Iran US Talks : ઈરાને અમેરિકાને આપ્યો મોટો ઝટકો, દોહામાં સીધી વાતચીત કરવાનો કર્યો ઈન્કાર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંબંધો સામાન્ય બનાવવાના પ્રયાસોને ફરી એકવાર ઝટકો લાગ્યો છે. ઈરાને અમેરિકી પ્રતિનિધિઓ સાથે સીધી મુલાકાત કરવાનો ઈન્કાર કરતાં વૈશ્વિક રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરી એકવાર તણાવ વધ્યો છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ તે અમેરિકી પ્રતિનિધિઓ સાથે કોઈપણ પ્રકારની સીધી ચર્ચા કરવા તૈયાર નથી. આ નિર્ણયથી બંને દેશો વચ્ચે લાંબા ગાળાના શાંતિ કરારની આશાઓને મોટો ફટકો પડ્યો છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે સૌથી પહેલા તાજેતરમાં લાગુ કરાયેલા યુદ્ધવિરામની તમામ શરતોનું સંપૂર્ણ પાલન થવું જોઈએ, ત્યારબાદ જ પરમાણુ કાર્યક્રમ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા આગળ વધી શકે.
હાલની સમજૂતી મુજબ ઈરાને હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર પોતાની કડક નીતિમાં રાહત આપવાની છે, જેના બદલામાં તેને આર્થિક સહાય અને પ્રતિબંધોમાં રાહત મળવાની શક્યતા છે. ઉપરાંત આગામી 60 દિવસ સુધી બંને દેશો વચ્ચે વિવિધ સ્તરે સંવાદ ચાલુ રાખવાનો પ્રસ્તાવ પણ છે, જેથી ભવિષ્યમાં સ્થાયી શાંતિ માટેનો માર્ગ તૈયાર થઈ શકે.
દોહામાં અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ સાથે બેઠક નહીં
આ દરમિયાન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનર અને અમેરિકાના વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ ચર્ચા માટે કતારની રાજધાની દોહા પહોંચ્યા હતા. વ્હાઇટ હાઉસે આ મુલાકાતને ઉચ્ચ સ્તરની રાજદ્વારી પહેલ ગણાવી હતી. જોકે ઈરાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ સાથે કોઈ સીધી બેઠક યોજાશે નહીં. જો કોઈ સંવાદ થશે તો તે માત્ર મધ્યસ્થ દેશોની હાજરીમાં અથવા તેમના માધ્યમથી જ થશે.
ભવિષ્યમાં પણ સીધી ચર્ચાની શક્યતા ઓછી
કતારના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે શરૂઆતમાં બંને દેશો વચ્ચે ટેકનિકલ સ્તરની ચર્ચા થઈ શકે છે. બીજી તરફ, ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઈલ બઘાઈએ જણાવ્યું કે નજીકના ભવિષ્યમાં અમેરિકા સાથે કોઈપણ સ્તરે સીધી બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું નથી. આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ હજુ યથાવત છે.
ટ્રમ્પે સૈન્ય વિકલ્પ પર પણ કરી ચર્ચા
અમેરિકન મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જરૂરી પડે તો ઈરાન સામે ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાનો વિકલ્પ પણ વિચાર્યો હતો. આ મુદ્દે તેમણે સંરક્ષણ પ્રધાન પીટ હેગસેથ અને સૈન્યના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા કરી હતી. જોકે હાલના તબક્કે ટ્રમ્પ પ્રશાસને સૈન્ય કાર્યવાહી કરતાં રાજદ્વારી પ્રયાસોને વધુ સમય આપવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર ટોલ વસૂલવાના સંકેત
યુદ્ધની અસર બાદ હોર્મુઝ જળમાર્ગ હવે આંશિક રીતે ફરી શરૂ થયો છે. તેમ છતાં ઈરાનનું કહેવું છે કે આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર તેનો અને ઓમાનનો અધિકાર છે. ઈરાને સંકેત આપ્યો છે કે 60 દિવસની સમયમર્યાદા પૂર્ણ થયા બાદ અહીંથી પસાર થતા વેપારી જહાજો પાસેથી માર્ગશુલ્ક (ટોલ) વસૂલવાની વ્યવસ્થા અમલમાં આવી શકે છે.
આ નિવેદન પર અમેરિકાએ કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે. અમેરિકાના ઉપ રાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે જણાવ્યું કે અમેરિકા કોઈપણ સંજોગોમાં ઈરાનને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલવાની મંજૂરી નહીં આપે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે આ માર્ગ પરથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો હવે યુદ્ધ પહેલાંના સ્તર સુધી લગભગ સામાન્ય થઈ ગયો છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલુ હોવા છતાં બંને દેશો હજુ પણ અનેક મહત્વના મુદ્દાઓ પર સહમતિથી દૂર છે. આગામી દિવસોમાં મધ્યસ્થ દેશોની ભૂમિકા અને બંને પક્ષોના આગામી નિર્ણયો પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
