ગુજરાતથી UP સુધી પેપર લીક પર કયા રાજ્યમાં કેટલી મળે છે સજા? સરકાર આજે રજૂ કરી રહી બિલ
Anti Leak Paper Laws: વિવિધ રાજ્યોએ દેશભરમાં પરીક્ષાઓમાં અનિયમિતતાઓને રોકવા માટે કડક પેપર લીક વિરોધી કાયદા લાગુ કર્યા છે. ચાલો જોઈએ કે પેપર લીક માફિયાઓ પર કડક કાર્યવાહી કરવા માટે વિવિધ રાજ્યોમાં કયા કાયદા અને દંડ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:
NEET પેપર લીક સામે વિદ્યાર્થીઓ અને CJP (કોકરોચ જનતા પાર્ટી) દ્વારા દિલ્હીના જંતર મંતર પર લગભગ એક મહિનાથી ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શન આખરે આજે નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચ્યા. વિદ્યાર્થીઓ કેન્દ્ર સરકારને નમતું જોખવા મજબૂર કરવામાં સફળ રહ્યા, જેના પરિણામે આજે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રીએ રાજીનામું આપ્યું. સરકારે તેમની બધી માંગણીઓ સ્વીકાર્યા બાદ, CJP એ ઔપચારિક રીતે આંદોલનનો અંત લાવવાની જાહેરાત કરી. હવે સરકાર સોમવારે (27 જુલાઈ) લોકસભામાં ‘પેપર લીક વિરોધી બિલ’ રજૂ કરવા જઈ રહી છે, જેમાં પેપર લીક અને પરીક્ષાઓમાં અન્યાયી માધ્યમોના ઉપયોગ સંબંધિત ગુનાઓ સામે કડક જોગવાઈઓ છે. ‘જાહેર પરીક્ષા (અન્યાયી માધ્યમો નિવારણ) અધિનિયમ, 2024’ માં સુધારો કરવાનો પ્રયાસ કરતું આ બિલ સોમવારે ગૃહની કાર્યવાહી માટે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે.
નોંધનીય છે કે વિવિધ રાજ્યોએ દેશભરમાં પરીક્ષાઓમાં અનિયમિતતાઓને રોકવા માટે કડક પેપર લીક વિરોધી કાયદા લાગુ કર્યા છે. ચાલો જોઈએ કે પેપર લીક માફિયાઓ પર કડક કાર્યવાહી કરવા માટે વિવિધ રાજ્યોમાં કયા કાયદા અને દંડ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:
ગુજરાત:
માર્ચ 2023માં ગુજરાતમાં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા હેઠળ, 7 થી 10 વર્ષની જેલ અને ઓછામાં ઓછા 1 કરોડ રૂપિયાના દંડનો સમાવેશ થાય છે. અન્યાયી માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવા બદલ 10 વર્ષની જેલ અને 1 કરોડ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
ઉત્તરાખંડ:
ફેબ્રુઆરી 2023 માં ‘દેવભૂમિ’ ઉત્તરાખંડમાં લાગુ કરાયેલ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા કાયદા હેઠળ, પેપર લીક સિન્ડિકેટ્સને આજીવન કેદ અને ₹10 કરોડ સુધીના દંડનો સામનો કરવો પડે છે. અન્યાયી માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવા બદલ દંડમાં 3 વર્ષની જેલ, ₹5 લાખ દંડ અને 2-5 વર્ષ માટે પ્રતિબંધનો સમાવેશ થાય છે.
ઝારખંડ:
ઝારખંડમાં, નવેમ્બર 2023 માં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદામાં પરીક્ષાની અનિયમિતતા અને પેપર લીક માટે આજીવન કેદ અને ₹10 કરોડ સુધીના ભારે દંડની જોગવાઈ છે. વધુમાં, અન્યાયી માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવા પર 7 વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹1 કરોડ સુધીનો દંડ થાય છે.
ઉત્તર પ્રદેશ :
જુલાઈ 2024 માં ઉત્તર પ્રદેશમાં લાગુ કરાયેલ જાહેર પરીક્ષા કાયદા હેઠળ, પેપર લીક કરવા પર આજીવન કેદ, મિલકત જપ્ત અને ₹1 કરોડ સુધીનો દંડ થાય છે; અન્યાયી માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવા બદલ 2 વર્ષથી લઈને આજીવન કેદ અને ₹1 કરોડ સુધીનો દંડ થાય છે.
ઓડિશા :
10 વર્ષ સુધીની સખત કેદ અને ₹1 કરોડ દંડ. ફેબ્રુઆરી 2025 માં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા હેઠળ, દંડમાં 3 થી 10 વર્ષની જેલ અને ₹1 કરોડ દંડનો સમાવેશ થાય છે. અન્યાયી માધ્યમોના ઉપયોગ માટે, દંડ 3 થી 10 વર્ષની જેલ અને ₹10 લાખ દંડ છે.
છત્તીસગઢ:
માર્ચ 2026 માં છત્તીસગઢમાં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા હેઠળ, 10 વર્ષ સુધીની જેલ, ₹1 કરોડનો દંડ અને મિલકત જપ્ત કરવાની જોગવાઈઓ છે.
રાજસ્થાન:
એપ્રિલ 2022 માં રાજસ્થાનમાં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા હેઠળ, દંડમાં 5 થી 10 વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹10 લાખથી ₹10 કરોડ સુધીનો દંડ સામેલ છે. અન્યાયી માધ્યમોના ઉપયોગ માટે, દંડ 3 વર્ષની જેલ અને ઓછામાં ઓછો ₹1 લાખનો દંડ છે.
બિહાર:
ઓગસ્ટ 2024 માં અહીં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા અનુસાર, દંડમાં 10 વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹1 કરોડ સુધીનો દંડ શામેલ છે. વધુમાં, અન્યાયી માધ્યમોના ઉપયોગ માટે 3-5 વર્ષની જેલ અને ₹10 લાખનો દંડ લાગુ પડે છે.
હરિયાણા :
સપ્ટેમ્બર 2021માં અહીં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા હેઠળ, 7 થી 10 વર્ષની જેલ અને 10 લાખ રૂપિયાથી વધુનો દંડ થઈ શકે છે.
હિમાચલ પ્રદેશ:
નવેમ્બર 2025માં હિમાચલમાં લાગુ કરાયેલ પેપર લીક વિરોધી કાયદા હેઠળ, પેપર સંબંધિત ગેરરીતિઓમાં સંડોવાયેલા લોકોને 3 થી 10 વર્ષની જેલ અને 1 કરોડ રૂપિયા સુધીના દંડની સજા થઈ શકે છે.
