કરદાતાઓ માટે ‘મોટા સમાચાર’! કંપની તરફથી HRA ન મળતું હોય તો પણ ભાડા પર મળશે ‘ટેક્સ છૂટ’, બસ આ એક નિયમ જાણી લો
જો તમે દર મહિને ઘરનું ભાડું ચૂકવતા હોવ, તો તમારા માટે ઇન્કમ ટેક્સમાં મોટી બચત કરવાની એક સરસ તક છે. સામાન્ય રીતે લોકોને એવું લાગે છે કે, કંપની તરફથી HRA મળતું હોય તો જ ટેક્સમાં છૂટ મળે પરંતુ ટેક્સના નિયમો અનુસાર તમે HRA વગર પણ દર મહિને ચૂકવાતા ભાડા પર મોટી ટેક્સ છૂટ મેળવી શકો છો.
શું તમે મંથલી (માસિક) ભાડું ચૂકવો છો? જો હા, તો તમે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્નમાં ટેક્સ છૂટ મેળવવા માટે તેનો લાભ લઈ શકો છો. ઘણા બધા કરદાતાઓને એવું લાગે છે કે, કંપની તરફથી હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ (HRA) મળ્યા પછી જ તેઓ ટેક્સ છૂટનો દાવો કરી શકે છે. જો કે, આ સાચું નથી. જો તમને તમારા પગારના ભાગ રૂપે HRA ન મળતું હોય, તો પણ ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ તમને કેટલીક શરતો સાથે ભાડાની ચૂકવણી પર ડિડક્શન (કપાત) ક્લેમ કરવાની મંજૂરી આપે છે. એવામાં સવાલ એ છે કે, તમે માસિક ભાડાની ચૂકવણી પર ટેક્સ છૂટ કેવી રીતે મેળવી શકો છો?
ટેક્સ એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે, જે ટેક્સપેયર્સને HRA નથી મળતું, તેઓ ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ, 2025ના સેક્શન 134 (પહેલા ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ, 1961નો સેક્શન 80GG) હેઠળ ભાડાની ચૂકવણી પર ડિડક્શન ક્લેમ કરી શકે છે. આ ડિડક્શન પગારદાર અને પોતાનો વ્યવસાય કરતા (સેલ્ફ-એમ્પ્લોઇડ) બંને પ્રકારના લોકો માટે ઉપલબ્ધ છે. શરત માત્ર એટલી છે કે, તેઓ કેટલીક જરૂરી શરતો પૂરી કરતા હોવા જોઈએ.
ટેક્સ એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે, ભાડાની ચૂકવણી પર ટેક્સ છૂટ મેળવવા માટે ટેક્સપેયરને તે ફાઇનાન્શિયલ યર (નાણાકીય વર્ષ) દરમિયાન એમ્પ્લોયર તરફથી HRA મળેલું ન હોવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, ટેક્સપેયર તેમના જીવનસાથી, સગીર બાળક અથવા તે HUF (જેના ટેક્સપેયર સભ્ય છે) પાસે તે જ શહેરમાં કોઈ રહેણાંક પ્રોપર્ટી ન હોવી જોઈએ, જ્યાં તેઓ સામાન્ય રીતે રહે છે અથવા કામ કરે છે. આ દાવા સાથે ઇન્કમ ટેક્સ રૂલ્સ, 2026ના ફોર્મ 31 (પહેલા ફોર્મ 10BA) માં જણાવેલું ડિક્લેરેશન (જાહેરાત-પત્ર) આપવું જરૂરી છે. જો ફોર્મ ભરવામાં ન આવે અથવા એવો દાવો કરવામાં આવે કે, આના માટે યોગ્ય દસ્તાવેજો નથી, તો ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ તેની તપાસ કરી શકે છે.
ટૂંકમાં, જ્યાં તમે નોકરી કે ધંધો કરો છો, તે શહેરમાં તમારા નામે, તમારા પત્ની/પતિ, નાના બાળકો કે તમારા સંયુક્ત પરિવાર (HUF)ના નામે કોઈ પોતાનું ઘર ન હોવું જોઈએ. આ સાથે જ તમારે ફોર્મ 10BA ભરીને એક જાહેરનામું (ડિક્લેરેશન) આપવું પડશે. સેક્શન 134 હેઠળ મળનારી છૂટની એક મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. આ હેઠળ મળનારી કપાતની ગણતરી ત્રણ માપદંડોના આધારે કરવામાં આવે છે અને આમાંથી જે પણ રકમ સૌથી ઓછી હોય છે, તે જ ટેક્સ છૂટ માટે માન્ય ગણાય છે.
પહેલી સ્થિતિ એ કે, તમારા તરફથી ચૂકવવામાં આવેલું કુલ ભાડું, જેમાંથી તમારી કુલ આવકના 10 ટકા બાદ કરવામાં આવે છે. બીજી સ્થિતિ એ કે, દર મહિને 5000 રૂપિયાની નક્કી કરેલી મર્યાદા, જે વાર્ષિક ધોરણે મહત્તમ 60,000 રૂપિયા થાય છે. ત્રીજી અને છેલ્લી સ્થિતિ ટેક્સપેયરની કુલ વાર્ષિક આવકનો (એન્યુઅલ ઇન્કમ) 25 ટકા હિસ્સો છે. આ ત્રણેય વિકલ્પની ગણતરી કર્યા પછી જે રકમ સૌથી ઓછી નીકળશે, તેને તમે તમારા ટેક્સ રિટર્નમાં ડિડક્શન (કપાત) તરીકે ક્લેમ કરી શકો છો.
ટેક્સપેયર્સે ભાડાની રસીદો, એક માન્ય રેન્ટલ એગ્રીમેન્ટ અને ભાડું ચૂકવ્યાનો પુરાવો (જેમ કે બેંક ટ્રાન્સફર) પોતાની પાસે રાખવો જોઈએ. બીજું કે, જે કિસ્સાઓમાં વાર્ષિક ભાડું ₹1 લાખથી વધુ હોય, ત્યાં મકાનમાલિકનો PAN નંબર આપવો જરૂરી છે.
