Savings Account Interest Rate : માસિક કે ત્રિમાસિક વ્યાજ, તમારા પૈસા પર ક્યાં મળશે વધુ વળતર? જાણી લો

સામાન્ય રીતે આપણે બચત ખાતામાં પૈસા રાખીએ છીએ, પરંતુ તેના પર મળતું વ્યાજ ક્યારે ખાતામાં જમા થાય છે તેના પર બહુ ઓછું ધ્યાન આપીએ છીએ. કેટલીક બેંકો માસિક ધોરણે વ્યાજ જમા કરે છે, જ્યારે ઘણી બેંકોમાં વ્યાજની ગણતરી અને ક્રેડિટ ત્રિમાસિક ધોરણે થાય છે. બંને વચ્ચેનો તફાવત શરૂઆતમાં નાનો લાગે છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી મોટી રકમ જાળવી રાખવામાં તેની અસર જોવા મળી શકે છે.

કલ્પના કરો કે તમે તમારા એવા મિત્ર સાથે બેઠા છો, જેને પર્સનલ ફાઇનાન્સની સારી સમજ છે. વાતચીત દરમિયાન તમે બંને તમારા બેંક ખાતા અને ખર્ચની ચર્ચા કરો છો. એવામાં તમે બેંકિંગ એપ ખોલો છો અને ધ્યાન જાય છે કે તમારા મિત્રના ખાતામાં દર મહિને વ્યાજ જમા થાય છે, જ્યારે તમારા ખાતામાં દર ત્રણ મહિને વ્યાજ ક્રેડિટ થાય છે. શરૂઆતમાં આ સામાન્ય બાબત લાગે છે, પરંતુ જ્યારે તેના ગણિતને સમજશો ત્યારે બંને પદ્ધતિ વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ થશે.

માસિક અને ત્રિમાસિક વ્યાજમાં શું તફાવત છે?

બચત ખાતામાં રાખવામાં આવેલી રકમ પર બેંક ગ્રાહકને વ્યાજ આપે છે. મોટાભાગની બેંકોમાં બચત ખાતાનું વ્યાજ ત્રિમાસિક ધોરણે જમા કરવામાં આવે છે. જોકે, કેટલીક બેંકો માસિક ધોરણે પણ વ્યાજ ક્રેડિટ કરે છે.

માસિક વ્યાજ ક્રેડિટનો અર્થ એ છે કે એક મહિનામાં તમારા ખાતામાં જેટલું વ્યાજ બને છે, તે વ્યાજ ખાતામાં જમા થઈ જાય છે. ત્યારબાદ આગળના મહિનામાં વ્યાજની ગણતરીમાં આ વધેલી રકમ પણ સામેલ થઈ શકે છે. આ રીતે સમય જતાં ચક્રવૃદ્ધિનો લાભ મળે છે.

બીજી તરફ, ત્રિમાસિક વ્યાજમાં ત્રણ મહિનાનું વ્યાજ એકસાથે ખાતામાં જમા થાય છે. એટલે વ્યાજ પર મળતું વધારાનું વ્યાજ માસિક ક્રેડિટની સરખામણીમાં થોડું મોડું શરૂ થાય છે.

ચક્રવૃદ્ધિનો ફાયદો કેવી રીતે મળે છે?

ઓલીવના સહ-સ્થાપક અને CEO રોહિત ગર્ગના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈપણ બચત અથવા રોકાણમાં વળતર નક્કી કરવામાં વ્યાજ દર સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળોમાંનું એક છે. જોકે, વ્યાજ કેટલી વાર ખાતામાં જમા થાય છે તે પણ મહત્વનું છે, કારણ કે તેના આધારે કમાયેલા વ્યાજ પર ફરીથી વ્યાજ મળવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે.

બજાજ કેપિટલના રિસર્ચ હેડ સૌવિક બિશ્વાસ સમજાવે છે કે જો વ્યાજ દર મહિને ખાતામાં જમા થાય છે, તો તે વ્યાજ મૂળ રકમમાં ઉમેરાય છે. ત્યારબાદ આગળની ગણતરીમાં આ વધેલી રકમ પર પણ વ્યાજ મળી શકે છે. એટલે કે, માસિક ક્રેડિટમાં ‘વ્યાજ પર વ્યાજ’ મેળવવાની પ્રક્રિયા ત્રિમાસિક ક્રેડિટની સરખામણીમાં વહેલી શરૂ થાય છે.

જોકે, અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે. જો બેંકોનો વ્યાજ દર સમાન હોય, તો માસિક અને ત્રિમાસિક ક્રેડિટ વચ્ચેનો તફાવત સામાન્ય રીતે બહુ મોટો હોતો નથી. પરંતુ લાંબા સમય સુધી મોટી રકમ બચત ખાતામાં રાખવામાં આવે ત્યારે આ નાનો તફાવત પણ ધીમે-ધીમે વધતો જાય છે.

₹3 લાખની બચત પર કેટલો તફાવત?

આને એક સરળ ઉદાહરણથી સમજીએ. ધારો કે બે અલગ-અલગ બેંક ખાતામાં ₹3 લાખની રકમ છે. બંને બેંકો 3% વાર્ષિક વ્યાજ આપે છે. એક બેંક દર મહિને વ્યાજ જમા કરે છે, જ્યારે બીજી બેંક દર ત્રણ મહિને વ્યાજ ક્રેડિટ કરે છે.

