Breaking News : ખેડૂતની મહેનત પર નહીં ફરી વળે પાણી! રીંગણના 3 મોટાં દુશ્મનો સામે સચોટ ઉપાય
રીંગણની સફળ ખેતી કે બાગકામ માટે માત્ર ખાતર અને પાણી પૂરતું નથી. ગલન રોગ, નાની પત્તીનો રોગ અને થડ છેદક કીટક જેવા પડકારો સામે છોડનું રક્ષણ કરવું એ જ સફળતાની ચાવી છે. નિયમિત તપાસ, સ્વચ્છતા અને જરૂર પડ્યે જૈવિક કે રાસાયણિક ઉપાયો અપનાવીને તમે તમારા છોડને બરબાદ થતા બચાવી શકો છો.
રીંગણ એ ભારતીય રસોઈનું એક અભિન્ન અંગ છે. તેના સ્વાદ અને સ્વાસ્થ્યપ્રદ ગુણોને કારણે ખેડૂતોથી લઈને હોમ-ગાર્ડનિંગના શોખીનો સુધી દરેક વ્યક્તિ રીંગણ ઉગાડવાનું પસંદ કરે છે. જોકે રીંગણનો છોડ રોગો અને જીવાતો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. જો સમયસર કાળજી ન લેવામાં આવે તો તમારી મહેનત પર પાણી ફરી વળી શકે છે. આજે આપણે રીંગણના પાકને નુકસાન પહોંચાડતા ત્રણ મુખ્ય રોગો અને તેના ચોક્કસ નિવારણ વિશે વિગતવાર વાત કરીશું.
ગલન રોગ (Damping-off): રીંગણના શરૂઆતના તબક્કે જોવા મળતો 'ગલન રોગ' અથવા 'ધરૂનું કોહવાણ' (Damping-off) ખેતીમાં ભારે નુકસાન કરી શકે છે. આ સમસ્યા મુખ્યત્વે પાઇથિયમ, રાઈઝોક્ટોનિયા અને ફ્યુઝેરિયમ જેવી ઘાતક ફૂગને કારણે ઉદ્ભવે છે. આ રોગમાં છોડનું થડ જમીન પાસેના ભાગેથી ભૂરા-કાળા રંગનું થઈને સડવા લાગે છે.
આ રોગ એટલો જોખમી છે કારણ કે તે છોડના મૂળને ચીકણા અને નબળા બનાવી દે છે, જેનાથી છોડનો વિકાસ સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે. આ સમસ્યાથી બચવા માટે નિષ્ણાત સલાહ છે કે: હંમેશા ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી અને રોગપ્રતિકારક જાતો જેવી કે 'પૂસા પર્પલ' અથવા 'ક્લસ્ટર' ની જ પસંદગી કરો. છોડના ક્યારીમાં કે ખેતરમાં ક્યારેય પાણી ભરાઈ રહેવા ન દો. જલભરાવ એ ફૂગના ફેલાવા માટેનું મુખ્ય કારણ છે.
"શ્રેષ્ઠ અને શુદ્ધ ગુણવત્તાના બીજ મેળવવા માટે તમે નેશનલ સીડ્સ કોર્પોરેશન (NSC) ના ઓનલાઇન સ્ટોરની મદદ લઈ શકો છો, જે વિશ્વસનીય ઉત્પાદન માટે ઉત્તમ સ્ત્રોત છે."
નાની પત્તીનો રોગ (Little Leaf Disease): છોડની વૃદ્ધિનો અવરોધ નાની પત્તીનો રોગ એ રીંગણના છોડના માળખાકીય વિકાસને સીધી અસર કરતો રોગ છે. આ રોગના મુખ્ય લક્ષણોમાં પાંદડા અસામાન્ય રીતે નાના થઈ જવા અને ડાળીઓ ટૂંકી રહી જવી તે છે. છોડની આ નબળાઈને કારણે તે પૂરતો ખોરાક બનાવી શકતો નથી, પરિણામે ફળની ગુણવત્તા અને સંખ્યા બંનેમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળે છે.
એક કૃષિ સલાહકાર ખાસ ભાર મૂકવા માંગે છે કે આ રોગના કિસ્સામાં સાવચેતી જ શ્રેષ્ઠ ઈલાજ છે. જો તમને તમારા બગીચામાં કોઈ પણ છોડ સંક્રમિત જણાય, તો તેને વિલંબ કર્યા વગર તરત જ ઉખેડીને નાશ કરી દેવો જોઈએ. આ સૌથી મહત્વનું પગલું છે કારણ કે એકવાર સંક્રમણ લાગ્યા પછી તેને સાજો કરવો મુશ્કેલ હોય છે અને તે બીજા સ્વસ્થ છોડમાં ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત કુદરતી ઉપચાર તરીકે લીમડાના તેલ (Neem Oil) નો નિયમિત છંટકાવ રોગના ફેલાવાને રોકવા માટે અત્યંત અસરકારક સાબિત થાય છે.
ફળ અને થડ છેદક કીટક (Fruit and Shoot Borer): ફળ અને થડ છેદક કીટક રીંગણની ખેતીમાં સૌથી ભયાનક શત્રુ માનવામાં આવે છે. આ કીટક છોડને અંદરથી કોતરીને પોલો કરી નાખે છે. જ્યારે આ જીવાત થડમાં કાણું પાડે છે, ત્યારે છોડની ટોચ અને ડાળીઓ કરમાઈને લટકી જાય છે. તેનાથી માત્ર છોડ જ નબળો પડતો નથી, પરંતુ ફળો પણ ખાવાલાયક રહેતા નથી, જે સીધું આર્થિક નુકસાન નોતરે છે.
આ જીવાત પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે: 1. સૌ પ્રથમ, જે ડાળી કે ફળમાં સંક્રમણ દેખાય તેને તરત જ કાપીને જમીનમાં દાટી દેવા અથવા સળગાવી દેવા. 2. જો ઉપદ્રવ વધુ હોય, તો નિષ્ણાતો દ્વારા સૂચિત દવાઓ જેવી કે ટ્રાઈજોફોસ 40 EC (Triazophos 40 EC) અથવા ક્વીનાલફોસ 25 EC (Quinalphos 25 EC) નો નિયત માત્રામાં પાણી સાથે ભેળવીને છંટકાવ કરવો જોઈએ. યાદ રાખો કે જીવાત એકવાર થડની અંદર ઉતરી જાય પછી તેના પર સામાન્ય દવાની અસર ઓછી થાય છે, તેથી સમયસર નિરીક્ષણ ખૂબ જરૂરી છે. All Photos Credit: Getty Images
Published On - 11:53 am, Sat, 21 February 26
