શું ઉનાળાની ગરમી તમને પણ બેભાન કરી શકે છે? જાણો શું છે ‘હીટ સ્ટ્રોક’
જ્યારે તાપમાન 45 ડિગ્રીને પાર કરી જાય ત્યારે તે માત્ર પરસેવો જ નથી પાડતું, પણ જીવ પણ લઈ શકે છે. ઈમરજન્સી ડોક્ટરોએ ચેતવણી આપી છે કે હીટ સ્ટ્રોક એ સામાન્ય ગરમી નથી પણ એક મેડિકલ ઈમરજન્સી છે. જો કોઈ આનો શિકાર બને તો હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલા શું કરવું? વાંચો આ ખાસ રિપોર્ટ.
ગુજરાત સહિત દેશભરમાં અત્યારે ગરમીનો પારો આસમાને પહોંચી રહ્યો છે. જ્યારે તાપમાન 45 ડિગ્રીની આસપાસ પહોંચે ત્યારે લાંબા સમય સુધી તડકામાં રહેવું જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. ડોક્ટરો મુજબ, આ સ્થિતિમાં શરીરનું કુદરતી કૂલિંગ સિસ્ટમ કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે, જેને મેડિકલ ભાષામાં ‘હીટ સ્ટ્રોક’ (લૂ લાગવી) કહેવામાં આવે છે.
શરીરની કૂલિંગ સિસ્ટમ કેવી રીતે ફેઈલ થાય છે?
સામાન્ય રીતે આપણું શરીર પરસેવા દ્વારા તાપમાનને નિયંત્રિત કરે છે. પરંતુ જ્યારે ગરમી અસહ્ય બની જાય અને લૂ વાવા લાગે ત્યારે શરીર પરસેવો પાડવાનું બંધ કરી દે છે. પરિણામે શરીરનું તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે તેથી વધુ પહોંચી જાય છે. આ સ્થિતિ મગજ, હૃદય અને કિડનીને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને જો સમયસર ઈલાજ ન મળે તો વ્યક્તિનું મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
હીટ સ્ટ્રોકના પ્રારંભિક લક્ષણો:
- અસહ્ય માથાનો દુખાવો અને ચક્કર આવવા.
- ખૂબ જ નબળાઈ અનુભવવી અને વધુ પડતી તરસ લાગવી.
- ગંભીર સ્થિતિમાં પરસેવો આવવો સાવ બંધ થઈ જવો.
- હૃદયના ધબકારા તેજ થવા અને માનસિક સ્થિતિ બગડવી અથવા બેભાન થઈ જવું.
જો કોઈ હીટ સ્ટ્રોકનો શિકાર બને તો તાત્કાલિક શું કરવું?
ઈમરજન્સી ડોક્ટરોના મતે, જો તમારી આસપાસ કોઈ વ્યક્તિ હીટ સ્ટ્રોકનો ભોગ બને તો આ સ્ટેપ્સ અનુસરો:
- તેને તરત જ છાંયડામાં અથવા ઠંડી જગ્યાએ લઈ જાવ.
- તેના કપડાં ઢીલા કરો અને શરીર પર ઠંડા પાણીની પટ્ટીઓ મૂકો.
- પંખો ચલાવો અથવા ઠંડા પાણીથી આખા શરીરને સ્પંજ કરો.
- જો વ્યક્તિ હોશમાં હોય તો તેને પાણી અથવા ORS આપો, પણ જો બેભાન હોય તો મોઢામાં કશું જ ન નાખો અને તરત હોસ્પિટલ લઈ જાવ.
બચાવ જ શ્રેષ્ઠ ઈલાજ છે:
બપોરે 12 થી 4 વાગ્યાની વચ્ચે બિનજરૂરી બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો બહાર જવું જ પડે તો હળવા અને ઢીલા સુતરાઉ કપડાં પહેરો, માથું ઢાંકીને રાખો અને છત્રી કે ટોપીનો ઉપયોગ કરો. સતત પાણી પીતા રહો અને શરીરને હાઈડ્રેટ રાખો.
હીટ સ્ટ્રોક એ અચાનક આવતું સંકટ છે, પરંતુ સાવચેતી રાખવામાં આવે તો તેના જોખમથી બચી શકાય છે.
