ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે ઐતિહાસિક યુરેનિયમ ડીલ: જાણો ભારત ક્યાં કરશે આનો ઉપયોગ અને ઓસ્ટ્રેલિયા પાસે છે કેટલો મોટો ભંડાર

ભારતીય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઓસ્ટ્રેલિયન પીએમ એન્થની અલ્બનીઝે જાહેરાત કરી છે કે બંને દેશો એકબીજાના સમાન આર્થિક હિતોનું ધ્યાન રાખશે અને મળીને કામ કરશે. આ દરમિયાન ઓસ્ટ્રેલિયાએ એક કરારના માધ્યમથી ભારતને યુરેનિયમ સપ્લાય કરવાનું વચન આપ્યું છે. ચાલો આ જ બહાને જાણીએ કે ભારતને યુરેનિયમની જરૂર કેમ છે? તેનો શું ઉપયોગ થશે? અને ઓસ્ટ્રેલિયા પાસે યુરેનિયમનો કેટલો ભંડાર છે?

યુરેનિયમ શું છે?

યુરેનિયમ એક કુદરતી રેડિયોએક્ટિવ ધાતુ છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ્સ (ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ્સ) માં ઇંધણ તરીકે થાય છે. પરમાણુ રિએક્ટરમાં યુરેનિયમમાંથી ઊર્જા ઉત્પન્ન થાય છે, જેનાથી મોટા પાયે વીજળી બનાવવામાં આવે છે. યુરેનિયમનો ઉપયોગ માત્ર વીજ ઉત્પાદન પૂરતો મર્યાદિત નથી, તેનો ઉપયોગ તબીબી (મેડિકલ), વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને કેટલાક ઔદ્યોગિક કાર્યોમાં પણ થાય છે. જો કે, ઓસ્ટ્રેલિયાથી ભારતને મળનારું યુરેનિયમ માત્ર શાંતિપૂર્ણ અને અસૈનિક પરમાણુ કાર્યક્રમો માટે જ વાપરવામાં આવશે.

ભારત યુરેનિયમનું શું કરશે?

ભારત આ યુરેનિયમનો ઉપયોગ પોતાના પરમાણુ વીજ મથકોમાં કરશે. દેશમાં ઘણા પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ્સ પહેલાથી જ કાર્યરત છે અને કેટલાક નવા પ્લાન્ટ્સ પણ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. યુરેનિયમની મદદથી બનતી વીજળીનો ઉપયોગ ઘરો સુધી વીજળી પહોંચાડવામાં, ઉદ્યોગોને પાવર આપવામાં અને વધતી ઊર્જાની માંગને પૂરી કરવામાં થશે. સરકારનો હેતુ કોલસા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને સ્વચ્છ ઊર્જા (ક્લીન એનર્જી) નું ઉત્પાદન વધારવાનો પણ છે. આ બધામાં યુરેનિયમ એક મહત્વપૂર્ણ તત્વ છે. આનાથી ભારતની ઊર્જા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત અને સંતુલિત બની શકે છે.

ભારતને યુરેનિયમની જરૂર કેમ છે?

ભારત પાસે યુરેનિયમના કેટલાક ભંડાર છે, પરંતુ તેની માત્રા મર્યાદિત છે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક ઉત્પાદન દેશની વધતી જતી જરૂરિયાતોને સંપૂર્ણપણે પૂરી કરી શકતું નથી. ભારત ઝડપથી વિકાસ કરી રહ્યું છે. ઉદ્યોગો વધી રહ્યા છે, શહેરોનો વિસ્તાર થઈ રહ્યો છે અને વીજળીની માંગ સતત વધી રહી છે. તેથી ભારતને વિશ્વસનીય અને લાંબા સમય સુધી ઉપલબ્ધ રહે તેવા ઇંધણની જરૂર છે. આ જ કારણે ભારત કઝાકિસ્તાન, કેનેડા, નામીબિયા જેવા દેશોમાંથી યુરેનિયમ આયાત કરે છે. હવે ઓસ્ટ્રેલિયાથી પણ યુરેનિયમ આયાત કરવાનો રસ્તો ખુલી ગયો છે.

ઓસ્ટ્રેલિયા પાસે કેટલું યુરેનિયમ છે?

ઓસ્ટ્રેલિયા વિશ્વના સૌથી મોટા યુરેનિયમ સંસાધનો ધરાવતા દેશોમાં સામેલ છે. વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય અંદાજો અનુસાર, વિશ્વના જાણીતા અને આર્થિક રીતે નિકાળી શકાય તેવા યુરેનિયમ સંસાધનોનો અંદાજે 28 થી 30 ટકા હિસ્સો એકલું ઓસ્ટ્રેલિયા ધરાવે છે. દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયા, પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયા અને ઉત્તરીય ક્ષેત્રોમાં મોટા યુરેનિયમ ભંડાર છે. ઓલિમ્પિક ડેમ, રેન્જર અને ફોર માઇલ જેવી ખાણો વિશ્વના અગ્રણી યુરેનિયમ પ્રોજેક્ટ્સમાં ગણાય છે. જો કે, ઓસ્ટ્રેલિયા પાસે વિશાળ ભંડાર હોવા છતાં, તે પોતાના દેશમાં પરમાણુ વીજ મથકોનો બહુ ઓછો ઉપયોગ કરે છે.

ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે આ કરાર શું છે?

ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે અસૈનિક પરમાણુ સહયોગ કરાર થયા બાદ ઓસ્ટ્રેલિયાએ ભારતને યુરેનિયમ નિકાસ કરવાનો રસ્તો ખોલ્યો છે. આ કરાર હેઠળ ભારત માત્ર પોતાના આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળના અસૈનિક પરમાણુ પ્લાન્ટ્સમાં જ આ યુરેનિયમનો ઉપયોગ કરી શકશે. આ વ્યવસ્થાની દેખરેખ ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) ના નિયમો અનુસાર કરવામાં આવે છે. આ કરારે બંને દેશો વચ્ચે પરસ્પર વિશ્વાસ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવી છે.

આ ડીલનું ભારત માટે શું મહત્વ છે?

આ કરાર ઘણા કારણોસર મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ભારતને લાંબા સમય સુધી યુરેનિયમનો ભરોસાપાત્ર પુરવઠો મળી રહેશે. પરમાણુ વીજ મથકોને નિયમિત ઇંધણ મળવાથી વીજ ઉત્પાદનને કોઈ અસર નહીં થાય. સ્વચ્છ ઊર્જાનો હિસ્સો વધશે, જેનાથી કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં મદદ મળશે. ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો માટે વધુ સારી તૈયારી થશે. તેમજ ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા વિશ્વસનીય ભાગીદાર સાથે સંબંધો વધુ ગાઢ બનશે.

પરમાણુ ઊર્જા કેમ જરૂરી છે?

આજે આખી દુનિયા સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ આગળ વધી રહી છે. સોલાર અને વિન્ડ એનર્જી (પવન ઊર્જા) મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તે હવામાન પર આધારિત હોય છે. જ્યારે પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ્સ ચોવીસે કલાક સતત વીજળી પેદા કરી શકે છે. આનાથી વીજ પુરવઠો સ્થિર રહે છે. પરમાણુ ઊર્જાથી વીજ ઉત્પાદન દરમિયાન કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું ઉત્સર્જન પણ ખૂબ ઓછું થાય છે, તેથી તેને લો-કાર્બન ઊર્જાનો સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.

શું ભારત પાસે પોતાના યુરેનિયમ ભંડાર નથી?

ભારતમાં ઝારખંડ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, રાજસ્થાન, મેઘાલય અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોમાં યુરેનિયમના ભંડાર છે, પરંતુ સ્થાનિક ઉત્પાદન હજુ પણ મર્યાદિત છે. ઘણા વિસ્તારોમાં માઇનિંગ (ખનન) ટેકનિકલ, પર્યાવરણીય અને અન્ય કારણોસર પડકારજનક છે. તેથી આયાતી યુરેનિયમ ભારતના પરમાણુ કાર્યક્રમ માટે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

શું આ કરાર માત્ર વેપાર છે?

ના, ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા આજે સંરક્ષણ (ડિફેન્સ), દરિયાઈ સુરક્ષા, શિક્ષણ, વેપાર, ખનીજ અને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં પણ સહયોગ વધારી રહ્યા છે. યુરેનિયમ સપ્લાયનો આ કરાર બંને દેશો વચ્ચે વધતા વિશ્વાસ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનું પ્રતીક છે. ભારત આગામી વર્ષોમાં પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પાદન વધારવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યું છે. સરકારનું લક્ષ્ય વીજ ઉત્પાદનમાં ક્લીન એનર્જીનો હિસ્સો વધારવાનું છે. નવા પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ થવાની સાથે યુરેનિયમની માંગ પણ વધશે. આવી સ્થિતિમાં ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા મોટા ઉત્પાદક દેશ તરફથી સપ્લાય ભારત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

શું આ કરારથી સામાન્ય લોકોને ફાયદો થશે?

આ કરારનો લાભ પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ બંને રીતે મળી શકે છે. જો પરમાણુ વીજ ઉત્પાદન વધશે, તો દેશને વધુ સ્થિર અને અવિરત વીજળી મળી શકશે. ઉદ્યોગોને પૂરતી ઊર્જા મળતા આર્થિક વિકાસને ગતિ મળશે. સાથે જ સ્વચ્છ ઊર્જાના ઉપયોગથી પર્યાવરણના રક્ષણમાં પણ મદદ મળશે. જો કે, વીજળીની કિંમત, વિતરણ વ્યવસ્થા અને અન્ય ઘણા પરિબળો પણ મહત્વના હોય છે. તેથી માત્ર યુરેનિયમની આયાતથી બધી સમસ્યાઓ તરત જ ખતમ નહીં થાય, પરંતુ તે દેશની ઊર્જા વ્યવસ્થાને મજબૂત કરનારૂં એક ખૂબ જ મોટું પગલું ચોક્કસ છે.

બે લોકો માટે ઓસ્ટ્રેલિયા ફરવાનો કેટલો ખર્ચ થશે? ફ્લાઇટથી લઈને હોટેલ સુધીનું આખું બજેટ અહીં જાણો