
ઈરાનની રાજનીતિમાં તાજેતરમાં એક મોટો વળાંક નોંધાયો છે. દેશના સુપ્રીમ લીડર તરીકે લાંબા સમય સુધી સત્તા સંભાળનાર અયાતોલ્લા અલી ખામેનેઇ પછી હવે તેમના પુત્ર મોજતબા ખામેનેઇને નવા સુપ્રીમ લીડર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ મહત્વપૂર્ણ અને વિવાદાસ્પદ નિર્ણાય જ કમિશન નામે ઓળખાતી અસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સે કર્યો છે, જેમાં ઘણાએ જણાવ્યાનું અહેવાલ છે કે આ પસંદગી ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશ્નરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના દબાણ હેઠળ કરવામાં આવી હતી.
મોજતબા ખામેનેઇની ઉંમર અંદાજે 56 વર્ષ છે. તેઓ લાંબા સમયથી રાજકીય રીતે પડદા પાછળ સક્રિય રહ્યા છે. મોજતબા ખામેનેઇ અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર સરકારી પદ પર રહ્યા નથી, પરંતુ ધાર્મિક અને રાજકીય વર્તુળોમાં તેમનો પ્રભાવ નોંધપાત્ર માનવામાં આવે છે. દેશની આંતરિક સત્તા રચનામાં તેમનો પરોક્ષ પ્રભાવ વર્ષોથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. વિશ્લેષકો માને છે કે સૈનિક અને કટ્ટરપંથી તત્વોની સમર્થન શક્તિ તેમના નેતૃત્વને મજબૂત આધાર આપી શકે છે.
આ નિર્ણયને લઈને દેશની અંદર તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા અને પ્રતિભાવની લહેર ઉઠી છે. 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી ઇરાને રાજશાહી પ્રણાલીનો અંત લાવી ધાર્મિક નેતૃત્વ આધારિત શાસન વ્યવસ્થા અપનાવી હતી. એ સંદર્ભમાં પિતા બાદ પુત્રને સર્વોચ્ચ પદ સોંપવાનો નિર્ણય કેટલાક વર્ગોમાં પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. વિરોધીઓ આને પારદર્શિતાની કમી તરીકે જોતા હોય છે, જ્યારે સમર્થકોનો મત છે કે આ પગલું રાજકીય સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવ્યું હોઈ શકે.
IRGC ઈરાનની સુરક્ષા, રાજકીય અને આર્થિક માળખામાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. તેની સંસ્થાકીય શક્તિ અને પ્રભાવને ધ્યાનમાં લેતાં નવા સુપ્રિમ લીડર માટે આ સમર્થન સકારાત્મક કે વિવાદાસ્પદ – બંને રીતે જોવામાં આવી શકે છે.
હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે મોજતબા ખામેનેઇ દેશની અંદર ધાર્મિક માન્યતા અને રાજકીય સ્વીકાર્યતા કેટલી ઝડપથી મેળવી શકે છે. આંતરિક રાજકારણ, જનમાનસ અને વૈશ્વિક રાજકીય દબાણ વચ્ચે સંતુલન સાધવું તેમની માટે પડકારરૂપ બનશે. ઇરાનની આગલી દિશા માત્ર દેશ માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર મધ્યપૂર્વ અને વૈશ્વિક રાજકીીય પરિસ્થિતિ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.