ટ્રેનના ડબ્બાને ‘બૉગી’ કહેવાની ભૂલ તમે પણ કરો છો ? જાણો કોચ અને બૉગી વચ્ચેનો અસલી તફાવત!
શું તમે જાણો છો કે જે ડબ્બામાં તમે બેસો છો તેને રેલવેની ભાષામાં 'બૉગી' નથી કહેવાતી? જાણો ટ્રેનના પૈડાં અને ડબ્બા પાછળનું અસલી એન્જિનિયરિંગ અને તકનીકી સત્ય.
ભારતીય રેલવે દુનિયાના સૌથી મોટા રેલ નેટવર્કમાંથી એક છે. દરરોજ કરોડો લોકો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે. મુસાફરી દરમિયાન તમે ‘કોચ’ (Coach) અને ‘બૉગી’ (Bogie) જેવા શબ્દો વારંવાર સાંભળ્યા હશે. મોટાભાગના લોકો આ બંને શબ્દોને એક જ માને છે અને વાતચીતમાં એકબીજાની જગ્યાએ વાપરે છે, પરંતુ રેલવેની તકનીકી ભાષામાં આ બંને તદ્દન અલગ વસ્તુઓ છે.
શું હોય છે કોચ (Coach)?
રેલવેની સત્તાવાર ભાષામાં ‘કોચ’ એ ડબ્બાને કહેવામાં આવે છે જેમાં મુસાફરો બેસીને મુસાફરી કરે છે. એટલે કે, ટ્રેનનો એ ભાગ જ્યાં સીટો, બર્થ, બારીઓ, દરવાજા અને મુસાફરો માટેની સગવડો હોય છે તેને કોચ કહેવાય છે.
- ઉદાહરણ તરીકે: સ્લીપર કોચ, એસી થ્રી ટીયર કોચ, જનરલ કોચ, ચેર કાર અને ફર્સ્ટ એસી કોચ.
તમારી રેલવે ટિકિટ પર પણ કોચ નંબર લખેલો હોય છે, જેમ કે S1, B2, A1. અહીં S એટલે સ્લીપર, B એટલે AC 3 ટીયર અને A એટલે AC 2 ટીયર. રેલવે સત્તાવાર રીતે હંમેશા ‘કોચ’ શબ્દનો જ પ્રયોગ કરે છે.
તો પછી બૉગી (Bogie) શું છે?
‘બૉગી’ શબ્દ સામાન્ય લોકોમાં વધુ પ્રચલિત છે, પણ તેનો અસલી અર્થ અલગ છે. રેલવે એન્જિનિયરિંગની ભાષામાં બૉગી એ માળખું (Structure) છે જે ટ્રેનના ડબ્બાની નીચે લગાડવામાં આવે છે.
- બૉગીમાં પૈડાં, એક્સલ, સસ્પેન્શન અને બ્રેક સિસ્ટમ હોય છે.
- સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જેના પર આખો ડબ્બો ટકેલો હોય છે તેને બૉગી કહેવાય છે.
- સામાન્ય રીતે એક કોચની નીચે બે બૉગીઓ લગાડવામાં આવે છે. આ બૉગીઓ જ ટ્રેનને પાટા પર સંતુલિત રાખે છે અને આગળ વધવામાં મદદ કરે છે.
સમય જતાં લોકોએ આખા ડબ્બાને જ બૉગી કહેવાનું શરૂ કરી દીધું અને ફિલ્મો કે ટીવીના કારણે આ શબ્દ એટલો લોકપ્રિય થઈ ગયો કે લોકો કોચ અને બૉગીને એક જ સમજવા લાગ્યા. જોકે, રેલવેના કર્મચારીઓ અને ટેકનિકલ વિભાગ આજે પણ સત્તાવાર રીતે ‘કોચ’ શબ્દનો જ ઉપયોગ કરે છે.
બૉગી: ટ્રેનની અસલી તાકાત
મુસાફરોને માત્ર ઉપરનો ડબ્બો દેખાય છે, પરંતુ તેની નીચે લાગેલી બૉગી જ ટ્રેનનું વજન સંભાળે છે અને મુસાફરી સુરક્ષિત બનાવે છે. જો બૉગી આધુનિક હોય તો મુસાફરીમાં ઝટકા ઓછા લાગે છે. રેલવે એન્જિનિયરો સતત નવી ટેકનોલોજીની બૉગીઓ પર કામ કરતા રહે છે.
કોચના વિવિધ પ્રકારો
ભારતીય રેલવેમાં મુસાફરોની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ કોચ હોય છે:
- સ્લીપર કોચ: ઓછા ખર્ચે આરામદાયક મુસાફરી માટે સૌથી વધુ લોકપ્રિય.
- એસી કોચ: વધુ સુવિધા અને આરામ માટે.
- જનરલ કોચ: રિઝર્વેશન વગર મુસાફરી કરવા માટે.
સમય સાથે બદલાતી ટેકનોલોજી: LHB બૉગી
હવે ભારતીય રેલવે જૂની ડિઝાઇનને બદલે આધુનિક LHB (Linke Hofmann Busch) ટેકનોલોજી વાળી બૉગીઓનો ઉપયોગ કરી રહી છે. આ બૉગીઓ વધુ સુરક્ષિત છે અને તેજ ગતિએ ચાલતી ટ્રેનો માટે શ્રેષ્ઠ છે. રાજધાની, શતાબ્દી અને વંદે ભારત જેવી ટ્રેનોમાં આ જ ટેકનોલોજી વપરાય છે, જેના કારણે અકસ્માત સમયે નુકસાન ઓછું થાય છે અને મુસાફરોને લક્ઝરી અનુભવ મળે છે.
આગામી વખતે જ્યારે તમે ટ્રેનમાં બેસો, ત્યારે યાદ રાખજો કે તમે ‘કોચ’માં બેઠા છો અને તે ‘બૉગી’ પર ચાલી રહ્યો છે!
