અમરેકિાના નવા બિલથી ભારત પર આવશે 100% ટેરિફનો બોજો, સૌથી વધુ ક્યાં સેક્ટર થશે પ્રભાવિત- વાંચો
અમેરિકાની પ્રતિનિધિ સભા (House of Representatives) એ રશિયા પર નવા અને કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવા માટેના એક બિલને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ બિલનું નામ "લિંડસે ઓ. ગ્રેહામ સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ" (Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act) છે. બિલ હેઠળ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને એવો અધિકાર આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે તેઓ રશિયા પાસેથી કાચું તેલ કે ગેસ ખરીદનારા દેશો પર 100% સુધીનો ટેરિફ લાદી શકે. અમેરિકી સંસદમાં ચર્ચા દરમિયાન રશિયન ઊર્જા ખરીદતા જે 10 મુખ્ય દેશોની યાદી રજૂ કરવામાં આવી હતી, તેમાં ભારતનું નામ પણ સ્પષ્ટપણે સામેલ છે. આ આર્ટિકલમાં આપણે વિગતવાર સમજીશું કે આ બિલથી ભારત પર શું અસર પડી શકે છે અને કયા આર્થિક સેક્ટર્સ સૌથી વધુ પ્રભાવિત થવાની શક્યતા છે.
સૌથી પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે ભારત પર હાલના તબક્કે 100% ટેરિફ લાગુ કરવામાં આવ્યો નથી. આ બિલ અત્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને માત્ર એ નિર્ણય લેવાનો અધિકાર આપે છે, જો કે આ નવા કાયદાકીય પ્રસ્તાવને કારણે ભારત માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અને આર્થિક મોરચે ચિંતામાં વધારો થયો છે. આ બિલ સંપૂર્ણ કાયદો બનવા માટે સૌપ્રથમ રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર જરૂરી છે. ત્યારબાદ જિયોપોલિટિકલ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને રાષ્ટ્રપતિ નક્કી કરશે કે આ અધિકારનો ઉપયોગ કરવો કે નહીં, અને જો કરવો તો કયા દેશ પર અને કઈ રીતે કરવો. ડેમોક્રેટિક સાંસદ સ્ટેની હોયર દ્વારા રજૂ કરાયેલા સંશોધનમાં ભારત, ચીન, તુર્કી, અઝરબૈજાન, હંગેરી, સ્લોવાકિયા, યુએઈ, સિંગાપોર, કઝાકિસ્તાન અને કિર્ગિસ્તાન જેવા 10 દેશોના નામ સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. આનો અર્થ એ થાય છે કે ભારત પર ટેરિફ લાગી શકે છે, પરંતુ તે ઓટોમેટિક લાગુ થઈ જશે નહીં.
અમેરિકી બિલનો મુખ્ય હેતુ અને ભારત સામેનો પડકાર
પશ્ચિમી દેશો દ્વારા રશિયા પર લગાવવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો પછી વૈશ્વિક એનર્જી ટ્રેડમાં મોટો બદલાવ આવ્યો હતો અને ભારતે રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટેડ કાચા તેલની આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો હતો. અમેરિકાનો મુખ્ય હેતુ તેલ અને ગેસના વેચાણથી થતી રશિયાની કમાણી પર આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવવાનો છે. અમેરિકી પક્ષનું માનવું છે કે રશિયાની ઊર્જા ક્ષેત્રની કમાણી યુક્રેન યુદ્ધમાં નાણાકીય મદદ પૂરી પાડે છે. આ જ કારણે રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં કાચું તેલ કે કુદરતી ગેસ ખરીદતા દેશો તેમજ પ્રતિબંધોમાંથી બચવામાં રશિયાને મદદ કરતા દેશોને નિશાન બનાવવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
મુખ્ય સેક્ટર્સ જેના પર અસર પડી શકે
જો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ભારત પર 100% સુધીનો ટેરિફ લાદવાનો આખરી નિર્ણય લે છે, તો ભારતની અર્થવ્યવસ્થાના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સેક્ટર્સ પર તેની સીધી અને પરોક્ષ અસર જોવા મળી શકે છે, જેમા ખાસ કરીને આઈટી સેક્ટર, ફાર્માસ્યુટિકલ, ટેક્સ્ટાઈલ અને જ્વેલરી બિઝનેસના નિકાસકારોને મોટો ફટકો પડવાની શક્યતા છે.
ભારતીય નિર્યાત સેક્ટર (Export Sector)
જો અમેરિકા ભારતીય ઉત્પાદનો પર 100% ટેરિફ લાદે છે, તો ભારતથી અમેરિકી બજારમાં મોકલવામાં આવતા સામાનની કિંમતમાં મોટો ઉછાળો આવશે. કિંમતો વધવાને કારણે અમેરિકી બજારમાં ભારતીય વસ્તુઓ મોંઘી થશે, જેનાથી ભારતીય નિકાસકારો (Exporters) પર ભારે નાણાકીય દબાણ ઊભું થશે અને કોમ્પિટિશન વધી શકે છે.
ઉર્જા અને રિફાઇનિંગ સેક્ટર (Energy & Refining Sector)
આ બિલમાં રશિયાના એનર્જી સેક્ટર ઉપરાંત પ્રતિબંધોમાંથી બચવા માટે વપરાતા ટેન્કરોના શેડો ફ્લીટ (Shadow Fleet) સામે પણ કાર્યવાહીની જોગવાઈ છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓ જે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ પર નિર્ભર છે, તેમની સપ્લાય ચેઇન અને કિંમત માળખા પર તેની ઊંડી અસર પડી શકે છે.
