Breaking News : ગામમાં સરપંચ ભ્રષ્ટાચાર કરે તો શું કરવું ? ગામના વિકાસના પૈસા કયા ગયા ? જાણો વિગતે
સરકાર કરોડો રૂપિયાની ગ્રાન્ટ આપે છે, પણ વિકાસ ક્યાં અટકે છે? હવે જવાબ તમારા હાથમાં છે. ડિજિટલ પોર્ટલ, AI ટૂલ્સ, ડ્રોન સર્વે અને કાયદાકીય હથિયારો સાથે ગામનો દરેક નાગરિક બની શકે છે ‘ગ્રામનો ઓડિટર’. જાણો કેવી રીતે ટેકનોલોજી અને જાગૃતિ ભેગા મળી ભ્રષ્ટાચારને આપે છે પડકાર.
ઘણીવાર આપણને પ્રશ્ન થાય છે કે સરકાર ગામના વિકાસ માટે લાખો રૂપિયા ફાળવે છે, છતાં રસ્તાઓ કેમ જર્જરિત છે અથવા પીવાના પાણીની સમસ્યા કેમ ઉકેલાતી નથી? ગામના વિકાસના પૈસા ક્યાં વપરાય છે તેની અજાણતા જ ભ્રષ્ટાચારને પોષે છે. પરંતુ યાદ રાખો લોકશાહીમાં જાગૃત નાગરિક જ સૌથી મોટું નિયંત્રક છે. ગુજરાતના પંચાયતી રાજમાં આવેલી ડિજિટલ ક્રાંતિએ હવે સામાન્ય નાગરિકના હાથમાં સત્તાનું રિમોટ કંટ્રોલ આપ્યું છે. ટેકનોલોજી અને કાયદાકીય જાગૃતિ દ્વારા હવે તમે તમારા ગામની તિજોરી પર સીધી નજર રાખી શકો છો.
eGramSwaraj: તમારા મોબાઇલમાં પંચાયતનું સરવૈયું તમારા ગામની પંચાયત પાસે કેટલી ગ્રાન્ટ આવી અને તે ક્યાં ખર્ચાઈ, તે જાણવા માટે હવે કોઈને આજીજી કરવાની જરૂર નથી. eGramSwaraj પોર્ટલ (egramswaraj.gov.in) ગામની આર્થિક પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણ પારદર્શક બનાવે છે. આ પોર્ટલ પર 'Vouchers Booked' અને 'Vouchers Frozen' વિભાગ અત્યંત મહત્વના છે. 'Frozen' વાઉચરનો અર્થ એ છે કે હવે આ ડેટામાં કોઈ ફેરફાર કે છેડછાડ થઈ શકશે નહીં
ભ્રષ્ટાચાર અટકાવવા માટે હવે eGramSwaraj-PFMS ઇન્ટરફેસનો ઉપયોગ થાય છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા નાણાં સીધા જ વેન્ડરના બેંક ખાતામાં જમા થાય છે, જેનાથી રોકડ વ્યવહાર અને વચેટિયાઓનો રોલ ખતમ થઈ ગયો છે.
"eGramSwaraj એ પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ માટે એક સરળ કાર્ય-આધારિત એકાઉન્ટિંગ એપ્લિકેશન છે, જે આયોજનથી લઈને અમલીકરણ સુધીની તમામ પ્રક્રિયાઓને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવી પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરે છે." AI, ડ્રોન અને એપ્સ: પંચાયત હવે હાઈ-ટેક બની છે માત્ર એકાઉન્ટિંગ જ નહીં, પંચાયતની કાર્યશૈલીમાં પક્ષપાત દૂર કરવા માટે સરકારે ૪ આધુનિક હથિયારો આપ્યા છે:
SabhaSaar (AI ટૂલ): ઓગસ્ટ 2025 માં લોન્ચ થયેલું આ AI સાધન ગ્રામસભાની કાર્યવાહીની નોંધ ઓડિયો-વિડિયોમાંથી તૈયાર કરે છે.14 ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ આ સાધન ખાતરી કરે છે કે ગ્રામસભાના નિર્ણયોમાં કોઈ પાછળથી છેડછાડ ન કરી શકે.
Meri Panchayat App: આ નાગરિકો માટેનું સૌથી શક્તિશાળી સાધન છે. તેના પર તમે તમારા ગામના વિકાસ કામોના GPS-ટેગ કરેલા ફોટા જોઈ શકો છો. જો કામ માત્ર કાગળ પર થયું હોય તો આ એપ દ્વારા તમે પુરાવા સાથે ફરિયાદ કરી શકો છો. SVAMITVA યોજના: ડ્રોન સર્વે દ્વારા જમીનનું સચોટ માપન કરી 2.63 કરોડ પ્રોપર્ટી કાર્ડ તૈયાર થયા છે, જે જમીન પચાવી પાડવાના કિસ્સા અટકાવે છે. Gram Manchitra: આ એક જીઓ-સ્પેશિયલ પ્લાનિંગ ટૂલ છે, જે નકશા દ્વારા બતાવે છે કે ગામમાં કયું કામ કઈ જગ્યાએ થઈ રહ્યું છે.
