કાનુની સવાલ: ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ થઈ શકે? જાણો ભારતીય કાયદા હેઠળ શું છે નિયમો
ભારતમાં કોર્ટ મેરેજને કાનૂની માન્યતા આપવામાં આવી છે અને ઘણા યુગલો પરંપરાગત લગ્નની જગ્યાએ કોર્ટ મેરેજનો માર્ગ પસંદ કરે છે. પરંતુ ઘણીવાર લોકોના મનમાં એક સવાલ ઉદ્ભવે છે કે શું માતા-પિતા અથવા પરિવારને જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકાય? આ અંગે ભારતીય કાયદો શું કહે છે તે જાણવું જરૂરી છે.
ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.
જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.
ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.
ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.
કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.
