Peace Deal Effect: કાચા તેલની વધતી આગ હવે ઠંડી પડી! US-ઈરાન શાંતિ સમજૂતી ભારત માટે કેમ બની શકે ગેમચેન્જર?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ સમજૂતીના સંકેત બાદ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. તેની સીધી અસર ભારતની અર્થવ્યવસ્થા, મોંઘવારી અને રૂપિયાની મજબૂતી પર પડી શકે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા તણાવમાં ઘટાડો અને શાંતિ સમજૂતીના સંકેતો બાદ વૈશ્વિક કાચા તેલના બજારમાં મોટી રાહત જોવા મળી છે. ઈરાનમાંથી તેલનો પુરવઠો ફરી સામાન્ય બનવાની આશાએ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. આ સ્થિતિ ભારત માટે ખાસ મહત્વની છે, કારણ કે દેશ પોતાની જરૂરિયાતનું 85 ટકાથી વધુ કાચું તેલ આયાત કરે છે.
તેલના ભાવ ઘટવાથી ભારતનું આયાત બિલ ઓછું થઈ શકે છે, ચલણી ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) પર નિયંત્રણ આવી શકે છે, રૂપિયાને મજબૂતી મળી શકે છે અને મોંઘવારીમાં પણ રાહત જોવા મળી શકે છે. સાથે જ સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના નફામાં સુધારો થવાની સંભાવના છે.
કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો કેમ થયો?
છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી અમેરિકાના પ્રતિબંધોના કારણે ઈરાન વૈશ્વિક બજારમાં પોતાની સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી તેલ વેચી શકતું નહોતું. બીજી તરફ મધ્યપૂર્વમાં વધતા તણાવ અને સંભવિત યુદ્ધની ભીતિને કારણે તેલના ભાવ સતત ઊંચા રહ્યા હતા.
હવે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સમાધાનનો માર્ગ ખુલતા બજારમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે. ઈરાન પાસે વિશ્વના મોટા તેલ ભંડારોમાંથી એક છે. જો તેનું તેલ ફરી વૈશ્વિક બજારમાં મોટા પાયે ઉપલબ્ધ બનશે તો પુરવઠો વધશે, જેના કારણે ભાવ પર દબાણ આવશે. ઉપરાંત યુદ્ધની આશંકા ઘટતા તેલના ભાવમાં સામેલ ‘જીઓપોલિટિકલ રિસ્ક પ્રીમિયમ’ પણ ઘટી ગયો છે.
ભારત માટે કેવી રીતે ફાયદાકારક?
ભારત દુનિયાના સૌથી મોટા તેલ આયાતકાર દેશોમાંનો એક છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં નાનો ઘટાડો પણ દેશને હજારો કરોડ રૂપિયાની બચત કરાવી શકે છે.
મોંઘવારીમાં રાહત
ડીઝલ અને પેટ્રોલના ભાવનો સીધો સંબંધ પરિવહન ખર્ચ સાથે છે. જો ઇંધણ સસ્તુ થશે તો માલસામાનની હેરફેરનો ખર્ચ ઘટશે. તેની અસર શાકભાજી, ફળો, અનાજ અને અન્ય રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવ પર પણ પડી શકે છે. પરિણામે સામાન્ય લોકોને મોંઘવારીમાંથી રાહત મળી શકે છે.
રૂપિયાને મળશે મજબૂતી
કાચા તેલની આયાત માટે ભારતને મોટા પ્રમાણમાં ડોલર ખર્ચવા પડે છે. તેલના ભાવ ઘટતા ડોલરની માંગ ઓછી થઈ શકે છે, જેના કારણે ભારતીય રૂપિયો વધુ મજબૂત બની શકે છે. મજબૂત રૂપિયા અન્ય આયાતી વસ્તુઓને પણ સસ્તી બનાવવામાં મદદરૂપ થાય છે.
સરકારને મળશે વધુ નાણાકીય જગ્યા
તેલના ઓછા ભાવના કારણે દેશનું આયાત બિલ ઘટશે અને ચલણી ખાતાની ખાધમાં સુધારો આવશે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને અન્ય વિકાસ કાર્યોમાં વધુ રોકાણ કરી શકે છે.
શું આ રાહત લાંબા સમય સુધી રહેશે?
હાલના સંજોગોમાં બજાર માટે સ્થિતિ અનુકૂળ દેખાઈ રહી છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તેલના ભાવ ક્યાં સુધી નીચા રહેશે તે અનેક પરિબળો પર આધાર રાખે છે. ખાસ કરીને OPEC+ દેશો કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે તે મહત્વનું રહેશે.
જો OPEC+ દેશો ઉત્પાદન ઘટાડવાનો નિર્ણય લે તો ફરીથી તેલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે. જોકે હાલમાં ઈરાનના વધતા પુરવઠાને કારણે બજારમાં પૂરતું તેલ ઉપલબ્ધ થવાની શક્યતા છે, જેના કારણે ટૂંકા ગાળામાં ભાવમાં મોટી તેજી આવવાની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવે છે.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને મળી શકે નવી ગતિ
નિષ્ણાતોના મતે, જો આગામી કેટલાક મહિનાઓ સુધી કાચા તેલના ભાવ નીચા રહે તો ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિને મોટો ટેકો મળી શકે છે. મોંઘવારી નિયંત્રણમાં રહેશે, રૂપિયો મજબૂત બનશે, ઉદ્યોગોને રાહત મળશે અને શેરબજારમાં પણ સકારાત્મક વાતાવરણ જોવા મળી શકે છે.
હાલ કાચા તેલના ભાવ કેટલા છે?
તાજેતરના દિવસોમાં કાચા તેલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. 10 જૂન પછી બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ અંદાજે 93 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઘટીને 78 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચ્યા છે. એટલે કે તેમાં લગભગ 16 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
તે જ રીતે અમેરિકન WTI ક્રૂડના ભાવ પણ લગભગ 90 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઘટીને 75 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક આવી ગયા છે. આ ઘટાડો વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે અને ભારત જેવી ઊર્જા આયાત આધારિત અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે સકારાત્મક સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
