ટ્રમ્પની હારથી ભારતીય બજારમાં કેમ આવ્યો ઉછાળો? સમજો ઉછાળા પાછળના 5 કારણ
સેન્સેક્સ 1,600 પોઈન્ટથી વધુ (એટલે કે 2%) વધીને 78,900ના સ્તરને પાર કરી ગયો, જ્યારે નિફ્ટી 24,400ના સ્તરને વટાવી ગઈ. ચૂંટણીના આ પરિણામો ટ્રમ્પની એકતરફી નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરશે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં મળેલો રાજકીય ફટકો વિશ્વભરના બજારો માટે બદલાવ લાવનારો સાબિત થયો છે, જેમાં ભારતીય શેરબજારને મોટો ફાયદો થયો છે. અમેરિકી કોંગ્રેસના બંને ગૃહોમાં ડેમોક્રેટ્સની નોંધપાત્ર જીત બાદ, ડાઉ જોન્સ (Dow Jones) સૂચકાંકમાં 3%નો ઉછાળો આવ્યો. તેની તાત્કાલિક અસર ભારતમાં પણ જોવા મળી: સેન્સેક્સ 1,600 પોઈન્ટથી વધુ (એટલે કે 2%) વધીને 78,900ના સ્તરને પાર કરી ગયો, જ્યારે નિફ્ટી 24,400ના સ્તરને વટાવી ગઈ.
ચૂંટણીના આ પરિણામો ટ્રમ્પની એકતરફી નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરશે. વધુમાં, ઈરાન સાથેના સંઘર્ષના ઉકેલ અંગે આશાવાદ વધી રહ્યો છે, જેના કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને અમેરિકી ડોલરના મૂલ્યમાં ઘટાડો થયો છે. ભારત માટે આના પાંચ મુખ્ય પરિણામો હોઈ શકે છે—જેમાં વિદેશી રોકાણ અને ફુગાવાથી લઈને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ની નીતિઓ સુધીની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
1. ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું થવાથી ભારતનો સૌથી મોટો બોજ હળવો થયો
ભારત માટે સૌથી સકારાત્મક બાબત ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલો ઘટાડો છે. અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષના ઉકેલની આશાઓને પગલે, બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં લગભગ 10%નો ઘટાડો થયો છે અને તે પ્રતિ બેરલ આશરે 94 ડોલર પર આવી ગયા છે. મીડિયા અહેવાલ મુજબ, જિઓજીત ઈન્વેસ્ટમેન્ટ્સના ચીફ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ ડૉ. વી.કે. વિજયકુમારનું માનવું છે કે, અનુકૂળ આર્થિક વાતાવરણ સર્જાવાને કારણે બજારમાં આવેલી આ તેજી આગળ પણ જળવાઈ રહેશે.
ક્રૂડ ઓઈલના નીચા ભાવ, શાંતિની શક્યતા, મજબૂત આર્થિક વિકાસ અને કોર્પોરેટ નફામાં સુધારો આ તમામ પરિબળોએ ભારત માટેના ભવિષ્યના દૃષ્ટિકોણને વધુ ઉજ્જવળ બનાવ્યો છે. ‘એમકે રિસર્ચ’ (Emkay Research) અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં અત્યાર સુધીમાં ભારતનું તેલ આયાત બિલ લગભગ 24% વધ્યું છે. પરિણામે, તેલના ભાવમાં ઘટાડો થવાથી ફુગાવા, ચાલુ ખાતાની ખાધ (current account deficit) અને કોર્પોરેટ નફાના માર્જિન પરનું દબાણ ઘટશે. નોમુરા (Nomura)નું સૂચન છે કે, આ ચૂંટણી બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોની ગતિશીલતામાં બદલાવ આવી શકે છે. ઈરાન પરમાણુ કરાર અંગે વધુ લવચીક વલણ અપનાવી શકે છે, જેનાથી તેલના ભાવમાં હાલમાં સમાવિષ્ટ “યુદ્ધ જોખમ” પ્રીમિયમમાં વધુ ઘટાડો થશે.
2. ડોલર નબળો પડવાથી વિદેશી રોકાણકારો આકર્ષાશે
વિજયકુમારે નોંધ્યું હતું કે વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોએ (FIIs) છેલ્લા ચાર ટ્રેડિંગ સત્રોમાં કેશ માર્કેટમાં ₹20,834 કરોડના શેર ખરીદ્યા છે. તેમની ખરીદીની ગતિ સતત વધી રહી છે. કાચા તેલના નીચા ભાવ, નબળો ડોલર અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવમાં ઘટાડો થવાને કારણે ઉભરતા બજારો (emerging markets) વધુ આકર્ષક બન્યા છે. લાંબા સમય સુધી વેચવાલી કર્યા બાદ, વિદેશી રોકાણકારો હવે ભારતીય લાર્જ-કેપ શેરોમાં ફરીથી રોકાણ કરવાની તકો શોધી રહ્યા છે.
વિજયકુમારના મતે, લાર્જ-કેપ શેરોમાં વધુ ‘શોર્ટ-કવરિંગ’ (short-covering) જોવા મળી શકે છે, જેનાથી બજારમાં વધુ તેજી આવી શકે છે જેમાં બેંકિંગ અને નાણાકીય ક્ષેત્રો અગ્રેસર રહેશે. ચૂંટણી પરિણામો બાદ ડોલર ઇન્ડેક્સમાં 0.6%નો ઘટાડો થયો છે. રોકાણકારોને આશંકા છે કે યુએસ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કડક નિયમો લાદી શકે છે, જેનાથી યુએસના આર્થિક વિકાસની ગતિ ધીમી પડી શકે છે. ડોલર નબળો પડવાથી ઉભરતા બજારોના ચલણોને હંમેશા રાહત મળે છે.
