માઉન્ટ એવરેસ્ટ હોય કે રેલવે સ્ટેશન, બધું જ ‘સી લેવલ’થી કેમ મપાય છે? જાણો શું છે કનેક્શન
આપણે રેલવે સ્ટેશનના બોર્ડ પર કે માઉન્ટ એવરેસ્ટની ઊંચાઈ વિશે વાંચીએ છીએ ત્યારે હંમેશા 'સમુદ્ર સપાટીથી ઊંચાઈ' શબ્દનો ઉલ્લેખ હોય છે. શું તમે જાણો છો કે પૃથ્વી પર સપાટી ઉબડખાબડ હોવા છતાં પાણીનું સ્તર હંમેશા સમાન રહે છે? ભારતમાં કોઈપણ સ્થળની ઊંચાઈ માપવા માટે ચેન્નઈના સમુદ્ર તટને જ કેમ પ્રમાણભૂત માનવામાં આવે છે, જાણો
દુનિયામાં જ્યારે પણ કોઈ પર્વત કે સ્થળની ઊંચાઈની વાત કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેનો માપદંડ હંમેશા ‘સી લેવલ’ એટલે કે સમુદ્ર સપાટીથી લેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, માઉન્ટ એવરેસ્ટ 8,848 મીટર ઊંચો છે, પરંતુ આ ઊંચાઈ હિમાલય કે નેપાળથી નથી મપાતી. તે સમુદ્રની સપાટીથી માપવામાં આવે છે.
વિજ્ઞાનના નિયમ મુજબ, પૃથ્વીની અંદરની જમીન ગમે તેટલી ઊંડી કે ઊંચી હોય, પણ તેમાં જ્યારે પાણી ભરાય છે ત્યારે તેનું ઉપરનું સ્તર દરેક જગ્યાએ સમાન રહે છે. આ જ કારણ છે કે સમુદ્ર સપાટીને ઊંચાઈ માપવા માટેનો સૌથી સચોટ ‘ઝીરો પોઈન્ટ’ માનવામાં આવે છે.
ભારત માટે ચેન્નઈ છે કેન્દ્રબિંદુ
ભારતમાં કોઈપણ શહેર, પર્વત કે રેલવે સ્ટેશનની ઊંચાઈ માપવા માટેનો રેફરન્સ પોઈન્ટ ચેન્નઈનો સમુદ્ર કિનારો છે. ચેન્નઈમાં બંગાળની ખાડીના પાણીનું જે સ્તર છે, ત્યાંથી જ ભારતભરના તમામ સ્થળોની ઊંચાઈ ગણવામાં આવે છે. જો તમે રેલવે સ્ટેશન પર જશો, તો ત્યાં પણ પીળા બોર્ડ પર ‘Mean Sea Level’ (MSL) લખેલું જોવા મળશે, જે મુસાફરો માટે નહીં પરંતુ ટ્રેનના ડ્રાઈવર અને એન્જિનિયરો માટે મહત્વનું હોય છે.
ઊંચાઈનું આ ગણિત કેમ જરૂરી છે?
જ્યારે તમે સમુદ્રથી દૂર જાઓ છો, ત્યારે તમને અનુભવ થતો નથી, પરંતુ તમે હકીકતમાં ઊંચાઈ તરફ જઈ રહ્યા હોવ છો. જો એક વ્યક્તિ સમુદ્રથી 50 મીટરની ઊંચાઈ પર રહે છે અને બીજી વ્યક્તિ 200 મીટરની ઊંચાઈ પર, તો આ તફાવત જાણવા માટે એક સમાન બેઝ લાઈન હોવી જરૂરી છે. વૈશ્વિક સ્તરે અને ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશમાં સચોટ નકશા બનાવવા અને વિજ્ઞાનના પ્રયોગો માટે ચેન્નઈથી લેવાયેલું આ ‘સી લેવલ’ ખૂબ જ નિર્ણાયક સાબિત થાય છે.
આમ, માઉન્ટ એવરેસ્ટની 8,848 મીટરની ગૌરવશાળી ઊંચાઈ પાછળ ચેન્નઈના સમુદ્ર તટનું ગણિત છુપાયેલું છે. એક સમાન પાણીના સ્તરને કારણે જ દુનિયાભરમાં ઊંચાઈ માપવાનું આ માપદંડ વર્ષોથી સર્વસ્વીકૃત રહ્યું છે.
