નવી દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલા BRICS શિખર સંમેલન દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે યોજાનારી દ્વિપક્ષીય બેઠક પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે. આ હાઇ-પ્રોફાઇલ બેઠકમાં બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ (Defence Cooperation) સૌથી મુખ્ય અને નિર્ણાયક એજન્ડા બની શકે છે. રશિયન પ્રમુખના કાર્યાલય ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતને પાંચમી પેઢીનું સુપર સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ Su-57 આપવાનો મુદ્દો રશિયાના પ્રાથમિક એજન્ડામાં સામેલ છે. રશિયા માત્ર જેટ વેચવા જ નહીં, પરંતુ ભારતમાં તેનું સ્થાનિક ઉત્પાદન અને મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજી શેર કરવા માટે પણ આગળ વધવા માંગે છે.

Su-57 ફાઇટર જેટ કેમ આટલું ખાસ છે?

Su-57 એ રશિયાનું સૌથી અદ્યતન ફિફ્થ જનરેશન મલ્ટીરોલ સ્ટીલ્થ ફાઇટર છે. તેની ક્ષમતાઓની વાત કરીએ તો:

• સુપર સ્ટીલ્થ અને રડારથી અદ્રશ્ય: તે ખૂબ જ લો-રડાર વિઝિબિલિટી ધરાવે છે, જેના લીધે દુશ્મન દેશોના રડાર તેને સરળતાથી પકડી શકતા નથી.
• અદ્યતન હથિયારો: રશિયા Su-57E વેરિઅન્ટ સાથે RVV-MD2, RVV-SDM અને RVV-BD જેવી અત્યંત ઘાતક એર-ટુ-એર મિસાઇલો તેમજ Kh-69 સ્ટીલ્થ ક્રૂઝ મિસાઇલ અને એન્ટી-રેડિયેશન મિસાઇલો લગાવવાનો વિકલ્પ આપી રહ્યું છે.
• સ્પીડ અને સુપરમેન્યુવરેબિલિટી: આ વિમાન મેક 2.0 (લગભગ 2,458 કિમી/કલાક) ની ઝડપે ઉડવા સક્ષમ છે અને હવામાં અત્યંત ચપળતાપૂર્વક દિશા બદલી શકે છે.
• ભારત માટે આ માત્ર એક સામાન્ય લડાયક વિમાન નહીં, પરંતુ આખું ફિફ્થ જનરેશન કોમ્બેટ ઇકોસિસ્ટમ પૂરું પાડનાર પ્લેટફોર્મ બની શકે છે.

ભારતમાં ઉત્પાદન અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ નો મોટો પ્રસ્તાવ

રશિયા તરફથી મળેલી સૌથી મોટી દરખાસ્ત એ છે કે Su-57 નું સંપૂર્ણ ઉત્પાદન ભારતમાં જ કરવામાં આવે. આ માટે ભારતમાં પહેલેથી મોજૂદ Su-30MKI ના મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને HAL (હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ) ની સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવાની યોજના છે. ભારત હંમેશાં ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર (ToT) નો આગ્રહી રહ્યું છે. જો રશિયા ક્રિટિકલ ટેકનોલોજી, એન્જિન ડિઝાઇન, એડવાન્સ્ડ રડાર અને ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ ભારતને સોંપે છે, તો દેશના સ્વદેશી એરોસ્પેસ ઉત્પાદન ક્ષેત્રને ઐતિહાસિક બુસ્ટ મળશે.

Su-75 ‘ચેકમેટ’ પણ રશિયા પાસે બીજો વિકલ્પ

Su-57 ઉપરાંત રશિયા પાસે તેનું સિંગલ-એન્જિન લડાયક વિમાન Su-75 ‘ચેકમેટ’ (Checkmate) પણ ઉપલબ્ધ છે.

• આ વિમાન Su-57 કરતાં કદમાં નાનું, હળવું અને ખર્ચમાં ઘણું સસ્તું છે.
• તે મેક 1.8 ની સ્પીડ અને 7,400 કિલો સુધીનો કોમ્બેટ લોડ લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
• જોકે, Su-75 હજુ પણ ડેવલપમેન્ટ તબક્કામાં છે, જ્યારે Su-57 સંપૂર્ણપણે ઓપરેશનલ છે અને રશિયન સેના તેનો સક્રિય ઉપયોગ કરી રહી છે.

ભારત સામેની સુરક્ષા જરૂરિયાતો અને મોટો નિર્ણય

હાલ ભારતીય વાયુસેના સામે ઘટી રહેલી ફાઇટર સ્ક્વોડ્રન અને સરહદ પાર ચીનની ઝડપથી વધતી સ્ટીલ્થ એર પાવર એક મોટો પડકાર છે. બીજી તરફ, ભારતનો પોતાનો સ્વદેશી ફિફ્થ જનરેશન ફાઇટર પ્રોજેક્ટ AMCA (Advanced Medium Combat Aircraft) હજુ વિકાસ અને પ્રોડક્શનના લાંબા ગાળામાંથી પસાર થશે. આવા સમયે AMCA સેવામાં આવે તે પહેલાં સુરક્ષાની ખામી પૂરવા માટે Su-57 ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હથિયાર બની શકે છે.

ડીલના મોડેલ પર રહેશે તમામની નજર

આ સમગ્ર ચર્ચામાં મુખ્ય પ્રશ્ન વિમાનની કિંમત કરતાં વધુ તેની શરતોનો રહેશે. ભારતીય વાયુસેના અને સંરક્ષણ મંત્રાલય માટે મુખ્ય મુદ્દો 100% ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, સ્થાનિક સ્તરે એસેમ્બલિંગ અને મેઇન્ટેનન્સ ઇકોસિસ્ટમ ભારતમાં જ ઊભી કરવાનો રહેશે. જો BRICS બેઠક દરમિયાન આ સોદા પર સંમતિ સધાય છે, તો તે ભારત-રશિયાના સંરક્ષણ સંબંધોમાં છેલ્લા દાયકાનો સૌથી મોટો વ્યુહાત્મક વળાંક સાબિત થશે.

90% વેપાર પોતાની કરન્સીમાં : BRICS દેશોના નિર્ણયથી ડૉલરનું વર્ચસ્વ ઘટ્યું, લીડરશિપ બદલ રશિયાએ કર્યા ભારતના વખાણ