જ્યારે સરપંચ ગેરરીતિ કરે: કાયદાકીય હથિયાર અને 2025 ના નવા નિયમો જો સરપંચ ભ્રષ્ટાચારમાં લુપ્ત હોય, તો ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ, 1993 હેઠળ કડક જોગવાઈઓ છે. 'ગુજરાત પંચાયત પદાધિકારી (દૂર કરવાની પ્રક્રિયા) નિયમો, 2025' મુજબ હવે પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બની છે:
કલમ 56 (અવિશ્વાસની દરખાસ્ત): 2/3 બહુમતીથી સભ્યો સરપંચને હટાવી શકે છે. કલમ 57 (દૂર કરવા): ગંભીર ગેરરીતિ બદલ જિલ્લા વિકાસ અધિકારી (DDO) સરપંચને પદ પરથી હટાવી શકે છે, જોકે આમાં સરપંચને સાંભળવાની તક આપવી અનિવાર્ય છે. કલમ 59 (સસ્પેન્શન): આ સૌથી પ્રચંડ સત્તા છે. જો સરપંચ સામે લાંચ-રુશ્વત (ACB ટ્રેપ) કે નૈતિક અધઃપતન (Moral Turpitude) નો ગુનો દાખલ થાય, તો DDO કોઈ પણ પૂર્વ સુનાવણી વગર લોકહિતમાં તેમને તરત જ સસ્પેન્ડ કરી શકે છે.
ફરિયાદ નોંધાવવાની પદ્ધતિ: 2025 ના નવા નિયમો મુજબ, જો તમે ડિજિટલ માધ્યમથી ફરિયાદ કરો છો, તો તેના 7 દિવસમાં તેની અસલ નકલ (Hard Copy) કચેરીએ જમા કરાવવી ફરજિયાત છે. ફરિયાદમાં નામ, સરનામું અને પુરાવા (ફોટો/ઓડિયો) હોવા જરૂરી છે. યાદ રાખજો, જો ફરિયાદ ખોટી કે દ્વેષપૂર્ણ જણાશે તો ફરિયાદ કરનાર પર 1 વર્ષનો પ્રતિબંધ કે પોલીસ ફરિયાદ પણ થઈ શકે છે.
SWAGAT અને 1064: ફરિયાદ નિવારણની સીધી લાઇન ગુજરાતનો SWAGAT કાર્યક્રમ 22 વર્ષની સફળતા સાથે ઓટો-એસ્કેલેશન સિસ્ટમ ધરાવે છે. એપ્રિલ 2025ના કાર્યક્રમમાં જ 50% પ્રશ્નોનો સ્થળ પર નિકાલ થયો હતો. વિશેષ નોંધનીય બાબત એ છે કે, ગુજરાત હાઈકોર્ટના કડક નિર્દેશ મુજબ, ભ્રષ્ટાચાર અટકાવવા માટે ACB હેલ્પલાઇન નંબર 1064 તમામ જાહેર સ્થળો, સરકારી કચેરીઓ અને સરકારી વાહનો પર પ્રદર્શિત કરવો ફરજિયાત છે. જો તમારી પંચાયતમાં આ નંબર નથી દેખાતો, તો તમે તે પ્રદર્શિત કરવા માટેની માંગણી કરી શકો છો.
RTI અને સોશિયલ ઓડિટ: તમે જ છો ગામના ઓડિટર તલાટી-કમ-મંત્રી પંચાયતના રેકોર્ડના સત્તાવાર રક્ષક અને RTI હેઠળ માહિતી આપવા માટે તે જ જવાબદાર છે. ભ્રષ્ટાચાર પકડવા માટે RTI માં માત્ર સારાંશ નહીં, પણ આ દસ્તાવેજો માંગો: 1. મેઝરમેન્ટ બુક (MB): રસ્તા કે મકાનના કામના ટેકનિકલ માપની વિગતો. 2. પ્રમાણિત વાઉચર્સ અને બિલ્સ: વેન્ડરના નામ સાથેના અસલ બિલો. 3. મસ્ટર રોલ: મજૂરોની હાજરીનું પત્રક, જેથી 'ઘોસ્ટ વર્કર્સ' પકડી શકાય.
પંચાયતની ગ્રાન્ટ વિશે પણ સમજો: Tied Grant (60%): આ નાણાં માત્ર પીવાના પાણી (જલ જીવન મિશન), સ્વચ્છતા અને વરસાદી પાણીના સંગ્રહ માટે જ વાપરી શકાય છે. Untied Grant (40%): આ પૈસા પંચાયત પોતાની જરૂરિયાત મુજબ સ્ટ્રીટ લાઈટ કે લાઈબ્રેરી માટે વાપરી શકે છે.
આધુનિક ટેકનોલોજી અને જાગૃત કાયદાકીય સમજ એ ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત પંચાયતના પાયાના પથ્થરો છે. પંચાયતમાં કામ કરતા પદાધિકારીઓ જનતાના સેવક છે, માલિક નહીં. જ્યારે નાગરિકો જાગૃત થઈને eGramSwaraj ચેક કરશે અને RTI દ્વારા સવાલ પૂછશે, ત્યારે જ સાચું 'ગ્રામરાજ' સ્થપાશે.