3. ટ્રમ્પની આક્રમક ટેરિફ નીતિને પણ લાગશે લગામ
કોંગ્રેસ (યુએસ સંસદ) પર ડેમોક્રેટ્સનું નિયંત્રણ હોવાથી, ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિઓની સઘન તપાસ કરવામાં આવશે. તેમના માટે નવા કાયદા પસાર કરવા હવે સરળ નહીં રહે. જોકે યુએસ પ્રમુખ પાસે વેપારના મુદ્દાઓ પર નોંધપાત્ર સત્તા છે, તેમ છતાં અચાનક અને મોટા પાયે ટેરિફ વધારવાનું જોખમ ઘટ્યું છે. MK રિસર્ચનું અનુમાન છે કે 2028 સુધીમાં, ટ્રમ્પ પર ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા અને તે જ સમયે વેપાર કરારો કરવા માટેનું દબાણ વધશે. ભવિષ્યમાં કોઈપણ ટેરિફ-સંબંધિત પગલાં વ્યાપક સમીક્ષા પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ શકે છે, જેનાથી અચાનક અને નુકસાનકારક આંચકા આવવાની શક્યતા ઘટી જશે.
બ્રોકરેજ ફર્મના મતે, ભારત પર વેપાર કરાર કરવા માટેનું તાત્કાલિક દબાણ ઓછું થયું છે. જોકે, ફાર્માસ્યુટિકલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રો પર લક્ષિત ટેરિફ લાદવાનું જોખમ હજુ પણ યથાવત છે. રશિયા કે ઈરાન સાથે યુએસના સંબંધો બગડવાનું જોખમ પણ રહેલું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ચૂંટણી પરિણામો યુએસની આક્રમક વેપાર નીતિને થોડી નરમ બનાવી શકે છે, જોકે નીતિગત અનિશ્ચિતતા સંપૂર્ણપણે દૂર થશે નહીં.
4. યુ.એસ. બોન્ડ યીલ્ડમાં ઘટાડો RBIને રાહત આપશે
ચૂંટણી પરિણામો વોશિંગ્ટનમાં રાજકીય ગતિરોધ વધવાની શક્યતા ઊભી કરે છે. આનાથી એવા નવા કાયદા આવવાની સંભાવના ઘટે છે જે ખાધ (deficit) વધારે અથવા કરમાં ઘટાડો કરે—જેવા પગલાં માટે વધુ ટ્રેઝરી બોન્ડ બહાર પાડવાની જરૂર પડત. પરિણામો બાદ, યુ.એસ. ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં ઘટાડો થયો છે. AI-સંબંધિત રોકાણમાં સંભવિત ધીમી ગતિ યુ.એસ.ના આર્થિક વિકાસ અને ફુગાવા બંનેને નરમ પાડી શકે છે, જેનાથી ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજ દરોમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે. આ સ્થિતિ ભારત માટે ફાયદાકારક છે, કારણ કે તેનાથી સ્થાનિક બોન્ડ યીલ્ડ અને રૂપિયા પરનું દબાણ ઘટશે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) પાસે હવે રૂપિયાના મૂલ્યને બચાવવાને બદલે, સ્થાનિક આર્થિક વિકાસ અને ફુગાવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે વધુ અવકાશ હશે. જોકે, આ રાહત મર્યાદિત હોઈ શકે છે; જો યુ.એસ.માં ફુગાવો સતત ઊંચો રહે, તો વ્યાજ દરો પણ ઊંચા રહી શકે છે. વધુમાં, ભારતને તેની ચાલુ ખાતાની ખાધ (current account deficit) માટે ભંડોળની જરૂરિયાત હોવાથી, રૂપિયામાં નોંધપાત્ર મજબૂતી આવવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
5. AI રોકાણોની કડક તપાસ વૈશ્વિક બજારની ગતિશીલતા બદલી શકે
ડેમોક્રેટિક પક્ષની જીત સાથે યુ.એસ.માં ડેટા-સેન્ટર રોકાણો પર દેખરેખ વધવાનું જોખમ ઊભું થયું છે—ખાસ કરીને ટેક્સાસ, જ્યોર્જિયા અને ઓહિયોમાં તપાસ વધુ સઘન બની શકે છે. યુ.એસ.માં હાલના અને પ્રસ્તાવિત ડેટા-સેન્ટરની કુલ ક્ષમતામાં આ ત્રણ રાજ્યોનો હિસ્સો લગભગ 33% છે. વીજળી અને પાણીના વપરાશ, સ્થાનિક માળખાકીય સુવિધાઓ પર પડતા બોજ અને કર પ્રોત્સાહનો આપવા અંગે ચિંતાઓ વધી રહી છે. પરિણામે, કેટલાક પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ થઈ શકે છે અથવા નિયમનકારી પાલન (regulatory compliance) સાથે સંકળાયેલા ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. તેમ છતાં, આ ચૂંટણીનો અર્થ એ નથી કે AI રોકાણનો ઉછાળો સમાપ્ત થઈ ગયો છે.
એમકે (Emkay – એક નાણાકીય સેવા કંપની) સૂચવે છે કે આ પરિણામો બજારના મનોભાવ (market sentiment) માટે એક આંચકો છે, પરંતુ મૂળભૂત મૂડી ખર્ચ (capital expenditure) માટે મોટો ફટકો નથી. રોકાણનો આધાર (base) મોટો હોવાને કારણે, 2027માં AI પાછળ થતા ખર્ચની ગતિ કદાચ થોડી ધીમી પડી શકે છે, પરંતુ વિકાસની ગાથા (growth story) મજબૂત જ રહેશે.
