Organic Fertilizer Making : ગાયના ઓછા છાણમાંથી બને છે કાર્બનિક ખાતર, જાણો નાદેપ પદ્ધતિ વિશે

રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના ઉપયોગથી ઉત્પાદિત અનાજ અને ફળો અને શાકભાજીની બદલે ખેડૂતો વધુને વધુ જૈવિક ખેતી (Organic farming) તરફ આકર્ષિત થઈ રહ્યા છે. હાલમાં, દેશની કુલ ખેતીલાયક જમીન (140 મિલિયન હેક્ટર) ના 2.71 ટકા પર ઓર્ગેનિક ખેતી થઈ રહી છે. આ ખેતી માટે પ્રથમ પસંદગી ખાતરની છે, જેના કારણે પાકને ઓર્ગેનિક કહેવામાં આવે છે. ઓર્ગેનિક ખેતી માટે ખાતર બનાવવાની ઘણી પદ્ધતિઓ છે. જેમાં મહારાષ્ટ્રની નાદેપ (NADEP) પદ્ધતિનું વિશેષ સ્થાન છે.

આ પદ્ધતિ મહારાષ્ટ્રના યવતમાલ જિલ્લાના પુસર ગામના રહેવાસી નારાયણ દેવરાવ પાંદરીએ વિકસાવી હતી. આ પદ્ધતિને તેના નામ પછી નાદેપ પદ્ધતિ કહેવામાં આવે છે. ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) ના વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ પદ્ધતિ પણ સારી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં ઓછામાં ઓછા ગાયના છાણથી વધુ ખાતર બનાવી શકાય છે.

આ પદ્ધતિમાં જમીન, ગાયના છાણ જેવા પાકના અવશેષોની મદદથી જમીનની સપાટી પર માળખું બનાવીને ખાતર બનાવવામાં આવે છે. દાવો કરવામાં આવે છે કે 100 કિલો ગાયના છાણમાંથી 3000 કિલો સુધી ખાતર મેળવી શકાય છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા ખાતર બનાવવા માટે, સૌપ્રથમ સ્ટ્રક્ચર બનાવવા માટે વપરાતી સામગ્રી ઇંટો શેકવી જોઈએ.

આ પધ્ધતિમાં 75 કિલો શાકભાજીના અવશેષો, 20 કિલો લીલા ઘાસ 200 લિટર પાણીમાં ઉમેરો અને તેને સારી રીતે મિક્સ કરો. આ પદ્ધતિમાં ઈંટ અને સિમેન્ટની મદદથી 12 ફૂટ લાંબો, 5 ફૂટ પહોળો અને 3 ફૂટ ઊંડો ખાડો બનાવવામાં આવે છે.

નાદેપ પદ્ધતિથી આ રીતે ઓર્ગેનિક ખાતર બનાવવામાં આવશે આ ટાંકીઓમાં, નીચેથી એક ફૂટ ઊંચાઈ પછી, દિવાલોની દરેક ઈંટ પછી લગભગ અડધી ઈંટની જગ્યા છોડીને ઈંટો પસંદ કરવામાં આવે છે જેથી બાંધવામાં આવેલી ટાંકીમાં હવા માટે પૂરતી જગ્યા હોય. ટાંકી બનાવ્યા પછી, ટાંકી અંદરથી પાતળા ગાયના છાણથી લીક થાય છે. આ પછી, તેમાં 4-6 ઇંચ જાડા કાર્બનિક પદાર્થનું એક સ્તર બનાવવામાં આવે છે.

તે પછી 4-6 ઇંચ જાડા સ્તરને લીલા વનસ્પતિ પદાર્થથી ભરીને બનાવવામાં આવે છે. તે પછી, લગભગ 4 કિલો ગાયનું છાણ 100 લિટર પાણીમાં ઓગળી જાય છે અને આ સ્તર પર સમાનરૂપે છાંટવામાં આવે છે.

ત્રણ મહિનામાં ખાતર તૈયાર થઈ જાય છે છેલ્લે 60 કિલો માટી ભરેલી સામગ્રી પર સમાનરૂપે ફેલાયેલી છે. એ જ રીતે દરેક ટાંકીમાં 10-12 ગણો બનાવવામાં આવે છે. ટાંકી તેની કુલ ઊંચાઈથી આશરે દોઢ ઊંચાઈ સુધી ઢંકાયેલીહોય છે. ટોચની સપાટી 3 ઇંચ જાડાઈના માટી અને ગાયના છાણના ઉકેલ સાથે આવરી લેવામાં આવી છે.

લગભગ 15 દિવસથી એક મહિના પછી, ભરેલી સામગ્રી લગભગ 2 ફૂટ નીચે ટાંકીમાં ડૂબી જાય છે. આ રીતે, ટાંકીમાં બનાવેલી જગ્યાને સમાન ગણો બનાવીને માટી અને છાણની પેસ્ટથી બંધ કરવામાં આવે છે. જો જરૂરી હોય તો, ભેજ જાળવવા માટે 6 થી 15 દિવસના અંતરે પાણીનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. ખાતર લગભગ 3 મહિનામાં તૈયાર થઈ જાય છે.

ભરવાના ઘટકોનો ગુણોત્તર હોવો જોઈએ ભારતીય ટેકનિકલ સંસ્થા, દિલ્હી દ્વારા કરવામાં આવેલી ભલામણો અનુસાર, NADEP પદ્ધતિ દ્વારા કાર્બનિક ખાતર બનાવવા માટે ભરેલા પદાર્થોનો ગુણોત્તર નીચે મુજબ હોવો જોઈએ.

20 ટકા વનસ્પતિ પદાર્થ અને ચૂલાની રાખ, 50 ટકા ગાયનું છાણ અને 30 ટકા ખેતીની જમીન. આમ કરવાથી, પૂરતા પ્રમાણમાં ભેજ જાળવવા માટે વારંવાર પાણીના છંટકાવની જરૂર નથી. આ રીતે ખૂબ જ ઓછા સમયમાં સારી ગુણવત્તાનું ખાતર તૈયાર થાય છે.

આ પણ વાંચો : Skin care : પરફ્યુમ લગાડતા સમયે આ વાતને ના કરો નજર અંદાજ, નહીં તો પડી શકે છે મુશ્કેલી

આ પણ વાંચો :Weight loss : શું દરરોજ સૂપ અને સલાડ ખાવાથી મોટાપો ઘટે છે ? જાણો