શું ટેરિફ હટ્યા બાદ ભારતીય નિકાસકારોને અમેરિકા પાસેથી રિફંડ મળશે? રૂ. 15420000000000 નો છે સવાલ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ટેરિફ રદ થઈ ગયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેને ગેરકાયદે અને અયોગ્ય ઘોષિત કર્યો છે. આ ચુકાદા બાદ રિફંડને લઈને સવાલ ઉઠી રહ્યા છે કે શું ટ્રમ્પ જે દેશો પાસેથી રેસિપ્રોકલ ટેરિફ લીધો તેમને રિફંડ કરશે?
અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પ પ્રશાસન તરફથી લગાવવામાં આવેલા ટેરિફને રદ કરી દીધો છે. આ નિર્ણય બાદ અમેરિકી કંપનીઓ ગયા વર્ષે ટ્રમ્પના ટેરિફ લગાવવા પર જે અબજો ડૉલરનું ચુકવ્યા હતા. તેનુ શું થશે? આના પર ટ્રમ્પ પ્રશાસન તરફથી હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ નથી આવ્યો. આ સ્થિતિ ત્યારે છે જ્યારે પ્રશાસને ઔપચારિક અને અનૌપચારિક બંને પ્રકારે વસુલવામાં આવેલા ટેક્સને પરત કરવાનું વચન આપ્યુ હતુ. જો કે, વહીવટીતંત્ર કે સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોએ આ રિફંડ પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરશે તે સમજાવ્યું નથી. આનો અર્થ એ થયો કે ભારતીય નિકાસકારોને થયેલા નુકસાન માટે વળતર આપવાની કોઈ વ્યવસ્થા નથી.
30 લાખથી વધુ વ્યવસાયોએ 170 અબજ ડોલર (આશરે રૂ.15 લાખ 42 હજાર કરોડ) ટેરિફ રદ કરવાની માંગ કરી છે. ન્યાયાધીશ બ્રેટ કેવનોઘે સુનાવણી દરમિયાન લખ્યું હતું કે અબજો ડોલરની ચુકવણીની યુએસ ટ્રેઝરી પર નોંધપાત્ર અસર પડશે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “આયાતકારો પાસેથી એકત્રિત કરેલા અબજો ડોલરની ચુકવણી સરકાર કેવી રીતે કરશે તે અંગે કોર્ટ આજે કંઈ કહી રહી નથી. પરંતુ મૌખિક દલીલો દરમિયાન સ્વીકાર્યા મુજબ પ્રક્રિયા ‘ગડબડ’ હોવાની શક્યતા છે.”
કોર્ટના આદેશનો અર્થ શું છે?
કોર્ટના આદેશનો સીધો અર્થ એ છે કે સરકાર પાસે ટેરિફ ચુકવણીના વિગતવાર રેકોર્ડ હોવા છતાં, વ્યક્તિગત આયાતકારોએ ચુકવણી મેળવવા માટે પોતાના મુકદ્દમા દાખલ કરવા પડશે.
ટ્રેડ વકીલ ટેડ પોસ્નરે જણાવ્યું હતું કે આ કેસ ક્યારેય ચુકવણી વિશે નહોતો. “એ પણ અકલ્પનીય હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટ ચુકવણી પ્રક્રિયાની બારીક વિગતોમાં ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરશે,” તેમણે કહ્યું. અગાઉ, ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે એજન્સી પાસે આયાતકારોને ચૂકવણી કરવા માટે પૂરતી રોકડ છે, પરંતુ ચેતવણી આપી હતી કે પ્રક્રિયામાં એક વર્ષ જેટલો સમય લાગી શકે છે.
કંપનીઓએ શું કરવું પડશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ટેરિફ ખોટા હતા, પરંતુ તેઓ તેમના પૈસા કેવી રીતે પાછા મેળવશે તે સમજાવ્યું ન હતું. જસ્ટિસ કેવનોએ કહ્યું હતું કે અબજો ડોલરના વળતરથી સરકારના ખજાના પર અસર પડશે. તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે રિફંડની પ્રક્રિયા ‘ગડબડ’ હોઈ શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે કંપનીઓએ વળતર મેળવવા માટે કોર્ટમાં જવું પડી શકે છે. આ એક લાંબી અને મુશ્કેલ પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે. એક ટ્રેડ વકીલે કહ્યું હતું કે આ કેસ બિલકુલ રિફંડ માટેનો નથી, અને સુપ્રીમ કોર્ટ આ ઝંઝટમાં પડવા માગતી પણ નથી.
પહેલા પણ પરત કરવા પડ્યા હતા રૂપિયા
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પછી યુએસ સરકારે ટેરિફ રિફંડ કરવાની આ પહેલી ઘટના નથી. 1998ના ચુકાદાના પરિણામે યુએસ કંપનીઓને $730 મિલિયન રિફંડ મળ્યું, જોકે આ પ્રક્રિયામાં બે વર્ષ લાગ્યા.
