
પ્રજાસત્તાક પર્વે, આ વર્ષે ભારતીય સેનાના પશુ સૈનિકો પહેલીવાર કર્તવ્ય પથ પર કૂચ કરતા જોવા મળશે. આ દળમાં ટુકડીમાં બે બેક્ટ્રીયન ઊંટ, ચાર ઝંસ્કર પોની, ચાર રેપ્ટર, દસ ભારતીય પ્રજાતિના સૈન્ય ડોગ્સ, અને સેવારત છ પરંપરાગત આર્મી ડોગ્સનો સમાવેશ થશે. ભારતીય સેના અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી સાથે ઝડપથી આધુનિક બનવાની સાથે પરંપરા અને નવીનતાને જોડીને તેની ક્ષમતાઓને સતત મજબૂત કરી રહી છે.
આ વર્ષે પ્રથમવાર, બે ખૂંધવાળા બેક્ટ્રીયન ઊંટો પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડમાં ભાગ લેશે. LAC ની નજીક સ્થિત પૂર્વી લદ્દાખના ઠંડા રણમાં છેલ્લા માઇલના લોજિસ્ટિક્સ ડિલિવરી અને પેટ્રોલિંગ કામગીરી માટે આ ઊંટોને ભારતીય સેનામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. લોજિસ્ટિક્સ સેવાઓ ઉપરાંત, તેનો ઉપયોગ મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશમાં લાંબા અંતરના પેટ્રોલિંગ માટે પણ થાય છે જ્યાં વાહનો પહોંચી શકતા નથી. શરૂઆતના તબક્કામાં, એક ડઝનથી વધુ બેક્ટ્રીયન ઊંટોને સેવામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. પરેડ દરમિયાન, બે બેક્ટ્રીયન ઊંટ ફરજ પર કૂચ કરતા જોવા મળશે. આ પ્રાણીઓ આ વર્ષની પરેડમાં પ્રથમવાર જ જોવા મળશે.
પરંપરાગત રીતે મોંગોલિયા અને મધ્ય એશિયામાં જોવા મળતા, આ ઊંટ સદીઓ પહેલા પ્રાચીન સિલ્ક રૂટ દ્વારા લદ્દાખ આવ્યા હતા અને હવે નુબ્રા ખીણના હુંડર ગામમાં ઉછેરવામાં આવે છે. છેલ્લા બે વર્ષોમાં, બેક્ટ્રીયન ઊંટો સૌથી મુશ્કેલ વાતાવરણમાં અમૂલ્ય સાબિત થયા છે. તેઓ 15,000 થી 18,000 ફૂટની ઊંચાઈ પર આરામથી કાર્ય કરી શકે છે, 150-200 કિલોગ્રામનો ભાર વહન કરી શકે છે અને -20 ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલા નીચા તાપમાનમાં કુશળતાપૂર્વક કામ કરી શકે છે.
ભારતીય સેના (IA) એ તાજેતરમાં પૂર્વી લદ્દાખમાં ચીન સાથેના વિવાદિત, ઊંચાઈવાળા સરહદી વિસ્તારોમાં લોજિસ્ટિક્સ અને પેટ્રોલિંગ માટે બે ખૂંધવાળા બેક્ટ્રીયન ઊંટોને ઔપચારિક રીતે સામેલ કર્યા છે, જ્યાં ઓલ-ટેરેન વાહનો અને ખચ્ચરો પણ નેવિગેટ કરવા મુશ્કેલ છે. ભારતીય સેનાના રિમાઉન્ટ અને વેટરનરી કોર્પ્સ (RVC) સાથે સહયોગમાં કામ કરતી ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (DRDO) ની એકમ, ડિફેન્સ હાઇ એલ્ટિટ્યુડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (DIHAR) એ 2023 માં લદ્દાખમાં આ ઊંટોનું પરીક્ષણ શરૂ કર્યું અને 14 ઊંટ લેહ સ્થિત 14મી ‘ફાયર એન્ડ ફ્યુરી’ કોર્પ્સને સોંપ્યા.
દરેક ઊંટ 14000 થી 17000 ફૂટની ઊંચાઈએ 170-180 કિલોગ્રામ કાર્ગો વહન કરવામાં સક્ષમ છે. તેઓ ખોરાક, દારૂગોળો, તબીબી કીટ, દેખરેખ અને સંદેશાવ્યવહાર સાધનો અને અન્ય વિવિધ પુરવઠો વહન કરે છે. તેનો ઉપયોગ ભૂપ્રદેશ દેખરેખ માટે પણ થાય છે.
7 ફૂટ ઊંચા અને 600-1,000 કિલોગ્રામ વજનવાળા ખૂંધો ધરાવતા, આ મજબૂત પ્રાણીઓ અજેય શક્તિ અને સહનશક્તિ ધરાવે છે. કઠોર ભૂપ્રદેશ પર ભાર વહન કરવાની તેમની ક્ષમતા તેમને લદ્દાખમાં અનિવાર્ય બનાવે છે, જ્યાં ઓક્ટોબરમાં તાપમાન ઘટવાનું શરૂ થાય છે, શિયાળામાં -25 ડિગ્રી સુધી પહોંચી જાય છે.
બેક્ટ્રીયન ઊંટોની જાડી ભમર, લાંબી પાંપણો અને બંધ કરી શકાય તેવા નસકોરા તેમને ધૂળ અને બર્ફીલા પવનોથી રક્ષણ આપે છે, જ્યારે તેમના પહોળા, ખરબચડા પગ તેમને બરફ, ખડકો અને રેતી પર સરળ, સ્થિર હિલચાલ પૂરી પાડે છે. આ પ્રાણીઓ લાંબા સમય સુધી, 72 કલાક સુધી, પાણી વિના જીવી શકે છે, જે તેમને લદ્દાખના સૂકા અને બર્ફીલા રણ પ્રદેશ માટે આદર્શ બનાવે છે.
મધ્ય એશિયાના મેદાનોમાં જોવા મળતા, બેક્ટ્રીયન ઊંટ (કેમેલસ બેક્ટ્રીયનસ)નું નામ બેક્ટ્રીયાના પ્રાચીન પ્રદેશ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. આ વિસ્તાર હવે અફઘાનિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન અને તાજિકિસ્તાનનો ભાગ છે. 4000 વર્ષ પહેલાં બેક્ટ્રીયન ઊંટોને સૌપ્રથમ પાળવામાં આવ્યા હતા. શુષ્ક ઉચ્ચપ્રદેશો, બર્ફીલા પર્વતો અને થીજી ગયેલા રણ સહિત પૃથ્વી પરના કેટલાક કઠોર વાતાવરણનો સામનો કરવા માટે અનુકૂળ બનેલા, આ બે ખૂંધવાળા ઊંટ લદ્દાખના કઠોર અને બર્ફીલા ઊંચાઈવાળા પ્રદેશ માટે અનન્ય રીતે અનુકૂળ હતા.
તાલીમ દરમિયાન, આ ઊંટોને નાના હથિયારો અને મોર્ટાર ફાયર હેઠળ ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં પેટ્રોલિંગ ફરજો બજાવવા માટે તાલીમ આપવામાં આવી હતી. બેક્ટ્રીયન ઊંટોએ બંને પાસાઓમાં સારું પ્રદર્શન કર્યું: ભાર વહન કરવો અને ફાયરીંગ દરમિયાન શાંત રહેતા હોવાથી 14 ઊંટને
લશ્કરી સેવામાં સત્તાવાર રીતે સામેલ કરવામાં આવ્યા.