કાનુની સવાલ: સામાન્ય નાગરિક વાહન પર ‘સત્યમેવ જયતે’ લખાવી શકે ? જાણો કાયદો શું કહે છે
“સત્યમેવ જયતે” ભારતનું રાષ્ટ્રીય સૂત્ર છે, જે દેશના રાજચિહ્ન (એમ્બ્લેમ) સાથે જોડાયેલું છે. આ સૂત્રનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે સરકારી દસ્તાવેજો, નોટો, સિક્કાઓ અને સરકારી ઈમારતો પર થાય છે. આથી, તેનો ઉપયોગ એક નિયમિત અને કાનૂની માળખામાં બંધાયેલો છે.
કાનુની સવાલ: ઘણા લોકો પોતાની કાર કે બાઈકને અલગ અને ખાસ દેખાડવા માટે તેના પાછળ વિવિધ શબ્દો અથવા સ્લોગન લખાવે છે. કેટલાક લોકો દેશપ્રેમ દર્શાવવા માટે “સત્યમેવ જયતે” જેવા શબ્દો પણ લખાવવા માંગે છે. પરંતુ શું કોઈ સામાન્ય નાગરિક પોતાની વાહન પર આ શબ્દો લખાવી શકે? આ પ્રશ્ન ઘણા લોકોના મનમાં આવે છે.
“સત્યમેવ જયતે” ભારતનું રાષ્ટ્રીય સૂત્ર છે, જે દેશના રાજચિહ્ન (એમ્બ્લેમ) સાથે જોડાયેલું છે. આ સૂત્રનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે સરકારી દસ્તાવેજો, નોટો, સિક્કાઓ અને સરકારી ઈમારતો પર થાય છે. આથી, તેનો ઉપયોગ એક નિયમિત અને કાનૂની માળખામાં બંધાયેલો છે.
મોટર વ્હીકલ એક્ટ મુજબ, વાહન પર નંબર પ્લેટ સિવાય કોઈપણ લખાણ, સ્ટિકર અથવા ચિહ્ન લગાવવું ચોક્કસ નિયમો હેઠળ આવે છે. ખાસ કરીને, એવા શબ્દો કે ચિહ્નો જે સરકાર અથવા સત્તાવાર ઓળખ દર્શાવે છે, તેનો ગેરઉપયોગ કરવો કાયદેસર માનવામાં આવતો નથી. “સત્યમેવ જયતે” એ દેશના રાજચિહ્ન સાથે જોડાયેલું હોવાથી તેનો ઉપયોગ ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે.
ભારતમાં ‘Emblems and Names (Prevention of Improper Use) Act, 1950’ હેઠળ રાષ્ટ્રીય ચિહ્નો અને સૂત્રોના ગેરઉપયોગ પર પ્રતિબંધ છે. આ કાયદા મુજબ, કોઈપણ વ્યક્તિ સત્તાવાર પરવાનગી વિના આવા ચિહ્નોનો વ્યાપારી કે વ્યક્તિગત ઉપયોગ કરી શકતી નથી. જો કે, ફક્ત શબ્દો લખવાથી હંમેશા કાયદાકીય કાર્યવાહી થાય એવું જરૂરી નથી, પરંતુ જો તે સરકારી ઓળખ જેવી દેખાવ આપે અથવા ભ્રમ પેદા કરે, તો મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
ટ્રાફિક પોલીસ અથવા આરટીઓ અધિકારીઓ આવા કિસ્સાઓમાં દંડ પણ ફટકારી શકે છે, ખાસ કરીને જો વાહન પર લખાણ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતું હોય. તેથી કોઈપણ શબ્દ કે સ્લોગન લખાવતા પહેલા તેની કાનૂની માન્યતા જાણવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
અંતમાં દેશપ્રેમ વ્યક્ત કરવો સારી બાબત છે, પરંતુ તે કાયદાની અંદર રહીને જ કરવો જોઈએ. વાહન પર “સત્યમેવ જયતે” લખાવતા પહેલા નિયમો સમજવા અને જરૂર પડે તો સત્તાવાર માર્ગદર્શન લેવું વધુ સલામત રહેશે.