શું ભારતીય નિકાસકારોને રિફંડ મળશે?
ટેરિફ હટાવ્યા પછી, હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું ભારતીય નિકાસકારોને રિફંડ મળશે. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે સીધા રિફંડ મેળવવાની શક્યતા ખૂબ ઓછી છે. આનું કારણ એ છે કે ટેરિફ અમેરિકન સરકારને ભારતીય નિકાસકારો દ્વારા નહીં, પરંતુ અમેરિકન આયાતકારો દ્વારા ચૂકવવામાં આવ્યા હતા.
વાસ્તવમાં, જ્યારે કોઈ અમેરિકન કંપની ભારતમાંથી માલ આયાત કરે છે, ત્યારે તે યુએસ કસ્ટમ્સને ટેરિફ ચૂકવે છે. આ વધારાનો ખર્ચ પાછળથી અમેરિકન ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો રિફંડ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવે તો પણ, લાભ અમેરિકન આયાતકારોને મળશે, ભારતીય નિકાસકારોને નહીં. હવે, ભલે યુએસ કોર્ટે ટેરિફને ગેરકાયદેસર જાહેર કર્યા હોય, પરંતુ તે સમયગાળા દરમિયાન ભારતીય નિકાસકારોને થયેલા નુકસાન માટે વળતર આપવા માટે યુએસમાં કોઈ સ્પષ્ટ કાનૂની જોગવાઈ નથી.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પનો ટેરિફ રદ થવાથી વૈશ્વિક વેપાર જગતમાં કાયદાકીય અને નીતિગત ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. ટેરિફ સંબંધિત વિવાદોમાં મુખ્ય મુદ્દો માત્ર રિફંડનો નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં અમેરિકી ટ્રેડ પોલિસી કેટલી સ્થિર રહેશે તે પણ છે. જો સતત અદાલતી પડકારો ઉભા થાય, તો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ભાગીદારો માટે અમેરિકા સાથે લાંબા ગાળાની કિંમતી અને સપ્લાય કરાર કરવાની જોખમી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે.
વિશેષજ્ઞો સૂચવે છે કે ટેરિફ રદ થયા બાદ અમેરિકન કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન વિભાગ પાસે દરેક આયાતની એન્ટ્રીનો ડેટા ઉપલબ્ધ હોય છે, પરંતુ રિફંડ માટે કંપનીઓએ ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં પ્રશાસકીય દાવા નોંધાવવા પડે છે. જો સમયસર દાવો ન કરવામાં આવે તો કાનૂની હક્ક ગુમાવવાનો ભય રહે છે. આ પ્રક્રિયામાં રિફન્ડ મળશે કે નહીં તે પણ અલગ કાનૂની વ્યાખ્યાઓ પર આધારિત રહેશે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધોની દૃષ્ટિએ, આ ઘટનાથી દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો પર અસર પડી શકે છે. જો ટેરિફ નીતિઓ અસ્થિર ગણાશે, તો ભારત વૈકલ્પિક બજારો, યુરોપિયન યુનિયન અથવા દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા સાથે વધુ સક્રિય વેપાર કરાર તરફ આગળ વધી શકે છે. આ પરિસ્થિતિ ભારતીય નિકાસકારોને બજાર વૈવિધ્યકરણ (market diversification) તરફ દોરી શકે છે, જે લાંબા ગાળે જોખમ ઘટાડવા માટે સકારાત્મક માનવામાં આવે છે.
સાથે સાથે, ટેરિફના કારણે થયેલા ભાવવધારાના કારણે કેટલાક અમેરિકન ખરીદદારો પહેલેથી જ સપ્લાય ચેઇન બદલવા મજબૂર થયા હતા. હવે ટેરિફ રદ થયા પછી પણ, બધા કરારો તાત્કાલિક પાછા ફરી જશે તેવી ગેરંટી નથી. વેપારમાં વિશ્વાસ અને નીતિની સ્થિરતા ઘણી વાર કાનૂની નિર્ણય કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થાય છે. તેથી આ ચુકાદો માત્ર નાણાકીય મુદ્દો નહીં, પરંતુ ભવિષ્યની વૈશ્વિક વેપાર દિશા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
આ ઉપરાંત, જો રિફંડ પ્રક્રિયા લાંબી ચાલશે તો કંપનીઓના કેશ ફ્લો પર દબાણ રહી શકે છે, જે ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે પડકારરૂપ બનશે. નિષ્ણાતો માને છે કે આવનારા મહિનાઓમાં અમેરિકી કોંગ્રેસ અથવા ટ્રેડ એજન્સીઓ તરફથી સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી શકે છે, જેનાથી અનિશ્ચિતતા ઓછી થશે અને વેપાર પરિસ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ બનશે.
