુમાન મુજબ, ઓગસ્ટના અંત સુધીમાં ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકએ આ વર્ષે લગભગ 190 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું. આમાં લગભગ 110 ટન સોનું એવી ખરીદીનો હિસ્સો હતો, જેની જાણકારી સાર્વજનિક કરવામાં આવી ન હતી.
ચીનની ખરીદીથી દુનિયામાં સોનાની કિંમતો પર શું અસર પડી રહી છે? ચીનની સતત ખરીદી સોનાની કિંમતોને ટેકો આપી રહી છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે અમેરિકામાં વ્યાજ દરો વધે છે અને સરકારી બોન્ડમાંથી વધુ વળતર મળવા લાગે છે, ત્યારે સોનાની માંગ પર દબાણ આવી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે, સોનું પોતાની મેળે વ્યાજ કે નિયમિત આવક આપતું નથી. તાજેતરના સમયમાં અમેરિકી બોન્ડમાંથી મળતું વળતર વધવા છતાં સોનાની કિંમતોમાં એટલો મોટો ઘટાડો આવ્યો નથી, જેટલો આવી શકતો હતો. ચીનની મજબૂત માંગ તેનું એક ખાસ કારણ છે. આઈએનજી બેંકના કોમોડિટી રણનીતિકાર ઈવા મેન્થેના જણાવ્યા અનુસાર, ચીનની ખરીદી સોનાની કિંમતોને લાંબા સમય સુધી ટેકો આપનારું મહત્વનું કારણ બની ગઈ છે. સેન્ટ્રલ બેંક સામાન્ય રીતે લાંબા સમય માટે સોનું ખરીદે છે. તેઓ રોજિંદા કિંમતોમાં થતા ફેરફારોથી સામાન્ય રોકાણકારોની સરખામણીમાં ઓછા પ્રભાવિત થાય છે. આનાથી બજારમાં સોનાની માંગને સ્થિર ટેકો મળી શકે છે.
વર્ષ 2027માં સોનાની કિંમત ક્યાં સુધી પહોંચી શકે છે? સ્ટેટ સ્ટ્રીટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટના આકાશ દોશીનું અનુમાન છે કે, વર્ષ 2027ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના અંત સુધીમાં સોનાની કિંમત 4,750 થી 5,500 ડૉલર પ્રતિ ટ્રૉય ઔંસ વચ્ચે પહોંચી શકે છે. તેમના અનુમાન પાછળ મજબૂત માંગ એક મહત્વપૂર્ણ કારણ છે. જો કે, આ એક અનુમાન છે. સોનાની કિંમતનું પાક્કું ભવિષ્ય નથી. હવે સવાલ એ કે, સોનાનો ભાવ આગળ કઈ દિશામાં જશે? તો તે માંગ, વ્યાજ દરો અને અન્ય આર્થિક પરિસ્થિતિઓ પર પણ નિર્ભર રહેશે.
ચીનમાં સોનાની ખરીદી હંમેશાં આ જ ગતિથી ચાલુ રહે, તે જરૂરી નથી. સક્સો બેંકના કોમોડિટી રણનીતિ પ્રમુખ ઓલે હેનસેનના જણાવ્યા અનુસાર, જો ચીનના રિયલ એસ્ટેટ અને શેર બજારમાં લોકોનો વિશ્વાસ ફરીથી વધે છે, તો સોનાની માંગ ઘટી શકે છે. આ સિવાય જો ચીનની મુદ્રા યુઆન નબળી પડે છે, તો સ્થાનિક બજારમાં સોનું મોંઘું થઈ શકે છે. આનાથી ખરીદી પર અસર પડી શકે છે. વ્યાજ દરો વધવાથી બેંક ડિપોઝિટ પર મળતું વળતર વધુ આકર્ષક બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કેટલાક રોકાણકારો સોનાના બદલે બેંક ડિપોઝિટને પસંદ કરી શકે છે. હેનસેનના જણાવ્યા અનુસાર, સોનાના બજારમાં મોટો ફેરફાર ત્યારે આવશે, જ્યારે સેન્ટ્રલ બેંક પોતાના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાની હિસ્સેદારી વધારવામાં રસ ગુમાવી દેશે અને દુનિયામાં જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ ઓછો થઈ જશે. તેમના મતે, હાલમાં આ બંને પરિસ્થિતિઓ જલ્દી જ આવશે, તેવા કોઈ સંકેત નથી.
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના જણાવ્યા અનુસાર, ઓગસ્ટ સુધીમાં ચીન પાસે 2,387 ટન સોનું હતું. દુનિયામાં સોનાનો ભંડાર રાખનારા દેશોમાં ચીન પાંચમા સ્થાને છે. જો કે, ચીનનો સોનાનો ભંડાર અમેરિકા પાસે મોજૂદ ભંડારના એક-તૃતીયાંશથી પણ ઓછો છે. ચીનની સતત ખરીદી અને સામાન્ય લોકોની વધતી માંગએ સોનાના બજારને ટેકો આપ્યો છે. આગામી સમયમાં તેની કિંમતો વ્યાજ દરો, ચીનની અર્થવ્યવસ્થા અને દુનિયામાં તણાવની સ્થિતિથી પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
