Body Swelling : શરીરમાં વારંવાર સોજો કેમ આવી જાય છે? જાણો 5 ચોંકાવનારા કારણ..
શરીરમાં વારંવાર સોજો આવવો એ સામાન્ય બાબત નથી, તે ગંભીર રોગોનો સંકેત હોઈ શકે છે. હૃદય, કિડની, લિવરની સમસ્યાઓ, DVT અથવા ક્રોનિક વેનસ ઇન્સફિશિયન્સી તેના મુખ્ય પાંચ કારણો છે.
શરીરના કોઈપણ ભાગમાં સોજો આવવો એક સામાન્ય સમસ્યા છે. ઘણી વખત લાંબા સમય સુધી ઊભા રહેવું, સતત બેસી રહેવું, ઈજા થવી અથવા હવામાનમાં ફેરફાર જેવા સામાન્ય કારણોસર પણ સોજો આવી શકે છે. પરંતુ જો શરીરમાં વારંવાર સોજો આવતો હોય, લાંબા સમય સુધી રહેતો હોય અથવા તેની સાથે અન્ય તકલીફો પણ અનુભવાતી હોય, તો તેને અવગણવું યોગ્ય નથી. આ કોઈ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં સોજાનું સાચું કારણ સમયસર જાણી લેવું ખૂબ જ જરૂરી છે. યોગ્ય સમયે તપાસ અને સારવાર કરવાથી ઘણી ગંભીર બીમારીઓને નિયંત્રણમાં રાખી શકાય છે. ખાસ કરીને જો સોજા સાથે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો, અચાનક વજન વધવું અથવા તીવ્ર દુખાવો જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
હૃદયની નબળી કાર્યક્ષમતા (Heart Failure) : હૃદય શરીરમાં યોગ્ય રીતે લોહી પંપ કરવામાં અસમર્થ બને ત્યારે શરીરના નીચેના ભાગોમાં પ્રવાહી એકઠું થવા લાગે છે. તેના કારણે પગ, પગની ઘૂંટી અને પંજામાં સોજો આવી શકે છે. કેટલાક લોકોને થાક, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને અચાનક વજન વધવા જેવી સમસ્યાઓ પણ અનુભવાઈ શકે છે.
કિડનીની સમસ્યા : કિડનીનું મુખ્ય કાર્ય શરીરમાંથી વધારાનું પાણી અને મીઠું બહાર કાઢવાનું છે. જો કિડની યોગ્ય રીતે કાર્ય ન કરે, તો શરીરમાં પ્રવાહી જમા થવા લાગે છે. તેના કારણે હાથ, પગ, ચહેરો અને પગની ઘૂંટીમાં સોજો આવી શકે છે. જો આ સોજો સતત રહેતો હોય, તો તેને સામાન્ય માનીને અવગણવો નહીં.
લિવર સિરોસિસ : લિવરને લાંબા સમય સુધી થયેલા નુકસાનને કારણે લિવર સિરોસિસ થાય છે. આ સ્થિતિ શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન બગાડે છે, જેના કારણે પેટ અને પગમાં સોજો આવી શકે છે. જો સોજા સાથે પેટ ફૂલવું અથવા અન્ય તકલીફો પણ હોય, તો તરત જ તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
ડીપ વેઇન થ્રોમ્બોસિસ (DVT) : ડીપ વેઇન થ્રોમ્બોસિસ એટલે પગની ઊંડી નસોમાં લોહીનો ગાંઠો બનવો. આ સ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે એક જ પગમાં અચાનક સોજો, દુખાવો, લાલાશ અને ગરમાવો અનુભવાય છે. આ ગંભીર તબીબી સ્થિતિ છે અને સમયસર સારવાર ન મળે તો જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે.
ક્રોનિક વેનસ ઇન્સફિશિયન્સી : આ સ્થિતિમાં પગની નસો હૃદય સુધી લોહી યોગ્ય રીતે પાછું મોકલી શકતી નથી. તેના કારણે પગ અને પગની ઘૂંટીમાં સોજો, ભારેપણું, દુખાવો અને ક્યારેક ત્વચામાં પણ ફેરફાર જોવા મળે છે. લાંબા સમય સુધી ઊભા રહેવું આ સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
કયા લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં? : જો શરીરમાં સોજો વારંવાર આવે, ઘણા દિવસો સુધી રહે અથવા ધીમે-ધીમે વધતો જાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. ઉપરાંત શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો, એક જ પગમાં અચાનક સોજો, તીવ્ર દુખાવો, ત્વચામાં લાલાશ કે ગરમાવો, પેટમાં વધુ સોજો અથવા અચાનક વજન વધવું જેવા લક્ષણો પણ ગંભીર બીમારી તરફ ઈશારો કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં વિલંબ કર્યા વગર તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ.
શરીરમાં સોજો અટકાવવા માટે શું કરવું? : સોજાની સમસ્યાથી બચવા માટે લાંબા સમય સુધી સતત બેસી રહેવું અથવા ઊભા રહેવું ટાળવું જોઈએ. દિવસ દરમિયાન થોડું ચાલવું, સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લેવો, વધુ મીઠાનું સેવન ટાળવું અને પૂરતું પાણી પીવું જરૂરી છે. નિયમિત કસરત કરવાથી અને સ્વસ્થ વજન જાળવવાથી પણ સોજાની સમસ્યા ઘટાડવામાં મદદ મળે છે. જો પગમાં સોજો રહેતો હોય, તો આરામ કરતી વખતે પગને થોડા ઊંચા રાખવાથી રાહત મળી શકે છે. જોકે, વારંવાર અથવા સતત રહેતા સોજાને ક્યારેય સામાન્ય ન માનવો જોઈએ. યોગ્ય સમયે ડૉક્ટરની સલાહ લેવાથી ગંભીર બીમારીઓનું વહેલું નિદાન અને અસરકારક સારવાર શક્ય બને છે.