ત્રણ વર્ષ બાદ માસિક ક્રેડિટ ધરાવતા ખાતામાં રકમ આશરે ₹3,28,251 થાય છે, જ્યારે ત્રિમાસિક ક્રેડિટ ધરાવતા ખાતામાં તે આશરે ₹3,28,142 થાય છે. એટલે બંને વચ્ચે આશરે ₹109નો તફાવત જોવા મળે છે.

હવે જો વ્યાજ દર 4% માનવામાં આવે તો ત્રણ વર્ષ બાદ માસિક ચક્રવૃદ્ધિથી ₹3 લાખની રકમ આશરે ₹3,38,181 થઈ શકે છે. બીજી તરફ, ત્રિમાસિક ક્રેડિટના કિસ્સામાં આ રકમ આશરે ₹3,38,047 થાય છે. એટલે અહીં માસિક ક્રેડિટથી આશરે ₹134 વધુ રકમ મળી શકે છે.

આ ઉદાહરણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે માત્ર વ્યાજ ક્યારે ક્રેડિટ થાય છે તેના આધારે મળતું વધારાનું વળતર મર્યાદિત હોય છે. પરંતુ લાંબા સમયગાળા માટે મોટી રકમ રાખવામાં આવે ત્યારે ચક્રવૃદ્ધિનો લાભ વધુ મહત્વનો બની શકે છે.

વ્યાજ દરમાં તફાવત વધુ મહત્વનો છે

માસિક અને ત્રિમાસિક ક્રેડિટ વચ્ચેના તફાવતની સાથે વ્યાજ દર પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક બેંક 3% વ્યાજ આપે અને બીજી બેંક 4% વ્યાજ આપે તો માત્ર ક્રેડિટની આવર્તન કરતાં 1%નો વ્યાજ દરનો તફાવત તમારા વળતર પર વધુ અસર કરી શકે છે.

₹3 લાખ જેવી રકમ પર 1%નો વધારાનો વ્યાજ દર એક વર્ષમાં આશરે ₹3,000ના વધારાના વ્યાજની આસપાસનો તફાવત ઊભો કરી શકે છે, જોકે વાસ્તવિક રકમ બેંકની વ્યાજ ગણતરી પદ્ધતિ, બેલેન્સ અને લાગુ નિયમો પર આધારિત રહેશે.

એટલે માત્ર ‘માસિક વ્યાજ’ કે ‘ત્રિમાસિક વ્યાજ’ જોઈને બચત ખાતું પસંદ કરવું યોગ્ય નથી. વ્યાજ દર, બેંકની શરતો, સરેરાશ બેલેન્સની જરૂરિયાત અને અન્ય ચાર્જિસ પણ તપાસવા જોઈએ.

કઈ બેંકો માસિક વ્યાજ આપે છે?

ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, બંધન બેંક, IDFC FIRST Bank, RBL Bank, Utkarsh Small Finance Bank, Ujjivan Small Finance Bank અને Jana Small Finance Bank જેવી કેટલીક બેંકોમાં માસિક વ્યાજ ક્રેડિટની સુવિધા સાથે ચોક્કસ બચત ખાતાઓ માટે ઊંચા વ્યાજ દર જોવા મળી શકે છે.

કેટલાક કિસ્સામાં વ્યાજ દર 7% સુધી હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. જોકે, વ્યાજ દર બેંક, ખાતાના પ્રકાર, બેલેન્સ સ્લેબ અને સમયગાળા પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. તેથી ખાતું ખોલતા પહેલાં સંબંધિત બેંકની તાજી વ્યાજ દરની વિગતો અને નિયમો તપાસવા જરૂરી છે.

બચત ખાતું પસંદ કરતી વખતે શું જોવું?

બચત ખાતું પસંદ કરતી વખતે માત્ર વ્યાજ ક્યારે જમા થાય છે તે જોવાને બદલે સમગ્ર રિટર્નને ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ. વ્યાજ દર કેટલો છે, વ્યાજની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે, ક્રેડિટ કેટલી વાર થાય છે, મિનિમમ બેલેન્સ કેટલું રાખવું પડે છે અને કોઈ વધારાના ચાર્જ છે કે નહીં તે તપાસવું મહત્વપૂર્ણ છે.

ખાસ કરીને મોટી રકમ લાંબા સમય સુધી બચત ખાતામાં રાખવાની હોય તો બે અલગ-અલગ બેંકોના વ્યાજ દર અને ક્રેડિટ પદ્ધતિની સરખામણી કરીને નિર્ણય લેવો વધુ યોગ્ય છે.

નોંધ: ઉપરના આંકડા સમજાવવા માટેના ઉદાહરણો છે. વાસ્તવિક વ્યાજની રકમ બેંકના નિયમો, વ્યાજ દર, બેલેન્સ અને ગણતરીની પદ્ધતિ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.

બિઝનેસ જગત માટે આવ્યા એક સમાચાર અને TATA Group ના શેરમાં આવી તેજી, જાણો