History of city name : આગ્રાના કિલ્લાના નામ પાછળનો શું છે ઈતિહાસ ? જાણો આખી વાર્તા
આગ્રાનો કિલ્લો (Agra Fort) ભારતના સૌથી પ્રખ્યાત અને ઐતિહાસિક કિલ્લાઓમાંનો એક છે. તેનું નામકરણ, નિર્માણ અને ઇતિહાસ મુગલ કાળ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે.
આગ્રા કિલ્લો યુનેસ્કો દ્વારા માન્ય વિશ્વ ધરોહર સ્થળ છે, જે ઉત્તર પ્રદેશના આગ્રા શહેરમાં આવેલો છે. લાલ રેતપથ્થરથી બનેલા આ કિલ્લાને “લાલ કિલ્લો” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તાજમહેલથી આશરે 2.5 કિલોમીટર ઉત્તર-પશ્ચિમમાં સ્થિત આ કિલ્લો ચારેય બાજુથી મજબૂત દિવાલોથી ઘેરાયેલો ભવ્ય મહેલ-નગરીરૂપે ઓળખાય છે. (Credits: - Wikipedia)
આગ્રા કિલ્લો ભારતના સૌથી પ્રભાવશાળી ઐતિહાસિક કિલ્લાઓમાં ગણાય છે. મુઘલ શાસનકાળ દરમિયાન બાબરથી લઈને ઔરંગઝેબ સુધીના અનેક બાદશાહોએ અહીં નિવાસ કર્યો અને અહીંથી સમગ્ર સામ્રાજ્યનું શાસન સંચાલિત કર્યું. રાજ્યના મહત્વના ખજાના, સંપત્તિ અને ટંકસાળ આ કિલ્લામાં સ્થિત હતાં. સાથે સાથે વિદેશી રાજદૂત, મુસાફરો અને ઉચ્ચ અધિકારીઓની સતત આવનજાવનને કારણે આ સ્થળ ભારતના ઇતિહાસનું કેન્દ્ર બની રહ્યું. (Credits: - Wikipedia)
1530માં મુઘલ સમ્રાટ હુમાયુનો આગ્રા કિલ્લામાં રાજ્યાભિષેક થયો હતો. ત્યારબાદ 1565માં સમ્રાટ અકબરે કિલ્લાનું વ્યાપક નવીનીકરણ શરૂ કરાવ્યું, જેનું વર્તમાન સ્વરૂપ 1573માં પૂર્ણ થયું. 1637 સુધી આગ્રા કિલ્લો મુઘલ શાસકોનું મુખ્ય નિવાસસ્થાન રહ્યો, બાદમાં રાજધાની આગ્રાથી દિલ્હી ખસેડવામાં આવી. લાલ રેતપથ્થરથી બનેલા આ કિલ્લાને “લાલ કિલ્લો” તથા “કિલા-એ-અકબરી” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. (Credits: - Wikipedia)
અંગ્રેજોના આગમન પહેલાં કિલ્લા પર છેલ્લે મરાઠાઓનો કબજો હતો. મુઘલ કાળ દરમિયાન તેના ઐતિહાસિક મહત્વને કારણે 1983માં આગ્રા કિલ્લાને યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ જાહેર કરવામાં આવ્યો. આ કિલ્લો માત્ર એક ગઢ નહીં પરંતુ ઊંચી અને મજબૂત દિવાલોથી સુરક્ષિત સંપૂર્ણ શહેર જેવી રચના ધરાવે છે., જેને શાહજહાંના સમયમાં વધુ સુશોભિત કરવામાં આવ્યું હતું. (Credits: - Wikipedia)
મહમૂદ ગઝનીના સમય પહેલાં આગ્રા કિલ્લાનો પ્રાચીન ઇતિહાસ સ્પષ્ટ નથી. 15મી સદીમાં ચૌહાણ રાજપૂતોના કબજામાં રહેલો આ કિલ્લો, બાદમાં સિકંદર ખાન લોદીએ આગ્રાને રાજધાની બનાવતા વધુ વિકસાવ્યો. 1526ના પાણીપત યુદ્ધ પછી મુઘલોએ કિલ્લો સંભાળી લીધો અને 1530માં હુમાયુનો અહીં રાજ્યાભિષેક થયો. અકબરના શાસનમાં કિલ્લાને વર્તમાન સ્વરૂપ મળ્યું અને એક સમયગાળા માટે તે ભરતપુરના જાટોના અધિકારમાં પણ રહ્યો. (Credits: - Wikipedia)
આગ્રા કિલ્લો લગભગ 13 વર્ષ સુધી ભરતપુરના જાટ શાસકોના નિયંત્રણમાં રહ્યો, જેમાં ‘રતન સિંહ કી હવેલી’નું નિર્માણ થયું. ત્યારબાદ 18મી સદીની શરૂઆતમાં મરાઠાઓએ કિલ્લો કબજે કર્યો, જોકે સમયાંતરે તેનો કબજો બદલાતો રહ્યો. 1785માં મહાદજી શિંદેએ ફરીથી કિલ્લો સંભાળ્યો, પરંતુ 1803ના બીજા એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધમાં તે અંગ્રેજોના હાથમાં ગયો. 1857ના સ્વાતંત્ર્ય સંઘર્ષ દરમિયાન કિલ્લો મહત્વપૂર્ણ યુદ્ધસ્થળ બન્યો, જેનાથી ભારતમાં બ્રિટિશ શાસનનો નવો યુગ શરૂ થયો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Wikipedia)
