વધતી ઉંમરે ભૂલવાની ટેવ ? ન કરો નજરઅંદાજ, હોઈ શકે છે અલ્ઝાઈમરના પ્રારંભિક લક્ષણ
રોજિંદા જીવનની નાની-નાની વસ્તુઓ કે પરિવારના સભ્યોના નામ ભૂલી જવાને આપણે અવારનવાર વધતી ઉંમરની એક સામાન્ય અસર માનીને નજરઅંદાજ કરી દઈએ છીએ. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, આ ભૂલવાની ટેવ અલ્ઝાઈમર રોગનું પ્રારંભિક લક્ષણ હોઈ શકે છે. ભારતમાં અલ્ઝાઈમરના કેસોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. એવામાં ચાલો જાણીએ કે, આ બીમારીના મુખ્ય લક્ષણો કયા છે અને શરૂઆતમાં જ તેને ઓળખીને રોગનું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડી શકાય...
રોજિંદા જીવનની વસ્તુઓ, પરિવારના સભ્યનું નામ કે પછી પોતાના ઘરનું સરનામું અચાનક ભૂલી જવાની બાબતને હંમેશાં વધતી ઉંમરની સામાન્ય અસર માનીને નજરઅંદાજ ન કરવી જોઈએ. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, આવી ઘટનાઓ અલ્ઝાઈમર રોગના પ્રારંભિક લક્ષણો હોઈ શકે છે.
દર પાંચમાંથી એક વડીલને અલ્ઝાઈમરની બીમારી
અલ્ઝાઈમર સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહેલા લોકોની સંખ્યા ધીમે ધીમે વધી રહી છે. રિપોર્ટમાં આપવામાં આવેલા એક અંદાજ અનુસાર, વર્ષ 2050 સુધીમાં ભારતમાં દર પાંચમાંથી લગભગ એક વડીલને કોઈને કોઈ સ્તરે અલ્ઝાઈમરની બીમારી થઈ શકે છે.
એમાંય જેમ જેમ ‘વર્લ્ડ અલ્ઝાઈમર્સ ડે’ (વિશ્વ અલ્ઝાઈમર દિવસ) નજીક આવી રહ્યો છે, તેમ તેમ કેસોમાં થયેલા આ વધારાએ રોગનું વહેલું નિદાન અને જાગરૂકતા અંગેની ચિંતાઓ વધારી દીધી છે.
વધતી ઉંમર સાથે ભૂલવાની ટેવથી બીમારીની ઓળખમાં વિલંબ થઈ શકે છે. યાદશક્તિ નબળી થવી એ વધતી ઉંમરનો એક સ્વાભાવિક ભાગ છે, તે વિચારસરણી અલ્ઝાઈમર રોગનું વહેલું નિદાન કરવામાં સૌથી મોટા અવરોધોમાંથી એક બની રહી છે.
દર્દીઓની સંખ્યામાં વધારો
નિષ્ણાતોએ ગુજરાતમાં એવા દર્દીઓની સંખ્યામાં વધારો જોયો છે, જેમને યાદશક્તિ અને વિચારવા-સમજવામાં મુશ્કેલીઓ થઈ રહી છે. અલ્ઝાઈમર સામાન્ય રીતે 60-65 વર્ષની ઉંમર પછી વધુ થાય છે અને ઉંમર વધવાની સાથે તેનો ખતરો પણ વધતો જાય છે. જો કે, 65 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોમાં પણ ડિમેન્શિયા થઈ શકે છે.
આ લક્ષણોને નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ:
- વારંવાર એક જ માહિતી ભૂલી જવી
- એક જ પ્રશ્ન વારંવાર પૂછવો
- જાણીતા કામ કરવામાં મુશ્કેલી થવી
- યોગ્ય શબ્દો શોધવામાં પરેશાની થવી
- નિર્ણયો લેવામાં મુશ્કેલી થવી
- જાણીતી જગ્યાઓએ પણ રસ્તો ભૂલી જવો
- વર્તનમાં ફેરફાર દેખાવો
ક્યારેક કોઈ નામ ભૂલી જવું કે કોઈ વસ્તુ ગલત જગ્યાએ મૂકી દેવી એ વધતી ઉંમર સાથે થતી સામાન્ય ભૂલવાની ટેવનો ભાગ હોઈ શકે છે. જો કે, અલ્ઝાઈમર રોગમાં યાદશક્તિ સંબંધિત સમસ્યાઓ ધીમે ધીમે વધુ ગંભીર બનતી જાય છે અને રોજિંદા જીવન પર અસર પાડવા લાગે છે.
શરૂઆતી સારવારથી બીમારી વધવાની ઝડપ ધીમી પડી શકે છે. ન્યુરોલોજિસ્ટ ડૉકટરના જણાવ્યા અનુસાર, જે લોકો તણાવપૂર્ણ જીવન જીવી રહ્યા છે, જેમનું બ્લડ પ્રેશર કે ડાયાબિટીસ નિયંત્રણમાં નથી અને જેમના પરિવારમાં અલ્ઝાઈમરનો ઇતિહાસ રહ્યો છે, તેમને આ બીમારીનું જોખમ વધુ હોઈ શકે છે.
લક્ષણો દેખાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી
તેમણે એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે, શરૂઆતી લક્ષણો દેખાતા જ સારવાર કરાવવાથી બીમારીને ઝડપથી વધતી રોકવામાં મદદ મળી શકે છે. ઘણા વડીલો ડૉક્ટરની સલાહ લેવાનું ટાળે છે, કારણ કે તેમને લાગે છે કે ભૂલવાની ટેવ એ વધતી ઉંમરનો એક સ્વાભાવિક ભાગ છે. જો કે, લક્ષણો હળવા હોય તો પણ ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
મગજને સક્રિય રાખતી પ્રવૃત્તિઓ કોગ્નિટિવ હેલ્થ (માનસિક સ્વાસ્થ્ય)ને સુધારી શકે છે. એક્સપર્ટ્સ સલાહ આપે છે કે, વડીલોએ એકલતાથી બચવું જોઈએ અને લોકો સાથે નિયમિતપણે મળતા-જૂલતા રહેવું જોઈએ.
બચવા માટે શું કરવું?
હોબી ક્લાસમાં જોડાવાનો, કોઈ નવી ભાષા કે મ્યુઝિકલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ શીખવાનો, પઝલ અને ક્રોસવર્ડ ઉકેલવાનો, પુસ્તકો વાંચવાનો, લેખ લખવાનો કે કવિતાઓ રચવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ મગજને વ્યસ્ત રાખવામાં મદદ કરી શકે છે.
તેઓ રોજિંદા કામો માટે ડિજિટલ ડિવાઈસ પર ખૂબ વધારે નિર્ભરતા ઘટાડવાની અને મગજની કસરત કરાવતા કામોને પ્રોત્સાહન આપવાની સલાહ પણ આપે છે.
40 વર્ષની ઉંમર પછી લોકોએ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસને નિયંત્રિત કરવા, ફળો, શાકભાજી અને કઠોળ જેવા પૌષ્ટિક ખોરાક ખાવા અને સારા સ્વાસ્થ્ય તથા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે નિયમિતપણે યોગ કરવા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
