બાલેન સરકારે ભારત વિરોધી કરેલા નિર્ણય સામે નેપાળની જનતામાં રોષ
નેપાળની બાલેન સરકારે તાજેતરમાં લીધેલા ભારત વિરોધી નિર્ણયને પગલે, નેપાળની જનતામાં રોષ ફાટી નીકળ્યો છે. બાલેન સરકાર વિરુદ્ધ નેપાળમાં વિરોધ પ્રદશન યોજવામાં આવી રહ્યાં છે.
નેપાળના બીરગંજમાં નેપાળી 100 રૂપિયાથી વધુ કિંમતના માલસામાન પર કર લાદવા બાલેન સરકારે કરેલા નિર્ણય સામે વિરોધ પ્રદર્શનો વધુ તીવ્ર બન્યા છે. બાલેન સરકારના કડક અમલીકરણથી, નેપાળના સામાન્ય નાગરિકોને પડતી મુશ્કેલીઓમાં વધારો થયો છે અને ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના વેપાર અને સામાજિક સંબંધો પર નકારાત્મક અસર પડી રહી હોય તેવું લાગે છે.
હાલમાં ભારતીય સરહદને અડીને આવેલા નેપાળના મુખ્ય વેપારી કેન્દ્ર બીરગંજમાં નેપાળી લોકોમાં બાલેન સરકાર પ્રત્યે રોષ પ્રવર્તી રહ્યો છે. નેપાળની બાલેન સરકારે 100 નેપાળી રૂપિયા ( ભારતનાઆશરે 62 રૂપિયા) થી વધુ કિંમતની તમામ ચીજવસ્તુ પર ફરજિયાત કસ્ટમ્સ ડ્યુટી લાગુ કરી દીધી છે. નેપાળ સરકારના આ નિર્ણય બાદ, સ્થાનિક સ્તરે સરકાર સામે વિરોધના અવાજ વધુને વધુ મજબૂત બન્યો છે.
નેપાળ સરકાર આ નિર્ણયને “મહેસૂલના ઘટ” ને રોકવા અને રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવા માટે જરૂરી પગલા તરીકે ગણાવે છે, પરંતુ સરહદી પ્રદેશોના રહેવાસીઓ અને નાના પાયે વેપારીઓ દલીલ કરે છે કે, જમીની વાસ્તવિકતાઓને અવગણવાથી રોજિંદા જીવન અને બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચેના સદીઓ જૂના “રોટી-બેટી” સંબંધો પર પ્રતિકૂળ અસર પડી રહી છે. આ નીતિગત પરિવર્તન, સુરક્ષા એજન્સીઓની વધેલી પ્રવૃત્તિ સાથે, સરહદ પાર વેપાર ગતિશીલતાને એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કે લાવી છે.
જનતામાં રોષ કેમ ફાટી નીકળ્યો?
નેપાળના દક્ષિણમાં આવેલ મેદાની તેરાઈ પ્રદેશમાં રહેતા લોકો માટે, ભારતીય બજારો, તેમની જીવનરેખા બરાબર સેવા આપે છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓ તેમની દૈનિક જરૂરિયાતો માટે ભારતીય સરહદ પારના બજારો પર આધાર રાખે છે. જેમાં કરિયાણા, કપડાં અને ખાતર અને બીજ જેવા કૃષિ ઇનપુટ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે. નેપાળના બિરગંજ અને રૂપાંદેહી જેવા સરહદ પારના વિસ્તારોમાં હાલમાં લાંબી કતારો અને ચિંતાનું વાતાવરણ જોવા મળી રહ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થા ANI ના અહેવાલ મુજબ, વિરોધીઓનો દાવો છે કે, નેપાળી 100 રૂપિયાની મર્યાદા એટલી ઓછી છે કે બિસ્કિટનું એક પેકેટ અથવા થોડી માત્રામાં દવા લાવતી વખતે પણ, તેમને કસ્ટમ વિભાગમાં લાંબી કતારો અને બોજારૂપ દસ્તાવેજનું કામ સહન કરવાની ફરજ પડે છે. ‘જન અધિકાર પાર્ટી’ અને સ્થાનિક નાગરિકોએ આ પગલાને “અઘોષિત નાકાબંધી” ગણાવી છે. તેમની દલીલ છે કે, જ્યારે સરકાર સમયસર ખાતર અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પૂરી પાડવામાં નિષ્ફળ જાય છે, ત્યારે સરહદ પર આવી કડકાઈ સામાન્ય માણસનું ગળું દબાવવા સમાન છે.
કડક કાર્યવાહી પાછળનું વાસ્તવિક કારણ: મહેસૂલ અને ‘લીકેજ’
નેપાળના બાલેન શાહ વહીવટીતંત્ર દ્વારા આ પગલા પાછળ દેશની ડગમગતી અર્થવ્યવસ્થા અને ઘટતા જતા વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને મુખ્ય પરિબળો માનવામાં આવે છે. કાઠમંડુ સ્થિત કસ્ટમ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર:
- મહેસૂલ ચોરી પર રોક: સરકારનો દાવો છે કે નાના પાયે માલની આડમાં મોટા પાયે ગેરકાયદેસર વેપાર થઈ રહ્યો છે, જેના પરિણામે સરકારી આવકને મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
- સ્થાનિક બજારોને વેગ આપવો: સરહદ પારથી સસ્તા માલની આયાતને કારણે નેપાળના સ્થાનિક વેપારીઓ સ્પર્ધા કરી શકતા નથી.
- ઝીરો-ટોલરન્સ નીતિ: વડા પ્રધાન અને નાણા મંત્રાલયના નિર્દેશોને અનુસરીને, સશસ્ત્ર પોલીસ દળ (APF) અને મહેસૂલ તપાસ વિભાગે સંયુક્ત દેખરેખ કામગીરી શરૂ કરી છે.
ભારતીય વાહનો પર પણ ‘બ્રેક્સ’ લગાવાઈ
આ નવી નીતિની અસર ફક્ત માલ સુધી મર્યાદિત નથી. અહેવાલો અનુસાર, નેપાળ સરકારે ભારતીય લાઇસન્સ પ્લેટ ધરાવતી ખાનગી કાર અને મોટરસાઇકલના નેપાળ પ્રવેશ ઉપર પણ કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. હવે, ભારતીય વાહનો પૂર્વ પરવાનગી વિના નેપાળી ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરી શકશે નહીં. સરહદી વિસ્તારના રહેવાસીઓ માટે, આ નિર્ણય કોઈ આફતથી ઓછો નથી, કારણ કે તેમનું સામાજિક અને આર્થિક જીવન સંપૂર્ણપણે સરહદ પારની હિલચાલ પર આધારિત છે.
