Health Tips: ભાદરવામાં આ ખોરાકથી રહો સાવધાન! જાણો શા માટે કેટલીક વસ્તુઓથી અંતર રાખવાની સલાહ અપાય છે
ગુજરાતી પરંપરામાં ભાદરવા મહિનાને ખાણીપીણીની બાબતમાં સાવચેતી રાખવાનો સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળામાં કેટલીક લીલી શાકભાજી, તેમજ વાસી કે ઠંડો ખોરાક ટાળવાની માન્યતા છે. જાણો આ પરંપરા વિશે મહત્વની માહિતી.
ભાદરવો મહિનો એટલે ચોમાસાની ઋતુનો એવો સમય જ્યારે વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ રહે છે. ઋતુ પરિવર્તનના આ સમયગાળામાં ખાણીપીણી અંગે ગુજરાત સહિત અનેક પરિવારોમાં કેટલીક પરંપરાગત માન્યતાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણથી પણ આ સમય દરમિયાન પાચનશક્તિ, વાયુ, પિત્ત અને કફના સંતુલન અંગે ખાસ ધ્યાન રાખવાની વાત કરવામાં આવે છે.
ભાદરવા મહિનામાં તાંદળજો, પાલક, મેથી અને કોબીજ જેવી શાકભાજીથી અંતર રાખવાની પરંપરા છે. આયુર્વેદિક માન્યતા મુજબ આ સમય દરમિયાન કેટલીક લીલી શાકભાજી વાયુ વધારી શકે છે, જેના કારણે કેટલાક લોકોને પેટમાં ગેસ, ફૂલવું કે અપચો જેવી તકલીફ થઈ શકે છે.
બીજી તરફ ચોમાસામાં વાતાવરણમાં ભેજ વધારે હોવાથી પાંદડાવાળી શાકભાજીમાં માટી, જીવાતો અને સૂક્ષ્મજીવોની હાજરી અંગે વધુ સાવચેતી રાખવી પડે છે. પાંદડાંની વચ્ચે રહેલી ગંદકી યોગ્ય રીતે સાફ ન થાય તો ખોરાકની સ્વચ્છતા સાથે જોડાયેલી સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. તેથી આ સમય દરમિયાન આ શાકભાજી ખાવામાં ખાસ સફાઈ અને યોગ્ય રીતે રાંધવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
રીંગણને પરંપરાગત આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણમાં ગરમ પ્રકૃતિનું અને પિત્ત વધારનાર માનવામાં આવે છે. ભાદરવામાં તેનું સેવન કેટલાક લોકોમાં એસિડિટી, શરીરમાં ગરમી અથવા ત્વચા સંબંધિત તકલીફ વધારી શકે એવી માન્યતા છે. ખાસ કરીને જેમને પહેલેથી જ એસિડિટી અથવા ચોક્કસ ખાદ્ય પદાર્થોથી તકલીફ થતી હોય તેમણે પોતાના શરીરને અનુકૂળ આહાર પસંદ કરવો જોઈએ.
ભીંડા અને ગુવાર બંનેમાં ચીકણાશ અને ફાઇબરનું પ્રમાણ હોય છે. કેટલાક લોકોમાં આ શાકભાજીનું વધુ સેવન ગેસ, પેટ ફૂલવું અથવા અપચો જેવી તકલીફ ઊભી કરી શકે છે. પરંપરાગત માન્યતા મુજબ ભાદરવામાં પાચનશક્તિ નબળી રહેતી હોવાથી આવા ખોરાકનું પ્રમાણ ઓછું રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. અહીં પણ મુખ્ય બાબત વ્યક્તિગત પાચનશક્તિ છે. એક વ્યક્તિને અનુકૂળ ન આવતો ખોરાક બીજી વ્યક્તિ સરળતાથી પચાવી શકે છે.
ભાદરવામાં કાચા ટામેટાં અને મૂળા ટાળવાની પણ પરંપરા છે. આયુર્વેદિક માન્યતા મુજબ આ ખાદ્ય પદાર્થો કેટલાક લોકોમાં પિત્ત અને એસિડિટી વધારી શકે છે. ખાસ કરીને કાચા ખોરાકના કિસ્સામાં સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવું પણ જરૂરી છે. વરસાદી ઋતુમાં કાચાં શાકભાજી યોગ્ય રીતે ધોઈને જ ખાવાં જોઈએ. મૂળો જમીનમાં ઉગતો હોવાથી તેની સપાટી પર માટી રહી શકે છે, જ્યારે ટામેટાં પણ કાચા ખાવામાં આવે ત્યારે તેની સ્વચ્છતા મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
ભાદરવામાં દહીં અને ખાસ કરીને ખાટી છાશ ટાળવાની પરંપરા ઘણા પરિવારોમાં જોવા મળે છે. આયુર્વેદિક માન્યતા મુજબ આ સમય દરમિયાન દહીં પિત્ત અને કફ વધારી શકે છે, જેના કારણે કેટલાક લોકોને પાચન સંબંધિત અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે. ખાટી છાશ અંગે પણ એવી માન્યતા છે કે ભાદરવામાં તેનું વધુ સેવન શરીરને અનુકૂળ ન આવે. જોકે દહીં કે છાશ દરેક વ્યક્તિ માટે નુકસાનકારક છે એવું સામાન્ય વૈજ્ઞાનિક નિયમ નથી. વ્યક્તિની તબિયત, ખોરાકની ગુણવત્તા અને તેને કેટલી માત્રામાં લેવામાં આવે છે તે બાબતો મહત્વપૂર્ણ છે.
ભાદરવામાં ફ્રિજમાં લાંબા સમયથી રાખેલું વાસી ભોજન ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. “વાસી ખોરાક ઝેર સમાન બને છે” એવી લોકભાષામાં વાત કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે ફ્રિજમાં રાખેલો દરેક ખોરાક ઝેરી બની જાય છે. હકીકતમાં ખોરાક કેટલો સમય રાખવામાં આવ્યો છે, કયા તાપમાને સંગ્રહિત થયો છે અને તેને યોગ્ય રીતે ગરમ કરવામાં આવ્યો છે કે નહીં તે મહત્વનું છે. ચોમાસામાં ભેજ અને તાપમાનની સ્થિતિને કારણે ખોરાકની સ્વચ્છતા અંગે વધુ કાળજી રાખવી જરૂરી બને છે.
ભાદરવામાં કેટલીક વસ્તુઓ ટાળવાની પરંપરા પાછળ આયુર્વેદિક માન્યતાઓ ઉપરાંત ચોમાસાની ભેજવાળી સ્થિતિ, ખોરાકની સ્વચ્છતા અને પાચન સંબંધિત સાવચેતી પણ જોડાયેલી છે. શાકભાજીને સારી રીતે ધોઈને રાંધવું, કાચો ખોરાક સ્વચ્છ રાખવો, વાસી ભોજનથી બચવું અને પોતાની પાચનશક્તિને અનુરૂપ ખોરાક લેવો મહત્વપૂર્ણ છે.
આથી તાંદળજો, પાલક, મેથી, કોબીજ, રીંગણ, ભીંડા, ગુવાર, કાચા ટામેટાં, મૂળા, દહીં અને ખાટી છાશને દરેક વ્યક્તિ માટે “ઝેર” ગણવું યોગ્ય નથી. આ વસ્તુઓ અંગેની પરંપરાગત અથવા આયુર્વેદિક માન્યતાઓને સમજવી અને સાથે આધુનિક ખાદ્ય-સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરવું વધુ યોગ્ય અભિગમ છે. (All Image Photo Credit: Social Media)