શેરબજાર અને નાણાકીય બજાર (Stock Market & Financial Sector)
અમેરિકી સંસદમાં આ બિલ પાસ થવાના અહેવાલો અને ટેરિફના ભયને કારણે શેરબજાર અને નાણાકીય બજારોમાં અનિશ્ચિતતા અને અસ્થિરતાનો માહોલ સર્જાય છે. રોકાણકારોમાં વૈશ્વિક વેપાર નીતિઓને લઈને ચિંતા વધતા માર્કેટ સેન્ટિમેન્ટ પર નકારાત્મક અસર પડે છે.
દ્વિપક્ષિય વેપાર વાટાઘાટો (Trade Negotiations)
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ટેરિફ અને ટ્રેડ ડીલને લઈને પહેલાથી જ વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. આ નવું બિલ સીધું રાષ્ટ્રપતિનું નથી પરંતુ અમેરિકી કોંગ્રેસ દ્વારા લાવવામાં આવ્યું છે, જે વર્તમાન અને ભવિષ્યના રાષ્ટ્રપતિઓ માટે રશિયા પર દબાણ બનાવવાનું એક કાયમી સાધન બની રહેશે[12]. આનાથી ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધોમાં નવી અનિશ્ચિતતા ઉમેરાઈ છે.
છૂટછાટ (Waiver) ની જોગવાઈ: ભારત માટે વાટાઘાટોનો માર્ગ ખુલ્લો
બિલમાં માત્ર ટેરિફ લાદવાની વાત નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ પાસે ટેરિફમાં છૂટછાટ (Waiver) આપવાનો પણ વિશેષ અધિકાર રાખવામાં આવ્યો છે. જો રાષ્ટ્રપતિ કોઈ દેશ પર ટેરિફ લાદે છે અને પાછળથી તેને હટાવવા માગે છે, તો વ્હાઇટ હાઉસે અમેરિકી કોંગ્રેસને તેની જાણકારી આપવી પડશે. આ જોગવાઈના કારણે ભારત પાસે અમેરિકા સાથે સીધી કૂટનીતિકવાતચીત કરવાનો રસ્તો ખુલ્લો રહે છે. ભારત આ કાયદા હેઠળ સંભવિત ટેરિફમાંથી છૂટ મેળવવા માટે વ્હાઇટ હાઉસ સાથે સીધું નેગોશિયેશન કરી શકે છે.
બિલની વૈશ્વિક રાજનીતિ પર અસર
અમેરિકી પ્રતિનિધિ સભામાં રજૂ કરાયેલા આ બિલની અસર માત્ર ભારત સુધી સીમિત નથી, પરંતુ રશિયન તેલના સૌથી મોટા ખરીદદાર એવા ચીન પર પણ તેની સીધી અસર પડશે. શરૂઆતમાં સેનેટ વર્ઝનમાં રશિયન ઊર્જાના મુખ્ય 5 ખરીદદારોનો જ ઉલ્લેખ હતો, પરંતુ પ્રતિનિધિ સભામાં ડેમોક્રેટિક સાંસદ સ્ટેની હોયરના સંશોધન બાદ ચીન, ભારત, તુર્કી, અઝરબૈજાન, હંગેરી, સ્લોવાકિયા, યુએઈ, સિંગાપુર, કઝાકિસ્તાન અને કિર્ગિસ્તાન સહિત 10 દેશોને સ્પષ્ટ રીતે આ યાદીમાં આવરી લેવાયા છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ આગામી મહિને વોશિંગ્ટનની મુલાકાતે જવાના છે, તેવા સમયે આ કાયદાને ચીન પર કૂટનીતિનું દબાણ વધારવાની મહત્વપૂર્ણ અમેરિકી પ્રેશર ટેકટિક્સ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
‘શેડો ફ્લીટ’ ટેન્કરો અને ઈરાન પર વધારાના પ્રતિબંધો
આ વિધેયકનું પૂરું કાયદાકીય નામ “લિંડસે ઓ. ગ્રેહામ સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ” છે. આ બિલમાં રશિયાના નાણાકીય સંસ્થાઓ અને એનર્જી સેક્ટર ઉપરાંત પ્રતિબંધોમાંથી બચવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ‘શેડો ફ્લીટ’ (Shadow Fleet) નામના ખાસ તેલ ટેન્કર જહાજો સામે આકરી કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, આ બિલ હેઠળ ઈરાનના ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા પ્રતિબંધ કાયદાઓને આગળ લંબાવીને ઈરાન પર પણ વધારાના આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ સામેલ કરવામાં આવી છે.
અમેરિકી સંસદની કાયમી નીતિ તરીકે લાંબા ગાળાની અસર
આ બિલ માત્ર રાષ્ટ્રપતિનો તાત્કાલિક કે વ્યક્તિગત નિર્ણય નથી, પરંતુ અમેરિકી સંસદ (US Congress) દ્વારા લેવાયેલી સંસ્થાકીય કાર્યવાહી છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે આ કાયદો બન્યા પછી તે માત્ર વર્તમાન જ નહીં પરંતુ ભવિષ્યના તમામ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિઓ માટે પણ રશિયા અને તેની સાથે વેપાર કરતા દેશો પર વૈશ્વિક દબાણ બનાવવાનું એક કાયમી કાયદાકીય શસ્ત્ર બની રહેશે. આ સ્થિતિ ભારત-અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી વેપારી વાટાઘાટોમાં દીર્ઘકાલીન અસ્થિરતા અને અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી શકે છે.
