ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર બનવાનું સ્વપ્ન આ એક જ કંપની પર છે નિર્ભર, જાણો કેમ

પ્રધાનમંત્રી Narendra Modi ની નેધરલેન્ડ મુલાકાત દરમિયાન ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મિશનને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે નવી ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. ખાસ કરીને ડચ કંપની ASML ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. કારણ કે વિશ્વમાં અદ્યતન ચિપ બનાવવામાં ઉપયોગ થતી અત્યાધુનિક લિથોગ્રાફી મશીનો બનાવતી આ એકમાત્ર કંપની છે. ભારત હાલમાં પોતાનું સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ મજબૂત બનાવવા માટે મોટા પાયે રોકાણ કરી રહ્યું છે અને ASML સાથેનો સહકાર દેશને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ શકે છે.

પ્રધાનમંત્રી મોદીની યુરોપીયન મુલાકાતનો મુખ્ય ફોકસ ક્લીન ટેક્નોલોજી, રિન્યુએબલ એનર્જી અને એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ પર છે. પરંતુ આ સમગ્ર પ્રવાસમાં સૌથી વધુ ધ્યાન ભારતના સેમિકન્ડક્ટર પ્રોજેક્ટ પર કેન્દ્રિત થયું છે. નેધરલેન્ડના વેલ્ડહોવેન શહેરમાં આવેલી ASML કંપની પાસે એવી ટેક્નોલોજી છે, જેના વગર આધુનિક ચિપ બનાવવી લગભગ અશક્ય માનવામાં આવે છે. વિશ્વની અગ્રણી ચિપ કંપનીઓ પણ ASMLની મશીનો પર નિર્ભર છે.

અબજો ડોલરની સેમિકન્ડક્ટર ફેક્ટરી

ભારતે સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનવા માટે ઘણા મોટા પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યા છે. ગુજરાતના ધોલેરામાં ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ દ્વારા બનાવવામાં આવી રહેલી અબજો ડોલરની સેમિકન્ડક્ટર ફેક્ટરી એ આ દિશામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ પ્રોજેક્ટમાં તાઇવાનની પાવરચિપ કંપની સાથે ભાગીદારી કરવામાં આવી છે. પરંતુ આ ફેક્ટરી સફળતાપૂર્વક કાર્યરત રહે તે માટે ASMLની લિથોગ્રાફી ટેક્નોલોજી જરૂરી ગણાય છે.

લિથોગ્રાફી પ્રક્રિયા સેમિકન્ડક્ટર બનાવવાની સૌથી જટિલ અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયા છે. આ ટેક્નોલોજી સિલિકોન વેફર પર અતિસૂક્ષ્મ સર્કિટ પ્રિન્ટ કરવાની કામગીરી કરે છે. આજકાલ સ્માર્ટફોન, AI સર્વર, ડેટા સેન્ટર અને આધુનિક ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સમાં ઉપયોગ થતી ચિપ્સનું ઉત્પાદન ASMLની ટેક્નોલોજી વગર શક્ય નથી.

બીજી કોઈ કંપની આવી મશીનો બનાવતી નથી

1984માં સ્થાપિત ASML આજે વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગમાં લગભગ એકહથ્થુ દબદબો ધરાવે છે. ખાસ કરીને EUV લિથોગ્રાફી ટેક્નોલોજીમાં કંપનીનો 100 ટકા કબજો છે. વિશ્વની બીજી કોઈ કંપની આવી મશીનો બનાવતી નથી. તેથી જ ASMLને આધુનિક ડિજિટલ યુગની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજી કંપનીઓમાં સ્થાન મળે છે.

ASML હાલમાં અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ચાલી રહેલા ટેક્નોલોજી યુદ્ધના કેન્દ્રમાં પણ છે. અમેરિકાએ ચીન પર અદ્યતન ચિપ ટેક્નોલોજી સુધીની પહોંચ મર્યાદિત કરવા માટે ડચ સરકાર પર દબાણ વધાર્યું છે. તેના પરિણામે ASML પર ચીનને કેટલીક અદ્યતન મશીનો વેચવા અંગે પ્રતિબંધો લાગુ થયા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ભારત ASML માટે એક વિશ્વસનીય અને લાંબા ગાળાનો ભાગીદાર બનીને સામે આવ્યું છે.

ધોલેરા સેમિકન્ડક્ટર હબ નજીક વધુ મોટી સુવિધા

ભારતમાં વધતી તકને ધ્યાનમાં રાખીને ASML હવે ગુજરાતની GIFT Cityમાં સપોર્ટ ઓફિસ શરૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. ભવિષ્યમાં ધોલેરા સેમિકન્ડક્ટર હબ નજીક વધુ મોટી સુવિધા ઉભી કરવાની પણ યોજના છે. કારણ કે લિથોગ્રાફી મશીનોને સતત ટેક્નિકલ સપોર્ટ, મેન્ટેનન્સ અને સ્પેર પાર્ટ્સની જરૂર રહેતી હોય છે.

ટેક્નોલોજી અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ભારતને વૈશ્વિક હબ બનાવવા માટે સેમિકન્ડક્ટર મિશનને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ASML જેવી કંપનીઓ સાથેનો સહકાર ભારતને માત્ર ચિપ ઉત્પાદન સુધી મર્યાદિત નહીં રાખે, પરંતુ ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં મજબૂત સ્થાન અપાવશે. હાલમાં દુનિયાભરના દેશો સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે અને આવી સ્થિતિમાં ભારત માટે આ ભાગીદારી વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.